បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះធ្វើឡើងដើម្បីសិក្សាពីអត្រាតំណពូជនៃការបញ្ជូនលក្ខណៈហ្សែន និងកម្រិតនៃការខូចខាតដែលបង្កដោយចៃសណ្តែក Aphis craccivora ទៅលើដំណាំសណ្តែកកួរ និងសណ្តែកអង្គរ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគមធ្យមភាគជំនាន់ (Generation mean analysis) ដោយវាយតម្លៃលើ ៦ ជំនាន់ពីការបង្កាត់ពូជចំនួន ៤ ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Selected-PSU x IT82E-16 Cross (Generation Mean Analysis) ការបង្កាត់ពូជរវាងពូជ Selected-PSU និង IT82E-16 (ការវិភាគមធ្យមភាគជំនាន់) |
បង្ហាញពីឥទ្ធិពលហ្សែនបែបបូកបញ្ចូល (Additive gene effects) និងហ្សែនលេចធ្លោ (Dominant gene effects) យ៉ាងច្បាស់លាស់ក្នុងការប្រឆាំងនឹងចៃសណ្តែក។ មានអត្រាតំណពូជខ្ពស់ជាងគេ។ | ទាមទារការសាកល្បងជាច្រើនជំនាន់បន្តទៀត ដើម្បីធានាបាននូវស្ថិរភាពនៃហ្សែននៅពេលយកទៅដាំដុះក្នុងលក្ខខណ្ឌចំហ។ | អត្រាតំណពូជនៃកម្រិតធន់នឹងការខូចខាតមានកម្រិតខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៥៥.៩៤១% ។ |
| Other Crosses (e.g., Selected-PSU x SR00-863, Khao-hinson, Suranaree 1) ការបង្កាត់ពូជផ្សេងទៀត (ឧ. Selected-PSU ជាមួយ SR00-863, Khao-hinson ឬ Suranaree 1) |
ផ្តល់ជាទិន្នន័យមូលដ្ឋានដ៏សំខាន់សម្រាប់ការប្រៀបធៀប និងសិក្សាពីអន្តរកម្មនៃការបញ្ជូនលក្ខណៈហ្សែនផ្សេងៗគ្នា។ | អត្រាតំណពូជមានកម្រិតទាប ហើយមិនសូវបង្ហាញពីសមត្ថភាពក្នុងការផ្ទេរលក្ខណៈធន់នឹងសត្វល្អិតទៅជំនាន់ក្រោយបានល្អនោះទេ។ | អត្រាតំណពូជមានកម្រិតទាបចន្លោះពី ២២.២០% ទៅ ៣៦.៧៣% ប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាក់លាក់ រួមទាំងទីតាំងពិសោធន៍ដែលមានការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានល្អ និងពេលវេលាសម្រាប់បណ្តុះពូជជាច្រើនជំនាន់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តសុងខ្លា (Hat Yai) ប្រទេសថៃ ដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចមានភាពលម្អៀងអាស្រ័យលើលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានជាក់លាក់នៃរោងសំណាញ់ និងប្រភេទពូជសណ្តែកក្នុងស្រុករបស់ថៃដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់។ សម្រាប់កម្ពុជា ការយកលទ្ធផលនេះមកអនុវត្តទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តសាកល្បងជាមួយពូជសណ្តែកក្នុងស្រុករបស់ខ្មែរ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាពឡើងវិញ។
វិធីសាស្ត្រវិភាគអត្រាតំណពូជដើម្បីស្វែងរកពូជធន់នឹងសត្វល្អិតនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការស្រាវជ្រាវនេះផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះហ្សែនដ៏សំខាន់ ដែលស្ថាប័នកសិកម្មកម្ពុជាអាចយកគំរូតាម ដើម្បីបង្កើតកម្មវិធីបង្កាត់ពូជដំណាំក្នុងស្រុកដែលធន់នឹងសត្វល្អិតដោយខ្លួនឯង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Generation mean analysis (ការវិភាគមធ្យមភាគជំនាន់) | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិក្នុងហ្សែនសាស្ត្របរិមាណដែលប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីជំនាន់ផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា ឪពុកម្តាយ កូនជំនាន់ទី១ កូនជំនាន់ទី២ និងកូនបង្កាត់ត្រឡប់) ដើម្បីប៉ាន់ស្មានពីប្រភេទនៃសកម្មភាពរបស់ហ្សែន (ដូចជា ហ្សែនបូកបញ្ចូល ហ្សែនលេចធ្លោ ឬអន្តរកម្មរវាងហ្សែន) ដែលគ្រប់គ្រងលក្ខណៈណាមួយ។ | ដូចជាការសង្កេតមើលរូបរាងកម្ពស់តាំងពីជីដូនជីតា ឪពុកម្តាយ រហូតដល់ចៅៗ ដើម្បីទាយថាតើកម្ពស់នេះចម្លងតាមខ្សែស្រឡាយដោយរបៀបណា។ |
