បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការបំផ្លាញដោយសត្វល្អិតចង្រៃ (Bean Aphid, Aphis craccivora) លើដំណាំសណ្ដែកកួរ និងសណ្ដែកអង្គុយ ដោយស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងលក្ខណៈរូបសាស្ត្ររបស់ស្លឹក និងភាពធន់របស់រុក្ខជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រសាកល្បងជម្រើស (Choice test) លើពូជសណ្ដែកចំនួន ៥ ប្រភេទ និងវាស់វែងលក្ខណៈរោមស្លឹក។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Plant Resistance via Morphological Traits (Variety IT82E-16) ភាពធន់របស់រុក្ខជាតិតាមរយៈលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ (ពូជ IT82E-16) |
មានរោមលើផ្ទៃស្លឹកខាងលើ (Adaxial hairs) វែង និងក្រាស់ ដែលបង្កជាឧបសគ្គដល់ការបម្លាស់ទី និងការបឺតជញ្ជក់ទឹកដមរបស់សត្វល្អិតចង្រៃ។ កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមី។ | ទោះបីជាមានភាពធន់ខ្ពស់ ប៉ុន្តែលក្ខណៈទិន្នផល ឬរសជាតិអាចនឹងមិនទាន់ឆ្លើយតបទាំងស្រុងទៅនឹងតម្រូវការទីផ្សារបច្ចុប្បន្ននៅឡើយ។ | មានអត្រាសត្វល្អិត Aphis craccivora ទាបបំផុតត្រឹមតែ ១១៤,៥៣ ក្បាល/ដើម និងមានរោមស្លឹកវែងជាងគេ (រាងកំប៉ោង ៤៦,៨១ μm និងរាងស្រួចស្តើង ២៨១,៨៦ μm)។ |
| Commercial Susceptible Variety (Selected-PSU) ពូជពាណិជ្ជកម្មដែលងាយរងគ្រោះ (ពូជ Selected-PSU) |
ជាពូជសណ្ដែកដែលពេញនិយមនៅលើទីផ្សារ ងាយស្រួលរកទិញ និងមានការលូតលាស់ល្អក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលគ្មានការរំខានពីសត្វល្អិត។ | មានរោមស្លឹកខ្លី និងស្ដើងបំផុត ដែលធ្វើឱ្យវាងាយរងការវាយប្រហារយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីសត្វល្អិតចង្រៃ បណ្តាលឱ្យរុក្ខជាតិឆាប់ងាប់។ | មានអត្រាសត្វល្អិតខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ២៣៩,៥២ ក្បាល/ដើម និងមានរោមស្លឹកខ្លីជាងគេ (រាងកំប៉ោង ៤៤,០១ μm និងរាងស្រួចស្តើង ៧៨,៥៧ μm)។ |
| Morphological Trait Screening Method វិធីសាស្ត្រពិនិត្យលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ (ប្រវែង និងដង់ស៊ីតេរោមស្លឹក) |
ផ្តល់នូវសូចនាករវិទ្យាសាស្ត្រច្បាស់លាស់សម្រាប់វាយតម្លៃភាពធន់របស់រុក្ខជាតិ (Plant resistance) ដោយមិនបាច់រង់ចាំការបំផ្លាញជាក់ស្តែង។ | ទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើបៗ និងចំណាយពេលយូរក្នុងការរៀបចំសំណាកស្លឹកដើម្បីពិនិត្យ។ | រកឃើញទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមានយ៉ាងច្បាស់ (r = -0.575 ដល់ -0.676) រវាងប្រវែង/ដង់ស៊ីតេរោមស្លឹក និងការកើនឡើងនៃចំនួនសត្វល្អិត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការរៀបចំទីតាំងសាកល្បងត្រឹមត្រូវក្នុងផ្ទះសំណាញ់ និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការវិភាគលក្ខណៈរូបសាស្ត្រកោសិកា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌផ្ទះសំណាញ់ដែលគ្រប់គ្រងបានល្អ នៅតំបន់ Hat Yai ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជសណ្ដែកជាក់លាក់ក្នុងតំបន់។ ទោះបីជាអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចនឹងប្រែប្រួលប្រសិនបើអនុវត្តក្នុងលក្ខខណ្ឌវាលស្រែបើកចំហ (Open field) ដែលមានសីតុណ្ហភាព កម្រិតពន្លឺ និងសត្រូវធម្មជាតិផ្សេងៗ ឬនៅពេលប្រើប្រាស់ជាមួយពូជសណ្ដែកក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការជ្រើសរើសពូជផ្អែកលើលក្ខណៈរូបសាស្ត្រនេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការជំរុញកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ជារួម ការទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ (រោមស្លឹក) របស់រុក្ខជាតិដើម្បីទប់ទល់នឹងសត្វល្អិត គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រប្រកបដោយចីរភាព និងផ្តល់លទ្ធផលខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីពុលក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Adaxial Hairs (រោមលើផ្ទៃស្លឹកខាងលើ) | រោមតូចៗដែលដុះនៅលើផ្ទៃខាងលើនៃស្លឹករុក្ខជាតិ ដែលក្នុងករណីនេះវាដើរតួជារបាំងការពារសត្វល្អិតមិនឱ្យងាយស្រួលទម្លុះបឺតជញ្ជក់ទឹកដមពីរុក្ខជាតិ។ ប្រវែងនិងដង់ស៊ីតេនៃរោមទាំងនេះមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើភាពធន់របស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាបន្លា ឬរនាំងបន្លាលួសដែលដាក់ការពារចោរមិនឱ្យលោតចូលក្នុងផ្ទះបានងាយស្រួល។ |
