បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃកម្រិតនៃការចូលរួម វិស័យប្រធានបទ និងឧបសគ្គនៃការស្រាវជ្រាវបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រកសិកម្ម នៅក្នុងស្ថាប័ននានានៅតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសន្តិសុខស្បៀង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការជ្រើសរើសគំរូដោយមានគោលដៅ (Purposive Sampling) និងកម្រងសំណួរដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យពីថ្នាក់ដឹកនាំស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងសាកលវិទ្យាល័យ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Research Institutes ការអនុវត្តនៅតាមវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ |
មានបទពិសោធន៍យូរឆ្នាំ (ជាង ២០ ឆ្នាំ) ដោយផ្តោតខ្លាំងលើការបណ្តុះកោសិកា និងដំណើរការជីវសាស្ត្រ ហើយការស្រាវជ្រាវឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការកសិករច្រើនជាង។ | ប្រឈមមុខនឹងកង្វះខាតថវិកាយ៉ាងខ្លាំង ព្រមទាំងខ្វះខាតសម្ភារៈឧបករណ៍ និងថវិកាសម្រាប់ការថែទាំ។ | ៨៨.២% ផ្តោតការស្រាវជ្រាវទៅលើការបណ្តុះកោសិកា និងជាលិកា (Cell and tissue culture)។ |
| Universities ការអនុវត្តនៅតាមសាកលវិទ្យាល័យ |
មានការសហការល្អជាមួយស្ថាប័នអន្តរជាតិ (៦៥%) និងមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការអភិវឌ្ឍធនធានមនុស្សជំនាន់ថ្មី។ | បទពិសោធន៍ស្រាវជ្រាវនៅមានកម្រិត (៦៩% មានត្រឹម ១-៥ ឆ្នាំ) ហើយការស្រាវជ្រាវភាគច្រើនធ្វើឡើងតាមគោលការណ៍របស់ស្ថាប័នជាជាងតម្រូវការជាក់ស្តែង។ | ៦១.៥៤% នៃសាកលវិទ្យាល័យធ្វើការស្រាវជ្រាវដោយពឹងផ្អែកលើអាណត្តិស្ថាប័នរបស់ខ្លួន (Institution Mandates)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារនេះជាការសិក្សាស្រាវជ្រាវបែបស្ទង់មតិពិពណ៌នា (Descriptive Research) វាទាមទារធនធានកុំព្យូទ័រ និងកម្មវិធីទាប ប៉ុន្តែទាមទារជំនាញខ្ពស់ក្នុងការរចនាសំណួរ និងវាយតម្លៃស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យពីសំណាកតូចមួយ (ប្រធានដេប៉ាតឺម៉ង់តែ ៤៣ នាក់) និងផ្តោតតែក្នុងតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ាប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចបង្កជាភាពលម្អៀងព្រោះវាឆ្លុះបញ្ចាំងតែទស្សនៈអ្នកគ្រប់គ្រង មិនមែនជាអ្នកស្រាវជ្រាវផ្ទាល់ ឬកសិករ។ សម្រាប់កម្ពុជា ចំណុចនេះជាមេរៀនមួយដែលបង្ហាញថា ការវាយតម្លៃណាមួយគួរតែមានការចូលរួមពីភាគីពាក់ព័ន្ធគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ទើបមានតម្លាភាព។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃសមត្ថភាពស្ថាប័ននេះគឺពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជាបាន ដើម្បីស្ទង់ស្ទង់សក្តានុពលស្រាវជ្រាវកសិកម្មបច្ចុប្បន្ន។
ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្ទង់មតិនេះនៅកម្ពុជានឹងជួយលាតត្រដាងពីគម្លាតរវាងការស្រាវជ្រាវក្នុងថ្នាក់រៀន និងតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់កសិករ ដើម្បីតម្រង់ទិសការផ្តល់មូលនិធិឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cell and tissue culture (ការបណ្តុះកោសិកា និងជាលិកា) | គឺជាបច្ចេកទេសក្នុងការយកកោសិកា ឬបំណែកជាលិការបស់រុក្ខជាតិ ឬសត្វ ទៅបណ្តុះនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ក្រោមលក្ខខណ្ឌគ្មានមេរោគ និងមានសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបង្កើតជារុក្ខជាតិ ឬសត្វថ្មីដែលមានលក្ខណៈដូចដើមទាំងស្រុង។ | ដូចជាការយកមែកឈើមួយតូចទៅដាំក្នុងកែវពិសោធន៍ដែលមានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឱ្យវាដុះជាដើមឈើធំមួយដើមទៀតក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី។ |
| Bio-processing (ដំណើរការជីវសាស្ត្រ) | គឺជាការប្រើប្រាស់ភាវៈរស់ (ដូចជាបាក់តេរី ផ្សិត ឬកោសិកា) មកធ្វើជាឧបករណ៍សម្រាប់ផលិត កែច្នៃ ឬបំប្លែងវត្ថុធាតុដើមឱ្យទៅជាផលិតផលដែលមានតម្លៃ ដូចជាការផលិតថ្នាំពេទ្យ ចំណីអាហារ ឬជីកសិកម្ម។ | ដូចជាការប្រើមេដំបែដើម្បីធ្វើឱ្យទឹកត្នោតក្លាយជាស្រា ឬធ្វើឱ្យម្សៅនំប៉័ងឡើងប៉ោងអញ្ចឹងដែរ។ |
| Innovation system approach (អភិក្រមប្រព័ន្ធនវានុវត្តន៍) | គឺជាវិធីសាស្ត្រនៃការស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍ដែលតម្រូវឱ្យភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ (អ្នកស្រាវជ្រាវ កសិករ ក្រុមហ៊ុនឯកជន អ្នកធ្វើគោលនយោបាយ) ធ្វើការសហការគ្នាដើម្បីបង្កើតបច្ចេកវិទ្យាដែលឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការជាក់ស្តែងនៅលើទីផ្សារ។ | ដូចជាការចម្អិនម្ហូបមួយមុខដោយមានការចូលរួមជួយភ្លក់ និងផ្តល់មតិពីអ្នកញ៉ាំតាំងពីពេលចាប់ផ្តើមធ្វើ ដើម្បីធានាថាម្ហូបនោះត្រូវមាត់អ្នកញ៉ាំពិតប្រាកដ។ |
| Linear model of research (គំរូស្រាវជ្រាវតាមខ្សែត្រង់) | គឺជាទម្រង់នៃការស្រាវជ្រាវបែបប្រពៃណី ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រគិតរករបកគំហើញថ្មីៗតែម្នាក់ឯងនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ រួចទើបយកទៅផ្សព្វផ្សាយឱ្យកសិករអនុវត្តតាម ដោយមិនបានសួរពីបញ្ហា ឬតម្រូវការរបស់កសិករជាមុននោះទេ។ | ដូចជាជាងកាត់ដេរដែលកាត់ខោអាវតាមម៉ូដដែលខ្លួនឯងគិតថាល្អ រួចបង្ខំឱ្យភ្ញៀវស្លៀក ដោយមិនបានវាស់ទំហំ ឬសួរចំណូលចិត្តភ្ញៀវជាមុន។ |
| Marker assisted selection (ការជ្រើសរើសដោយប្រើសញ្ញាសម្គាល់ហ្សែន) | គឺជាបច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់ DNA (DNA markers) ដើម្បីរើសយកតែសត្វ ឬរុក្ខជាតិណាដែលមានហ្សែនល្អ (ឧទាហរណ៍ហ្សែនធន់នឹងជំងឺ ឬផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់) មកបង្កាត់ពូជបន្ត ជំនួសឱ្យការរង់ចាំមើលរហូតដល់វាធំធាត់។ | ដូចជាការរើសទិញផ្លែឈើដោយមើលតាមតែមស្ទីគ័រដែលបិទពីលើ ថាតើវាមានរសជាតិផ្អែម ឬអត់ ដោយមិនចាំបាច់ហែកភ្លក់។ |
| Genetic engineering (វិស្វកម្មហ្សែន) | គឺជាការកាត់ត ឬផ្លាស់ប្តូរ DNA របស់ភាវៈរស់ណាមួយដោយផ្ទាល់ ឧទាហរណ៍ដូចជាការយកហ្សែនធន់នឹងសត្វល្អិតពីបាក់តេរី ទៅបំពាក់ក្នុងពូជសណ្តែកបាយ ដើម្បីឱ្យវាចេះការពារខ្លួនឯងពីសត្វល្អិតចង្រៃ។ | ដូចជាការសរសេរកូដកុំព្យូទ័រឡើងវិញ ដើម្បីបន្ថែមមុខងារថ្មីមួយទៅក្នុងកម្មវិធីទូរស័ព្ទដៃដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក។ |
| Recombinant DNA (DNA បង្កាត់) | គឺជាម៉ូលេគុល DNA ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយយកបំណែក DNA ពីប្រភពពីរ ឬច្រើនផ្សេងគ្នា មកតភ្ជាប់គ្នា ដើម្បីបង្កើតលក្ខណៈពិសេសថ្មីសម្រាប់ភាវៈរស់។ | ដូចជាការយកម៉ាស៊ីនឡានស្ព័រ ទៅបំពាក់លើតួឡានដឹកទំនិញ ដើម្បីទទួលបានឡានដែលអាចដឹកធ្ងន់ផង និងរត់លឿនផង។ |
| Micro propagation (ការបន្តពូជខ្នាតមីក្រូ) | ជាបច្ចេកទេសមួយនៃការបណ្តុះជាលិកា ដែលគេយកផ្នែកតូចបំផុតរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាកោសិកាចុងកំពូល) ទៅបណ្តុះឱ្យកើតជារុក្ខជាតិថ្មីរាប់ពាន់រាប់ម៉ឺនដើមក្នុងរយៈពេលខ្លី និងធានាថាគ្មានផ្ទុកមេរោគ។ | ដូចជាការហ្វូតូកូពី (Photocopy) សៀវភៅមួយក្បាលឱ្យបានរាប់ពាន់ក្បាល ដែលមានទម្រង់និងអត្ថបទដូចគ្នាបេះបិទ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
