បញ្ហា (The Problem)៖ តំបន់ផលិតកម្មកសិកម្មនៅកម្ពុជាភាគច្រើនជាប្រភេទដីខ្សាច់ដែលមានជីជាតិទាប ខណៈការប្រើប្រាស់ជីគីមីមានតម្លៃថ្លៃ និងមិនធានាបាននូវនិរន្តរភាពដី។ ដូច្នេះ ការស្វែងរកប្រភពចំណីសរីរាង្គក្នុងស្រុកសម្រាប់ផលិតជីកំប៉ុសជន្លេន គឺជារឿងចាំបាច់ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកតែលើលាមកគោដែលកំពុងខ្វះខាត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានរៀបចំឡើងដោយប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍បែបចៃដន្យទាំងស្រុង (Completely Randomized Design - CRD) ដោយបែងចែកជា៤ប្រភេទចំណី ដើម្បីវាយតម្លៃពីផលិតភាព និងគុណភាពជីកំប៉ុសជន្លេន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 100% Cow Manure (CM100%) ការប្រើប្រាស់លាមកគោសុទ្ធ ១០០% (ចំណីគោល) |
ជាប្រភពចំណីស្តង់ដារដែលផ្តល់ការលូតលាស់ទម្ងន់ជន្លេនបានល្អបំផុត និងងាយស្រួលអនុវត្តប្រសិនបើមានធនធាន។ | ទាមទារការពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើលាមកគោ ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងមានការខ្វះខាតដោយសារការថយចុះនៃការប្រើប្រាស់គោសម្រាប់អូសទាញក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ | ផ្តល់ទម្ងន់ជន្លេនខ្ពស់ជាងគេ (៤០៦.៣១ ក្រាម) ប៉ុន្តែផលិតភាពជីបានត្រឹម ៥១.១៤%។ |
| 75% Cow Manure + 25% Azolla (CM75%+Azolla25%) លាមកគោ ៧៥% លាយជាមួយចកអាសូឡា ២៥% |
ជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើលាមកគោ និងផ្តល់ទិន្នផលជីកំប៉ុសខ្ពស់បំផុត ដោយសារចកអាសូឡាឆាប់រលួយ (៨-១០ ថ្ងៃ)។ | ធ្វើឱ្យទម្ងន់ជន្លេននៅចុងបញ្ចប់មានការថយចុះបន្តិចបន្តួចធៀបនឹងការប្រើលាមកគោសុទ្ធ។ | ផ្តល់ផលិតភាពជីកំប៉ុសខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៥៤.៥០% (២.១៨ គីឡូក្រាមក្នុងមួយធុង)។ |
| 75% Cow Manure + 25% Water Hyacinth (CM75%+WH25%) លាមកគោ ៧៥% លាយជាមួយកំប្លោក ២៥% |
ជួយទាញយកប្រយោជន៍ពីកំប្លោកដែលជារុក្ខជាតិទឹកងាយស្រួលរក និងជួយកាត់បន្ថយការកកស្ទះតាមប្រភពទឹក។ | ផលិតភាពជីទទួលបានទាបជាងការប្រើចកអាសូឡា និងទាមទារកម្លាំងពលកម្មក្នុងការកាត់ចិញ្ច្រាំ។ | ផលិតភាពជីកំប៉ុសទទួលបាន ៤៩.៥៩% (១.៩៨ គីឡូក្រាមក្នុងមួយធុង)។ |
| 75% Cow Manure + 25% Used Coffee Grounds (CM75%+Coffee25%) លាមកគោ ៧៥% លាយជាមួយកាកកាហ្វេ ២៥% |
ជាជម្រើសដ៏ល្អសម្រាប់ការកែច្នៃកាកសំណល់ទីក្រុង (ពីហាងកាហ្វេ) ឱ្យមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការដាំដុះបែបសួនច្បារតាមផ្ទះ។ | កាកកាហ្វេរលួយយឺតជាងគេ ដោយសារមានផ្ទុកជាតិខ្លាញ់ (Lipid fraction) និងប្រូតេអ៊ីនរចនាសម្ព័ន្ធដែលពិបាកបំបែក ធ្វើឱ្យទិន្នផលជីធ្លាក់ចុះ។ | ផ្តល់ផលិតភាពជីកំប៉ុសទាបបំផុតត្រឹមតែ ៤៥.៥៩% (១.៨២ គីឡូក្រាមក្នុងមួយធុង)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះត្រូវការធនធានសាមញ្ញងាយស្រួលរកក្នុងស្រុក ដោយចំណាយទាបបំផុតលើវត្ថុធាតុដើម ប៉ុន្តែទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់លើការថែទាំប្រចាំថ្ងៃ (សំណើម និងសីតុណ្ហភាព)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរោងសំណាញ់នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម (RUA) រាជធានីភ្នំពេញ ជាមួយនឹងការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានបានយ៉ាងល្អ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កសិករនៅកម្ពុជា ព្រោះវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចជាក់ស្តែង ប៉ុន្តែលទ្ធផលអាចមានការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចប្រសិនបើអនុវត្តនៅតាមទីវាលដោយគ្មានការគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាពនិងសំណើមបានត្រឹមត្រូវ។