| Aphis craccivora Koch (សត្វល្អិតចង្រៃ/ចៃសណ្ដែក) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃ (ចៃ) ម្យ៉ាងដែលចូលចិត្តវាយប្រហារដំណាំអំបូរសណ្ដែក ដោយបឺតជញ្ជក់ទឹកដមពីស្លឹកនិងដើមខ្ចីៗ ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិក្រិន និងអាចចម្លងវីរុសផ្សេងៗដែលបំផ្លាញទិន្នផលកសិកម្ម។ | ដូចជាសត្វមូសដែលទិចបឺតឈាមមនុស្ស និងអាចចម្លងជំងឺគ្រុនឈាមអញ្ចឹងដែរ។ |
| Trichomes (រោមរុក្ខជាតិ) | ជាកោសិការោមស្តើងៗដែលដុះចេញពីកោសិកាស្បែក (Epidermis) របស់រុក្ខជាតិ ដែលមានតួនាទីការពារការបាត់បង់ជាតិទឹក បញ្ចុះកម្ដៅ និងជាពិសេសការពាររុក្ខជាតិពីការវាយប្រហាររបស់សត្វល្អិតដោយធ្វើឱ្យសត្វល្អិតពិបាកដើរ ឬទម្លុះស្បែករុក្ខជាតិ។ | ដូចជារោមនៅលើស្បែករបស់យើងដែលជួយការពារស្បែកពីកម្ដៅថ្ងៃ និងធូលីដី ក៏ដូចជាផ្តល់អារម្មណ៍ដឹងពីការប៉ះពាល់។ |
| Choice Test (ការធ្វើតេស្តសាកល្បងដោយមានជម្រើស) | ជាវិធីសាស្ត្រពិសោធន៍មួយដែលគេដាក់រុក្ខជាតិច្រើនពូជផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងកន្លែងតែមួយ (ដូចជាផ្ទះសំណាញ់) ហើយព្រលែងសត្វល្អិតឱ្យហោះហើរដោយសេរី ដើម្បីប្រៀបធៀបនិងវាយតម្លៃថាតើសត្វល្អិតទាំងនោះមាននិន្នាការចូលចិត្តទៅទំនិងបំផ្លាញលើរុក្ខជាតិពូជណាជាងគេ។ | ដូចជាការរៀបចំអាហារប៊ូហ្វេ (Buffet) ដែលមានម្ហូបច្រើនមុខ ដើម្បីមើលថាតើភ្ញៀវចូលចិត្តដួសញ៉ាំម្ហូបមួយណាជាងគេបំផុត។ |
| Scanning Electron Microscope / SEM (មីក្រូទស្សន៍អេឡិចត្រុង) | ជាប្រភេទមីក្រូទស្សន៍ដែលមានថាមពលខ្ពស់ខ្លាំង ដោយប្រើកាំរស្មីអេឡិចត្រុងដើម្បីផ្តិតយករូបភាពផ្ទៃខាងក្រៅនៃវត្ថុណាមួយ (ដូចជារោមស្លឹក) ក្នុងកម្រិតពង្រីកធំបំផុត និងមានភាពច្បាស់លាស់ដែលមីក្រូទស្សន៍ធម្មតាមិនអាចមើលឃើញ។ | ដូចជាកែវពង្រីកវេទមន្តដែលអាចពង្រីកមើលឃើញរន្ធញើស ឬសរសៃសក់រាប់ពាន់ដងច្បាស់ជាងភ្នែកទទេប្រៀបដូចជាមើលឃើញទិដ្ឋភាពពីលើភ្នំ។ |
| Randomized Complete Block (RCB) Design (ការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ជាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | គឺជាការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម ឬវិទ្យាសាស្ត្រ ដោយបែងចែកកន្លែងពិសោធន៍ជាផ្នែកៗ (ប្លុក) ហើយបែងចែកការព្យាបាល (ឬពូជសណ្ដែក) ទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងពីកត្តាបរិស្ថានជុំវិញដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់លទ្ធផល។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យចូលក្នុងក្រុមចម្រុះគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីឱ្យការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Susceptible Variety (ពូជងាយរងគ្រោះ) | សំដៅលើពូជរុក្ខជាតិដែលគ្មានប្រព័ន្ធការពារខ្លួនគ្រប់គ្រាន់តាមបែបធម្មជាតិ (ឧទាហរណ៍៖ គ្មានរោមស្លឹកក្រាស់) ធ្វើឱ្យវាងាយរងការវាយប្រហារ ឆ្លងជំងឺ ឬរងការបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីសត្វល្អិតចង្រៃជាងពូជដទៃទៀត។ | ដូចជាមនុស្សដែលមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយខ្សោយ ងាយនឹងឆ្លងជំងឺផ្តាសាយជាងអ្នកដែលហាត់ប្រាណជាប្រចាំ។ |
| Correlation Coefficient (មេគុណសហសម្ព័ន្ធ) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញពីកម្រិតទំនាក់ទំនងរវាងអថេរពីរ (ឧទាហរណ៍៖ ប្រវែងរោមស្លឹក និងចំនួនសត្វល្អិត)។ ក្នុងទិន្នន័យនេះ វាបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមាន (Negative correlation) មានន័យថា បើរោមស្លឹកកាន់តែវែង ឬក្រាស់ ចំនួនសត្វល្អិតកាន់តែថយចុះ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបរវាងល្បឿនបើកបរ និងពេលវេលាធ្វើដំណើរ បើបើកកាន់តែលឿន ពេលធ្វើដំណើរកាន់តែខ្លី (ទំនាក់ទំនងដើរផ្ទុយគ្នា)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
