បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការខ្វះខាតទិន្នន័យចំណាត់ថ្នាក់ និងលក្ខណៈភូតគាមសាស្ត្រច្បាស់លាស់នៃរុក្ខជាតិពូជអម្បូរត្រប់ (Solanum spp.) ដែលដុះតាមធម្មជាតិ និងដាំដុះនៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការចុះប្រមូលសំណាករុក្ខជាតិនៅតាមបណ្តាខេត្តចំនួន ៩ និងការវិភាគលក្ខណៈរូបសាស្ត្រប្រៀបធៀបនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field Exploration and Specimen Collection ការស្ទង់មតិវាល និងការប្រមូលសំណាករុក្ខជាតិ |
អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវសង្កេតមើលរុក្ខជាតិផ្ទាល់នៅក្នុងជម្រកធម្មជាតិ និងកត់ត្រាទិន្នន័យអេកូឡូស៊ីដូចជា រយៈពេលចេញផ្កា និងការផ្លែ។ អាចប្រមូលបាននូវពូជចម្រុះទាំងក្នុងព្រៃ និងតំបន់ដាំដុះកសិកម្ម។ | ទាមទារពេលវេលាយូរ (ការសិក្សានេះចំណាយពេលដល់ទៅ ៥ ឆ្នាំ) និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការធ្វើដំណើរទៅកាន់ខេត្តគោលដៅចំនួន ៩។ | បានរកឃើញ និងប្រមូលសំណាករុក្ខជាតិអម្បូរ Solanum ចំនួន ១៥ ប្រភេទនៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ។ |
| Morphological Analysis and Herbarium Comparison ការវិភាគលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងប្រៀបធៀបជាមួយសំណាករុក្ខគារដ្ឋាន |
ផ្តល់នូវភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទរុក្ខជាតិ ដោយផ្អែកលើការប្រៀបធៀបជាមួយសំណាកយោងស្តង់ដារដែលមានស្រាប់។ ជួយក្នុងការបង្កើតកូនសោរអត្តសញ្ញាណកម្ម (Dichotomous key) ដ៏ច្បាស់លាស់។ | ទាមទារអ្នកជំនាញដែលមានចំណេះដឹងជ្រៅជ្រះខាងភូតគាមសាស្ត្រ និងត្រូវការពឹងផ្អែកលើរុក្ខគារដ្ឋានដែលមានការថែរក្សាសំណាកបានល្អជាមុន។ | អាចធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទរុក្ខជាតិអម្បូរ Solanum យ៉ាងច្បាស់លាស់ ដោយបែងចែកជា ១២ ប្រភេទមានប្រយោជន៍ ១ ប្រភេទជាឈើលម្អ និង ២ ប្រភេទជាស្មៅចង្រៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានពេលវេលាច្រើន ការធ្វើដំណើរចុះវាល និងឧបករណ៍មូលដ្ឋានសម្រាប់ប្រមូល និងរក្សាទុកសំណាករុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តាច់មុខតែនៅក្នុងខេត្តចំនួន ៩ ភាគខាងជើងនៃប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៦ ដល់ ២០០១។ ដោយសារវាផ្តោតតែលើតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់មួយ ទិន្នន័យនេះអាចនឹងមិនតំណាងឱ្យភាពចម្រុះនៃអម្បូរ Solanum ទាំងអស់នៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នោះទេ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារតំបន់ភាគខាងជើងថៃមានអាកាសធាតុ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រដៀងគ្នាទៅនឹងតំបន់ខ្ពង់រាប និងជួរភ្នំនៅកម្ពុជា ដែលអាចឱ្យយើងសន្និដ្ឋានពីវត្តមានរុក្ខជាតិស្រដៀងគ្នានេះ។