វិធីសាស្ត្រនៃការផលិតជីកំប៉ុសជន្លេន (Vermicomposting) ដោយប្រើប្រាស់ចំណីជំនួសនេះ គឺពិតជាមានភាពស័ក្តិសម និងមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តនៅក្នុងតំបន់នានានៃប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុកដូចជា ចកអាសូឡា និងកំប្លោក មិនត្រឹមតែជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើលាមកគោប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចចក្រា (Circular economy) និងនិរន្តរភាពដីនៅក្នុងកសិកម្មកម្ពុជាផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Vermicomposting (ការផលិតជីកំប៉ុសដោយប្រើជន្លេន) | ដំណើរការបច្ចេកវិទ្យាដែលប្រើប្រាស់ជន្លេនដើម្បីស៊ី និងបំប្លែងកាកសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ កាកសំណល់ផ្ទះបាយ និងរុក្ខជាតិ) ឱ្យទៅជាជីកំប៉ុសដែលមានជីវជាតិខ្ពស់សម្រាប់រុក្ខជាតិដាំដុះ។ | ដូចជាយន្តការកិនរំលាយអាហារតាមបែបធម្មជាតិ ដោយបំប្លែងសំរាមទៅជាមាស (ជីកសិកម្ម) សម្រាប់កសិករ។ |
| Eudrilus engeniae (ពូជជន្លេនអាហ្វ្រិក) | ជាប្រភេទពូជជន្លេនដី (African nightcrawler) ដែលត្រូវបានគេនិយមប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការផលិតជីកំប៉ុស ព្រោះពួកវាស៊ីចំណីច្រើន លូតលាស់លឿន និងបន្តពូជបានឆាប់រហ័សក្នុងអាកាសធាតុក្តៅ។ | ដូចជាកម្មកររោងចក្រដ៏សកម្មនិងឆាប់រហ័ស ដែលធ្វើការមិនឈប់ឈរក្នុងការស៊ីកាកសំណល់បង្កើតជាជី។ |
| Azolla (ចកអាសូឡា) | ជាប្រភេទចកទឹកតូចៗដែលអាចចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាសបាន ហើយងាយស្រួលរលួយលឿន (៨ ទៅ ១០ថ្ងៃ) ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ធ្វើជាចំណីបន្ថែមដល់ជន្លេនដើម្បីបង្កើនទិន្នផលជី។ | ដូចជាគ្រាប់វីតាមីនធម្មជាតិសម្រាប់ដី ដែលងាយរលាយ និងផ្តល់ជីវជាតិបានយ៉ាងលឿន។ |
| C:N ratio (សមាមាត្រកាបូន និងអាសូត) | ជារង្វាស់ប្រៀបធៀបរវាងបរិមាណកាបូន (ផ្តល់ថាមពល) និងអាសូត (ផ្តល់ប្រូតេអ៊ីន) នៅក្នុងកាកសំណល់សរីរាង្គ ដែលកំណត់ពីល្បឿននៃការរលួយ និងគុណភាពជីវជាតិរបស់ជី។ | ដូចជារូបមន្តធ្វើនំ ដែលត្រូវការបរិមាណម្សៅ (កាបូន) និងស្ករ (អាសូត) ក្នុងកម្រិតត្រឹមត្រូវទើបនំឆ្អិនល្អ និងមានរសជាតិឆ្ងាញ់។ |
| Electrical conductivity / EC (កម្រិតចម្លងអគ្គិសនី) | ជារង្វាស់សម្រាប់វាស់កំហាប់នៃសារធាតុរ៉ែ ឬអំបិលដែលរលាយក្នុងជីកំប៉ុស ដែលចង្អុលបង្ហាញពីបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកបានភ្លាមៗ។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតភាពផ្អែមនៃទឹកស៊ីរ៉ូក្នុងកែវទឹក ដើម្បីដឹងថាវាមានជាតិស្កររលាយច្រើនប៉ុណ្ណាដែលយើងអាចក្រេបរសជាតិបាន។ |
| Mineralization (ការបំប្លែងជារ៉ែ / ការធ្វើសរធាតុនីយកម្ម) | ដំណើរការដែលអតិសុខុមប្រាណ និងប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់ជន្លេន បំបែកសមាសធាតុសរីរាង្គស្មុគស្មាញ ឱ្យទៅជាទម្រង់សារធាតុរ៉ែសាមញ្ញ ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិងាយស្រួលស្រូបយកតាមឫស។ | ដូចជាការទំពាររំលាយសាច់គោដ៏ស្វិត ឱ្យទៅជាសារធាតុចិញ្ចឹមតូចៗដែលសរសៃឈាមអាចស្រូបយកបាន។ |
| Pre-composting (ការបន្ទុំកាកសំណល់បឋម) | ជាការទុកកាកសំណល់សរីរាង្គឱ្យរលួយមួយរយៈសិន (ប្រហែល៤សប្តាហ៍) មុននឹងយកទៅឱ្យជន្លេនស៊ី ដើម្បីបញ្ចុះកម្តៅ និងកាត់បន្ថយឧស្ម័នពុលដែលភាយចេញពីការរលួយភ្លាមៗ។ | ដូចជាការទុកសម្លដែលទើបពុះឱ្យត្រជាក់បន្តិចសិន មុននឹងបញ្ចុកកូនក្មេង ដើម្បីកុំឱ្យរលាកមាត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
