បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយលើការខ្វះខាតទិន្នន័យចងក្រងជាប្រព័ន្ធអំពីពូជបន្លែក្នុងស្រុក ការប្រើប្រាស់ និងការកំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខសាស្ត្រឱ្យបានត្រឹមត្រូវនៅក្នុងតំបន់ភាគខាងជើង និងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចុះរុករកផ្ទាល់នៅតាមបណ្តាខេត្តគោលដៅចំនួន ១๔ ដើម្បីប្រមូលសំណាក និងកត់ត្រាព័ត៌មានជាក់ស្តែងពីប្រជាជនក្នុងតំបន់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ethnobotanical Field Survey & Local Interviews ការចុះអង្កេតផ្ទាល់ និងសម្ភាសន៍ប្រជាជនក្នុងតំបន់ |
ទទួលបានព័ត៌មានជាក់ស្តែងអំពីការប្រើប្រាស់បន្លែ (ជាអាហារ ឱសថ) និងឈ្មោះក្នុងស្រុកដោយផ្ទាល់ពីអ្នកភូមិ និងអ្នកប្រើប្រាស់ពិតប្រាកដ។ | ចំណាយពេលយូរ ត្រូវការអ្នកនាំផ្លូវចុះព្រៃ និងអាចមានការភាន់ច្រឡំដោយសាររុក្ខជាតិតែមួយមានឈ្មោះក្នុងស្រុកច្រើនខុសៗគ្នា។ | ប្រមូលបានទិន្នន័យប្រើប្រាស់ និងឈ្មោះក្នុងស្រុកនៃបន្លែប្រមាណ ៣០០ ប្រភេទ។ |
| Botanical Identification and Herbarium Preservation ការកំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខសាស្ត្រ និងការរក្សាទុកសំណាកស្ងួត |
ផ្តល់នូវភាពត្រឹមត្រូវតាមលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ និងបង្កើតជាឯកសារយោងផ្លូវការ (Herbarium specimens) សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវជំនាន់ក្រោយ។ | ទាមទារអ្នកជំនាញរុក្ខសាស្ត្រប្រចាំការ និងសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍ឯកទេសសម្រាប់រៀបចំ និងរក្សាទុកសំណាក។ | ចាត់ថ្នាក់រុក្ខជាតិបានត្រឹមត្រូវតាមឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ (Scientific Name) និងរក្សាទុកជាសំណាកស្ងួតជាស្ថាពរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាច្រើនសម្រាប់ការចុះវាលផ្ទាល់ និងសម្ភារៈពិសោធន៍សម្រាប់រក្សាទុកសំណាករុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន ១៤ ភាគខាងជើង និងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៩១ ដល់ ១៩៩๗។ ទិន្នន័យផ្តោតសំខាន់លើពូជបន្លែក្នុងស្រុកនៅតំបន់នោះ ដែលមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ ភូមិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ហូបចុកប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការប្រើប្រាស់ជាឯកសារយោងឆ្លងដែន សម្រាប់ការសិក្សាពីរុក្ខជាតិដែលអាចហូបបាននៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន ឬតំបន់ខ្ពង់រាប។
វិធីសាស្ត្រនៃការចងក្រងទិន្នន័យរុក្ខសាស្ត្រ និងការអភិរក្សចំណេះដឹងក្នុងស្រុកនេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តគម្រោងស្រដៀងគ្នានេះនៅកម្ពុជានឹងជួយអភិរក្សចំណេះដឹងជនជាតិដើម និងបង្កើតមូលដ្ឋានទិន្នន័យរុក្ខសាស្ត្រជាតិដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Local vegetables (បន្លែក្នុងស្រុក/បន្លែព្រៃ) | រុក្ខជាតិដែលដុះតាមធម្មជាតិ ឬដាំដុះក្នុងសហគមន៍មូលដ្ឋាន ហើយត្រូវបានប្រជាជនក្នុងតំបន់ទាញយកមកបរិភោគជាអាហារ ឬប្រើប្រាស់តាមទម្លាប់តាំងពីបុរាណមក ទោះបីជាមិនសូវមានលក់នៅលើទីផ្សារធំៗក៏ដោយ។ | ដូចជាមុខម្ហូបប្រចាំត្រកូល ដែលអាចរកបានតែនៅតាមភូមិស្រុក ឬដុះតាមរបងផ្ទះ ហើយអ្នកក្រៅភូមិអាចនឹងមិនសូវស្គាល់។ |