លទ្ធផល និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យកសិកម្ម និងការអភិរក្សជីវចម្រុះនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីចំណាត់ថ្នាក់ និងលក្ខណៈរុក្ខជាតិអម្បូរត្រប់ទាំងនេះ ជួយកម្ពុជាក្នុងការទាញយកអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចពីបន្លែធម្មជាតិ និងទប់ស្កាត់ហានិភ័យពីប្រភេទរុក្ខជាតិពុល និងស្មៅចង្រៃ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Herbarium (រុក្ខគារដ្ឋាន) | កន្លែងឬស្ថាប័នដែលគេប្រមូល ថែរក្សា និងចងក្រងសំណាករុក្ខជាតិដែលបានសម្ងួត និងបិទលើក្រដាសយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ដើម្បីទុកជាឯកសារយោងសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវចំណាត់ថ្នាក់រុក្ខជាតិ និងភូតគាមសាស្ត្រ។ | ដូចជាបណ្ណាល័យ ឬសារមន្ទីរ ប៉ុន្តែជំនួសឱ្យការទុកសៀវភៅ ឬវត្ថុបុរាណ គេរក្សាទុកសំណាករុក្ខជាតិស្ងួតដើម្បីទុកធ្វើការសិក្សា។ |
| Dichotomous Key (កូនសោរអត្តសញ្ញាណកម្ម ឬ រូបវិธาน) | ឧបករណ៍ ឬតារាងចំណាត់ថ្នាក់ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណភាវៈរស់ ដោយធ្វើការជ្រើសរើសចម្លើយមួយក្នុងចំណោមជម្រើសពីរដែលផ្ទុយគ្នា (ឧ. មានបន្លា ឬគ្មានបន្លា) ជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់រកឃើញឈ្មោះពិតប្រាកដរបស់រុក្ខជាតិនោះ។ | ដូចជាការលេងហ្គេមទាយសំណួរ "បាទ ឬ ទេ" (Yes/No Game) ដើម្បីកាត់ជម្រើសចោលម្តងមួយៗ រហូតរកឃើញថាវត្ថុនោះជាអ្វីឱ្យប្រាកដ។ |
| Noxious weed (ស្មៅចង្រៃ ឬរុក្ខជាតិចង្រៃ) | ប្រភេទរុក្ខជាតិ (ជារឿយៗជារុក្ខជាតិក្រៅស្រុក) ដែលដុះលូតលាស់លឿន រំខានដល់ដំណាំកសិកម្ម ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ឬមានផ្ទុកជាតិពុលដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្ស សត្វ និងការដាំដុះ។ | ដូចជាភ្ញៀវដែលមិនបានអញ្ជើញចូលមកក្នុងផ្ទះ ហើយថែមទាំងដណ្តើមម្ហូបអាហារ និងបង្កការរំខានដល់សមាជិកគ្រួសារ។ |
| Botanical characters (លក្ខណៈភូតគាមសាស្ត្រ ឬលក្ខណៈរូបសាស្ត្ររុក្ខជាតិ) | លក្ខណៈសម្បត្តិរូបរាងខាងក្រៅនៃផ្នែកផ្សេងៗរបស់រុក្ខជាតិ ដូចជា ទម្រង់ស្លឹក ប្រភេទផ្កា ទំហំផ្លែ និងវត្តមាននៃបន្លាឬរោម ដែលគេយកមកវិភាគដើម្បីធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទពូជឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការសម្គាល់ភិនភាគរបស់មនុស្សម្នាក់តាមរយៈ កម្ពស់ ទម្រង់មុខ ពណ៌សក់ និងទំហំភ្នែកជាដើម។ |
| Corymb (កញ្ចុំផ្កាជារាងឆត្រ) | ទម្រង់នៃការចេញផ្កាជាកញ្ចុំ ដែលទងផ្កានីមួយៗមានប្រវែងមិនស្មើគ្នា (ទងខាងក្រោមវែង ទងខាងលើខ្លី) ប៉ុន្តែផ្កាទាំងអស់រីកលាតសន្ធឹងនៅកម្ពស់ស្មើគ្នា ឬស្របគ្នា ដែលមើលទៅមានរាងសំប៉ែត ឬកោងបន្តិចនៅផ្នែកខាងលើ។ | ដូចជាចង្កោមអំពូលភ្លើងនៅលើពិដាន ដែលខ្សែភ្លើងនីមួយៗមានប្រវែងខុសគ្នា ប៉ុន្តែអំពូលទាំងអស់ស្ថិតនៅកម្រិតកម្ពស់តែមួយស្មើគ្នា។ |
| Raceme (កញ្ចុំផ្កាជាចង្កោមវែង) | ប្រភេទនៃការចេញផ្កាដែលផ្កានីមួយៗមានទងដុះចេញពីអ័ក្សកណ្តាលតែមួយ ដោយផ្កាចាស់ៗរីកនៅខាងក្រោមគេ ហើយផ្កាថ្មីៗបន្តដុះលូតលាស់នៅចុងខាងលើជាបន្តបន្ទាប់។ | ដូចជាមនុស្សឈរតម្រង់ជួរគ្នាលើជណ្តើរ ដោយអ្នកមកមុនឈរនៅកាំខាងក្រោម ហើយអ្នកមកក្រោយឈរនៅកាំខាងលើបន្តបន្ទាប់គ្នា។ |
| Stellate hair (រោមរាងផ្កាយ) | ប្រភេទរោមល្អិតៗដែលដុះនៅលើផ្ទៃស្លឹក ឬដើមនៃរុក្ខជាតិខ្លះ (ពិសេសអម្បូរ Solanum) ដែលមានមែកធាងបែកចេញជាកាំៗ មើលទៅស្រដៀងនឹងរូបរាងតារា ឬផ្កាយ ពេលឆ្លុះមើលតាមមីក្រូទស្សន៍។ | ដូចជាមែកធាងនៃផ្កាព្រិល (Snowflake) ល្អិតៗ ឬឆ័ត្រតូចៗដែលបើកលាតសន្ធឹងការពារផ្ទៃស្លឹកពីរុយ និងការបាត់បង់ជាតិទឹក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
