បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការប្រើប្រាស់ទឹកយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ក្នុងការដាំដុះស្រូវ (ច្រើនជាង ៥០% នៃទឹកសាបសរុប) និងតម្រូវការបន្ទាន់ក្នុងការស្វែងរកវិធីសាស្ត្រសន្សំសំចៃទឹក ខណៈពេលដែលធនធានទឹកកំពុងប្រឈមនឹងការខ្វះខាត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អត្ថបទនេះធ្វើការត្រួតពិនិត្យ និងវាយតម្លៃលើតម្រូវការទឹកតាមដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ស្រូវ តុល្យភាពទឹក និងប្រសិទ្ធភាពនៃបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រផ្សេងៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Continuous & Shallow Submergence ការរក្សាទឹកឱ្យលិចជាប្រចាំ និងរាក់ៗ |
ជួយបង្កើនកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងដី និងកាត់បន្ថយបញ្ហាស្មៅចង្រៃយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ប្រើប្រាស់បរិមាណទឹកច្រើនបំផុត (ប្រមាណ ២៥០០ លីត្រ សម្រាប់ស្រូវ ១គីឡូក្រាម) ដែលមិនស័ក្តិសមនៅតំបន់ខ្វះខាតទឹក។ | រក្សាកម្ពស់ទឹក ៥ សង់ទីម៉ែត្រផ្តល់លក្ខខណ្ឌល្អបំផុតសម្រាប់ទិន្នផលខ្ពស់។ |
| Intermittent Submergence (AWD) ការបញ្ចេញបញ្ចូលទឹកឆ្លាស់គ្នា (AWD) |
ជួយសន្សំសំចៃធនធានទឹកបានច្រើន និងកាត់បន្ថយការចំណាយលើការបូមទឹក។ | ទាមទារការតាមដានសំណើមដីយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ ដើម្បីចៀសវាងការខ្វះទឹកនៅដំណាក់កាលលូតលាស់សំខាន់ៗ។ | អាចសន្សំសំចៃទឹកបានប្រមាណ ៣០% បើធៀបនឹងការបញ្ចូលទឹកជាប្រចាំ។ |
| Continuous Flowing Irrigation ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្របង្ហូរទឹកជាបន្តបន្ទាប់ |
ការពារការកកកុញនៃអំបិលដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់នៅក្នុងដី ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ដីមានបញ្ហា។ | ធ្វើឱ្យមានការបាត់បង់ជាតិអាសូត (Nitrogen) កាន់តែខ្ពស់ទៅតាមចរន្តទឹក។ | ជួយកែលម្អគុណភាពដីមានបញ្ហាអំបិលដើម្បីបង្កើនទិន្នផលស្រូវ។ |
| Rotational Irrigation ការបញ្ចេញបញ្ចូលទឹកតាមកាលវិភាគវិលជុំ |
ទាញយកប្រយោជន៍ពីទឹកភ្លៀងបានល្អ និងមានប្រសិទ្ធភាពនៅពេលដែលមានការផ្គត់ផ្គង់ទឹកមិនគ្រប់គ្រាន់។ | មិនមានទឹកដក់ក្នុងស្រែចន្លោះពេលបញ្ចូលទឹក អាចប្រឈមនឹងបញ្ហាស្មៅចង្រៃ ឬរាំងស្ងួតប្រសិនបើអាក់ខាន។ | អាចរក្សាទិន្នផលបានក្នុងស្ថានភាពខ្វះខាតទឹកផ្គត់ផ្គង់ ដោយអនុវត្តការស្រោចស្រពតាមកាលវិភាគ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់តួលេខតម្លៃជាក់លាក់ក៏ដោយ ក៏ការអនុវត្តបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកទាំងនេះទាមទារការរៀបចំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្រែ និងធាតុចូលកសិកម្មមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យ (ដូចជា FAO និង ICRISAT) និងបទពិសោធន៍ភាគច្រើនពីប្រទេសឥណ្ឌា និងទូទាំងអាស៊ី ដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រភេទដី និងប្រពៃណីដាំស្រូវស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់ជាច្រើនក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងជិតស្និទ្ធនៅក្នុងបរិបទកសិកម្មកម្ពុជា។
បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកដែលបានរៀបរាប់ក្នុងឯកសារនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តផ្ទាល់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការខ្វះខាតទឹកនៅរដូវប្រាំង។
ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការបញ្ចេញទឹកឱ្យលិចស្រែជាប្រចាំ មកជាការគ្រប់គ្រងទឹកតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រនឹងជួយកសិករកម្ពុជាធានាបាននូវសន្តិសុខស្បៀង និងបន្សាំទៅនឹងការកើនឡើងកម្តៅពិភពលោកប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| alternate wetting and drying (AWD) | ជាបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ដោយទុកឱ្យដីស្រែស្ងួតបន្តិចរហូតដល់លេចចេញស្នាមប្រេះក្រហែងតូចៗ សឹមបញ្ចូលទឹកបន្ថែមទៀត ដើម្បីសន្សំសំចៃបរិមាណទឹកដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់និងទិន្នផលស្រូវ។ | ដូចជាការរង់ចាំឱ្យដីក្នុងផើងផ្កាស្ងួតបន្តិចសិនទើបស្រោចទឹកបន្ត ដើម្បីការពារកុំឱ្យរលួយឫស និងជួយសន្សំសំចៃទឹក។ |
| evapotranspiration | គឺជាដំណើរការបាត់បង់ទឹករួមបញ្ចូលគ្នាពីរយ៉ាង៖ ការរំហួតទឹកពីផ្ទៃដីឬផ្ទៃទឹកផ្ទាល់ (Evaporation) និងការភាយជាតិទឹកចេញពីរន្ធស្លឹករបស់រុក្ខជាតិទៅក្នុងបរិយាកាស (Transpiration)។ | ដូចជាការបែកញើសពីស្បែករបស់យើង និងការហួតទឹកពីសម្លៀកបំពាក់សើមរបស់យើងទៅក្នុងខ្យល់ក្នុងពេលតែមួយអញ្ចឹង។ |
| puddling | ការភ្ជួររាស់និងកិនជ្រួយដីស្រែឱ្យម៉ត់ខាប់ជាភក់នៅពេលមានទឹកលិច ដើម្បីបំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធដីកុំឱ្យទឹកងាយជ្រាបចុះក្រោម (Percolation) និងជួយសម្រួលដល់ការស្ទូង។ | ដូចជាការលាយស៊ីម៉ងត៍ឱ្យខាប់ដើម្បីបិទបាតអាងកុំឱ្យទឹកលេចធ្លាយ ឬជ្រាបចេញ។ |
| percolation | ចលនានៃការជ្រាបទឹកចុះទៅក្រោមជ្រៅតាមស្រទាប់ដី ដែលជាមូលហេតុចម្បងមួយនៃការបាត់បង់ទឹកយ៉ាងច្រើនពីក្នុងស្រែទៅក្នុងស្រទាប់ទឹកក្រោមដី។ | ដូចជាទឹកដែលយើងចាក់ចូលទៅក្នុងតម្រងកាហ្វេ ហើយវាស្រក់ចុះទៅក្នុងកែវខាងក្រោមបន្តិចម្តងៗ។ |
| seepage | ការជ្រាបទឹកតាមរន្ធប្រហោងកណ្តុរ ឬស្នាមប្រេះតូចៗចេញទៅចំហៀង (តាមភ្លឺស្រែ) ចូលទៅក្នុងតំបន់ផ្សេង ឬស្រែជិតខាង។ | ដូចជាការលេចធ្លាយទឹកតិចៗតាមស្នាមប្រេះនៃធុងទឹក ឬអាងទឹកទៅផ្នែកចំហៀង។ |
| critical stage of water requirement | ដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ស្រូវ (ដូចជាការបែកគុម្ព ឬការចេញផ្កា) ដែលរុក្ខជាតិងាយរងគ្រោះបំផុតនឹងភាពរាំងស្ងួត ហើយបើសិនជាខ្វះទឹកនៅពេលនោះ ទិន្នផលនឹងធ្លាក់ចុះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាពេលវេលាដែលទារកកំពុងលូតលាស់ខ្លាំង ដែលត្រូវការអាហាររូបត្ថម្ភជាចាំបាច់បំផុត បើខ្វះនៅពេលនោះក្មេងនឹងក្រិន។ |
| Continuous Flowing Irrigation | ការបញ្ចូលទឹកឱ្យហូរចូលនិងចេញពីស្រែជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីការពារការកកកុញនៃអំបិលដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់នៅក្នុងដី ដែលច្រើនប្រើសម្រាប់តំបន់ដីមានបញ្ហា។ | ដូចជាការបើកទឹកក្បាលរ៉ូមីណេលាងចានដែលប្រឡាក់ខ្លាំង ដោយបណ្តោយឱ្យទឹកហូរជម្រះក្អែលចោលជាបន្តបន្ទាប់ដើម្បីឱ្យឆាប់ស្អាត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