| Broad-sense heritability (អត្រាតំណពូជក្នុងន័យទូលាយ) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃភាពខុសគ្នានៃលក្ខណៈរូបរាងរបស់រុក្ខជាតិ (Phenotype) ដែលបណ្តាលមកពីភាពខុសគ្នានៃហ្សែនសរុប (Genotype) ធៀបនឹងឥទ្ធិពលនៃបរិស្ថានជុំវិញ។ វាជួយអ្នកបង្កាត់ពូជដឹងថាតើលក្ខណៈនោះអាចបញ្ជូនទៅជំនាន់ក្រោយបានល្អកម្រិតណា។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើភាពឆ្លាតវៃរបស់ក្មេងម្នាក់បានមកពីតំណពូជពីកំណើតប៉ុន្មានភាគរយ និងបានមកពីការខិតខំរៀនសូត្រ (បរិយាកាសខាងក្រៅ) ប៉ុន្មានភាគរយ។ |
| Additive gene effects (ឥទ្ធិពលហ្សែនបែបបូកបញ្ចូល) | គឺជាបាតុភូតដែលហ្សែននីមួយៗរួមចំណែកជាចំណែកតូចៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដើម្បីបង្កើតបានជាលក្ខណៈរួមមួយនៃរុក្ខជាតិ។ លក្ខណៈនេះងាយស្រួលក្នុងការបញ្ជូនបន្តទៅជំនាន់ក្រោយៗ ព្រោះវាមិនអាស្រ័យលើអន្តរកម្មស្មុគស្មាញជាមួយហ្សែនផ្សេង។ | ដូចជាការសន្សំប្រាក់ក្នុងកូនជ្រូក ដោយកាក់នីមួយៗដែលទម្លាក់ចូល (ហ្សែន) ធ្វើឱ្យចំនួនទឹកប្រាក់សរុបកើនឡើងបន្តិចម្តងៗ។ |
| Epistasis (អន្តរកម្មរវាងហ្សែននៅទីតាំងខុសគ្នា) | គឺជាអន្តរកម្មដែលហ្សែនមួយនៅទីតាំងមួយ (Locus) ជះឥទ្ធិពល បិទបាំង ឬផ្លាស់ប្តូរការបញ្ចេញសកម្មភាពរបស់ហ្សែនមួយទៀតនៅទីតាំងផ្សេង។ ក្នុងឯកសារនេះ គេផ្តោតលើអន្តរកម្ម Additive x Additive ដែលហ្សែនបូកបញ្ចូលពីរផ្សេងគ្នាសហការគ្នាបង្កើតបានលទ្ធផលថ្មីដែលមិនមានពីមុន។ | ដូចជាការលាយពណ៌គំនូរ ដែលពណ៌ខៀវ និងពណ៌លឿង ពេលនៅដាច់ពីគ្នាផ្តល់ពណ៌រៀងខ្លួន តែពេលជួបគ្នា បែរជាបង្កើតបានពណ៌បៃតងដែលជាលក្ខណៈថ្មីស្រឡាង។ |
| Randomized Complete Block / RCB (ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | គឺជាការរៀបចំគម្រោងពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកផ្ទៃដីជាប្លុកតូចៗ ដែលក្នុងប្លុកនីមួយៗមានបរិស្ថានប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ហើយការដាក់ដំណាំសាកល្បងត្រូវបានធ្វើឡើងដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនោះ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដី ឬពន្លឺ។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមៗដោយមានសិស្សពូកែនិងខ្សោយចម្រុះគ្នាដោយចៃដន្យក្នុងក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីឱ្យការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌ មិនលម្អៀងទៅក្រុមណាមួយ។ |
| Dominance gene effects (ឥទ្ធិពលហ្សែនលេចធ្លោ) | ជាឥទ្ធិពលដែលហ្សែនមួយ (Allele) គ្របដណ្តប់ទាំងស្រុងទៅលើហ្សែនមួយទៀតដែលជាគូរបស់វា។ ក្នុងន័យនេះ ការបង្កាត់ពូជអាចផ្តល់កូនដែលមានលក្ខណៈដូចទៅនឹងឪពុកឬម្តាយដែលមានហ្សែនលេចធ្លោនេះ ដោយមិនមែនជាការបូកបញ្ចូលពាក់កណ្តាលម្នាក់នោះទេ។ | ដូចជាការយកថ្នាំពណ៌ខ្មៅទៅលាយជាមួយថ្នាំពណ៌ស លទ្ធផលភាគច្រើននឹងចេញមកខ្មៅងងឹត ព្រោះពណ៌ខ្មៅមានឥទ្ធិពលគ្របដណ្តប់ (លេចធ្លោ) ខ្លាំងជាងពណ៌ស។ |
| Aphis craccivora (ចៃសណ្តែក) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃជញ្ជក់ទឹករុក្ខជាតិ (Aphid) ដែលតែងតែវាយប្រហារលើដំណាំអំបូរពពួកសណ្តែក (ដូចជាសណ្តែកកួរ និងសណ្តែកអង្គរ) ធ្វើឱ្យស្លឹកវារួញ ក្រិន និងជាភ្នាក់ងារចម្លងវីរុសផ្សេងៗ ធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាសត្វមូសដែលទិចជញ្ជក់ឈាមមនុស្ស ហើយថែមទាំងអាចចម្លងជំងឺគ្រុនឈាមចូលទៅក្នុងខ្លួនយើងទៀតផង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