| Herbarium specimens (សំណាករុក្ខជាតិស្ងួត) | សំណាករុក្ខជាតិដែលត្រូវបានគេប្រមូល យកមកគៀបឱ្យសំប៉ែត សម្ងួតជាតិទឹកចេញ និងរក្សាទុកនៅលើក្រដាសកាតុងដោយមានភ្ជាប់នូវព័ត៌មានលម្អិត ដើម្បីទុកជាឯកសារយោងផ្លូវការសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវរុក្ខសាស្ត្រ។ | ដូចជាការយកសន្លឹកស្លឹកឈើឬផ្កាទៅសង្កត់ក្នុងសៀវភៅក្រាស់ៗឱ្យស្ងួត ដើម្បីរក្សាទុកជារូបរាងដើមសម្រាប់មើលនៅពេលក្រោយរាប់សិបឆ្នាំទៀត។ |
| Scientific name (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ) | ប្រព័ន្ធដាក់ឈ្មោះរុក្ខជាតិជាសកលដែលប្រើប្រាស់ភាសាឡាតាំង មានពីរផ្នែក (Genus និង Species) ដើម្បីធានាថាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជុំវិញពិភពលោកអាចសម្គាល់រុក្ខជាតិមួយប្រភេទនេះបានយ៉ាងច្បាស់ ទោះបីជានៅតាមតំបន់ហៅឈ្មោះក្នុងស្រុកខុសគ្នាក៏ដោយ។ | ដូចជាលេខអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណឬលេខលិខិតឆ្លងដែនរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដែលមានតែមួយគត់នៅលើពិភពលោក ទោះបីជាគាត់មានឈ្មោះក្រៅច្រើនយ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
| Botanical characteristics (លក្ខណៈរុក្ខសាស្ត្រ) | លក្ខណៈរូបសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិដូចជា ទម្រង់ស្លឹក ផ្កា ដើម ឫស និងផ្លែ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់ដើម្បីធ្វើការប្រៀបធៀប ចាត់ថ្នាក់ និងបែងចែកប្រភេទរុក្ខជាតិឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការកត់ត្រាភិនភាគរបស់មនុស្ស (ពណ៌សម្បុរ កម្ពស់ ទម្រង់មុខ ស្នាមកាល) ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណមនុស្សម្នាក់ឱ្យបានច្បាស់។ |
| Plant Family (អម្បូររុក្ខជាតិ) | ការចាត់ថ្នាក់ក្រុមរុក្ខជាតិកម្រិតខ្ពស់ ដែលប្រមូលផ្តុំរុក្ខជាតិជាច្រើនប្រភេទ (Species) ដែលមានលក្ខណៈរុក្ខសាស្ត្រ និងហ្សែនស្រដៀងគ្នាឱ្យស្ថិតនៅក្នុងក្រុមតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសិក្សាពីទំនាក់ទំនងវិវត្តន៍របស់វា (ឧទាហរណ៍៖ អម្បូរមើមខ្ញី ZINGIBERACEAE)។ | ដូចជាការចាត់ថ្នាក់មនុស្សទៅតាមត្រកូល ឬនាមត្រកូលតែមួយ ដែលបង្ហាញថាពួកគេមានបុព្វបុរស និងលក្ខណៈតំណពូជរួមគ្នា។ |
| Ethnobotany (ជាតិពន្ធុរុក្ខសាស្ត្រ) | ជាមុខវិជ្ជាសិក្សាពីទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស និងរុក្ខជាតិ ដោយផ្តោតសំខាន់លើរបៀបដែលសហគមន៍មូលដ្ឋាន ឬជនជាតិដើមភាគតិចប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិទាំងនោះជាអាហារ ឱសថព្យាបាលជំងឺ ឬក្នុងជំនឿសាសនាតាមបែបប្រពៃណីរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការសិក្សាពីប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌របស់អ្នកភូមិ តាមរយៈការសង្កេតមើលរបៀបដែលពួកគេបេះរុក្ខជាតិក្នុងព្រៃមកធ្វើជាម្ហូប ឬផ្សំជាថ្នាំ។ |
| Plant press (ឧបករណ៍គៀបសំណាករុក្ខជាតិ) | ឧបករណ៍ជាបន្ទះឈើ ឬលោហៈ ដែលប្រើសម្រាប់គៀបរុក្ខជាតិស្រស់ឱ្យសំប៉ែត និងជួយសង្កត់ក្រដាសជក់ទឹកឱ្យបឺតយកជាតិទឹកចេញពីរុក្ខជាតិ ដើម្បីការពារកុំឱ្យរលួយ និងរក្សារូបរាងវាឱ្យនៅល្អសម្រាប់ការសិក្សា។ | ដូចជាឧបករណ៍គៀបសក់ឱ្យត្រង់ ប៉ុន្តែនេះជាឧបករណ៍សម្រាប់គៀបសង្កត់ដើមឈើនិងស្លឹកឱ្យសំប៉ែត និងស្ងួតល្អដើម្បីងាយស្រួលរក្សាទុក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
