បញ្ហា (The Problem)៖ ចកអាសូឡា (Azolla) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាជីស្រស់ផ្តល់នីត្រូសែន តែងតែទទួលរងការបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងពីសត្វល្អិតចង្រៃ (ដង្កូវ) នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលធ្វើឱ្យការផលិតមិនសូវទទួលបានជោគជ័យ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃផលិតផលជីវសាស្រ្តចំនួនបីប្រភេទ ក្នុងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃលើចកអាសូឡា ទាំងក្នុងរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (No treatment) សំណាកត្រួតពិនិត្យ (មិនប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើការទិញថ្នាំ ឬភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តនោះទេ។ | ទទួលរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីដង្កូវស៊ីចកអាសូឡា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះទាបបំផុត។ | ទទួលបានទិន្នផលចកស្រស់ទាបបំផុតត្រឹមតែ ៣៣៩ ក្រាម/០.៥ម២ នៅរដូវប្រាំង និង ៣៤៣ ក្រាម/០.៥ម២ នៅរដូវវស្សា។ |
| Bt + Steinernema carpocapsae (Bt+Sc) ការប្រើប្រាស់រួមគ្នានៃបាក់តេរី Bt និងនេម៉ាតូត Steinernema carpocapsae |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការគ្រប់គ្រងដង្កូវ និងកាត់បន្ថយការខូចខាតបានយ៉ាងល្អប្រសើរ។ មិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ទាមទារការចំណាយទិញភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តទាំងពីរប្រភេទ និងត្រូវដឹងពីបច្ចេកទេសក្នុងការលាយ និងបាញ់ថ្នាំ។ | ផ្តល់ទិន្នផលចកស្រស់ខ្ពស់ជាងគេបំផុតគឺ ៩០០ ក្រាម/០.៥ម២ (រដូវប្រាំង) និង ៩៣១ ក្រាម/០.៥ម២ (រដូវវស្សា)។ |
| Neem extracted substance (Aza) ការប្រើប្រាស់សារធាតុចម្រាញ់ពីស្តៅ (Azadirachtin) |
ជាសារធាតុធម្មជាតិដែលអាចរកបានងាយស្រួល និងមិនប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្សសត្វ។ | រលាយបាត់បង់ប្រសិទ្ធភាពលឿនក្រោមពន្លឺថ្ងៃខ្លាំងនិងកម្តៅ ធ្វើឱ្យមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការសម្លាប់ដង្កូវស៊ីចកដោយផ្ទាល់។ | ផ្តល់ទិន្នផលចកស្រស់បានត្រឹម ៣៨៥ ក្រាម/០.៥ម២ (រដូវប្រាំង) និង ៥២៦ ក្រាម/០.៥ម២ (រដូវវស្សា)។ |
| Bacillus thuringiensis (Bt) alone ការប្រើប្រាស់បាក់តេរី Bacillus thuringiensis តែមួយមុខ |
មានប្រសិទ្ធភាពល្អបង្គួរក្នុងការសម្លាប់ដង្កូវ និងងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារ។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតនៅមានកម្រិតទាបជាងការប្រើប្រាស់រួមគ្នាជាមួយនេម៉ាតូត។ | ទទួលបានទិន្នផលចកស្រស់ ៨៦៣ ក្រាម/០.៥ម២ (រដូវប្រាំង) និង ៨៨០ ក្រាម/០.៥ម២ (រដូវវស្សា)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារឱ្យមានការរៀបចំសម្ភារៈ និងការទិញភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តមួយចំនួនពីទីផ្សារ ឬមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ក្រោមលក្ខខណ្ឌអាងពិសោធន៍ខ្នាតតូច ជាមួយពូជចកអាសូឡា Azolla microphylla ទាំងក្នុងរដូវប្រាំងនិងរដូវវស្សា។ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កសិរោគវិទ្យា និងប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃស្រដៀងគ្នាទៅនឹងប្រទេសថៃ ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះអាចយកមកជួយដោះស្រាយបញ្ហាជាក់ស្តែងបាន។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំជីវសាស្រ្តសម្លាប់សត្វល្អិតនេះ គឺមានភាពស័ក្តិសម និងមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការជំរុញការប្រើប្រាស់បាក់តេរី Bt និងនេម៉ាតូត នឹងជួយលើកកម្ពស់ការផលិតជីធម្មជាតិពីចកអាសូឡាប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងធានាបាននូវបរិស្ថានកសិកម្មដ៏ល្អប្រសើរនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Azolla (ចកអាសូឡា) | ប្រភេទចកទឹកដែលមានផ្ទុកបាក់តេរីដែលអាចចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាស ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយជាជីធម្មជាតិ (ជីស្រស់) សម្រាប់ដំណាំកសិកម្ម ជាពិសេសដំណាំស្រូវ ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី។ | ដូចជារោងចក្រផលិតជីធម្មជាតិតូចៗដែលអណ្តែតលើទឹក ជួយស្រូបយកជីវជាតិពីខ្យល់មកបំប៉នដីដោយផ្ទាល់។ |
| Entomopathogenic Nematode (នេម៉ាតូតសម្លាប់សត្វល្អិត) | ជាប្រភេទដង្កូវមូលតូចៗល្អិតៗដែលរស់នៅក្នុងដី ហើយមានសមត្ថភាពអាចស្វែងរក ចូលទៅក្នុងខ្លួនសត្វល្អិតចង្រៃតាមរន្ធធម្មជាតិ (មាត់ រន្ធដកដង្ហើម) រួចបញ្ចេញបាក់តេរីនៅទីនោះដើម្បីសម្លាប់សត្វល្អិតទាំងនោះ។ ក្នុងឯកសារនេះគេប្រើប្រាស់ពូជ Steinernema carpocapsae ។ | ដូចជាទាហានស៊ីឈ្នួលតូចៗដែលយើងលែងចូលទៅក្នុងចម្ការ ដើម្បីតាមប្រមាញ់និងសម្លាប់សត្រូវ (ដង្កូវចង្រៃ) ពីខាងក្នុងខ្លួនរបស់វា។ |
| Bacillus thuringiensis (បាក់តេរី ប៊ីធី) | ជាប្រភេទបាក់តេរីម្យ៉ាងដែលអាចផលិតប្រូតេអ៊ីនពុល (Toxin)។ នៅពេលដែលដង្កូវស៊ីវាចូលទៅក្នុងពោះវៀន សារធាតុពុលនោះនឹងសកម្មឡើងធ្វើឱ្យពោះវៀនដង្កូវធ្លាយ លែងស៊ីចំណី និងងាប់ក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ដូចជាថ្នាំបំពុលដែលក្លែងបន្លំជាចំណី កាលណាដង្កូវស៊ីចូលទៅ វានឹងធ្វើឱ្យខូចក្រពះពោះវៀនដង្កូវភ្លាមៗ។ |
| Azadirachtin (សារធាតុអាហ្សាឌីរ៉ាក់ទីន) | ជាសារធាតុសកម្មសរីរាង្គដែលចម្រាញ់ចេញពីគ្រាប់ស្តៅ មានតួនាទីរារាំងការលូតលាស់របស់សត្វល្អិត បញ្ឈប់ការស៊ីចំណី និងរារាំងការកាឡៃខ្លួន (សក) របស់ដង្កូវ ប៉ុន្តែវាងាយរលាយបាត់បង់ប្រសិទ្ធភាពនៅពេលត្រូវកម្តៅនិងពន្លឺព្រះអាទិត្យដោយផ្ទាល់។ | ដូចជាថ្នាំសម្រកទម្ងន់ឬថ្នាំពន្យារកំណើតសម្រាប់សត្វល្អិត ដែលធ្វើឱ្យពួកវាមិនឃ្លានអាហារ និងមិនអាចធំធាត់បន្តពូជបាន។ |
| Green manure (ជីស្រស់) | ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិស្រស់ៗ (ដូចជាចកអាសូឡា ឬសណ្តែក) យកទៅភ្ជួរលុប ឬកប់ទៅក្នុងដី ដើម្បីឱ្យវារលួយក្លាយជាសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសនីត្រូសែន) សម្រាប់ផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់ដំណាំបន្ទាប់ និងធ្វើឱ្យដីមានជីជាតិ។ | ដូចជាការផ្តល់វីតាមីនបំប៉នដោយផ្ទាល់ទៅក្នុងដី តាមរយៈការកប់រុក្ខជាតិស្រស់ៗទុកឱ្យវារលួយ។ |
| Completely Randomized Design (ប្លង់ពិសោធន៍ចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍បែបស្ថិតិមួយ ដែលសំណាកនីមួយៗត្រូវបានចាត់ចែងដោយចៃដន្យទាំងស្រុងទៅក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នា (Treatment) ដោយសន្មតថាមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញមានភាពស្មើគ្នា ដើម្បីធានាថាគ្មានភាពលម្អៀងក្នុងការប្រៀបធៀបលទ្ធផល។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សទៅក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយមិនរើសមុខ ដើម្បីធ្វើតេស្តប្រៀបធៀបវិធីសាស្រ្តបង្រៀនថ្មីថាតើមួយណាល្អជាង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
