បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់កំហាប់អ័រម៉ូនលូតលាស់ (Growth regulators) ដ៏ប្រសើរបំផុតសម្រាប់ការជំរុញឱ្យមានការកកើតកាឡឹស (Callus) ពីបំណែកជាលិការបស់ដើមចេក ដើម្បីបង្កើនភាពចម្រុះនៃពូជសម្រាប់ការដាំដុះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានកាត់បំណែកស្លឹក ទងស្លឹក និងឫសចេកជាកង់ៗ រួចយកទៅបណ្តុះនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានផ្ទុកអ័រម៉ូនលូតលាស់ផ្សេងៗគ្នាក្រោមលក្ខខណ្ឌពន្លឺ និងសីតុណ្ហភាពជាក់លាក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| MS Medium + NAA and BA (Leaf blade explant) ការប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋាន MS លាយអ័រម៉ូន NAA និង BA (លើបំណែកស្លឹក) |
មានសមត្ថភាពជំរុញឱ្យកកើតកាឡឹស (Callus) បានយ៉ាងល្អ និងអាចបន្តលូតលាស់ជាដើមបានងាយស្រួល។ | ទាមទារការកំណត់កំហាប់អ័រម៉ូនច្បាស់លាស់ ព្រោះកំហាប់ខុសបន្តិចអាចធ្វើឱ្យគ្មានលទ្ធផល។ | អត្រាកកើតកាឡឹស ៥០% នៃសំណាក និង ៣០% នៃកាឡឹសអាចបន្តដុះជាកូនដើមបាន។ |
| B5 Medium or MS with other auxins (Root and Petiole explants) ការប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋាន B5 ឬប្រើបំណែកឫស និងទងស្លឹក |
ជាវិធីសាស្រ្តប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបដើម្បីរកមើលប្រភេទជាលិកា និងមជ្ឈដ្ឋានដែលស័ក្តិសមបំផុត។ | សំណាកប្រែជាពណ៌ខ្មៅ (Phenolic browning) និងងាប់យ៉ាងឆាប់រហ័សដោយមិនមានការកកើតកាឡឹសឡើយ។ | អត្រាកកើតកាឡឹស ០% (សំណាកងាប់ទាំងអស់)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃលម្អិតនោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារនូវសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិកា និងសារធាតុគីមីដែលមានតម្លៃខ្ពស់គួរសម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យកសិទ្យាសាស្រ្ត (Kasetsart University) ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើប្រភេទចេក Musa sp. (AAA group)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានពូជចេកចម្រុះជាច្រើន (ដូចជាចេកអំបូង ចេកណាំវ៉ា ចេកពងមាន់) លទ្ធផលនៃការឆ្លើយតបទៅនឹងអ័រម៉ូនអាចមានការប្រែប្រួល ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងកែសម្រួលកំហាប់អ័រម៉ូនឡើងវិញដើម្បីឱ្យស្របតាមពូជក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការបង្កើតពូជចេកថ្មីៗដែលមានភាពធន់ និងការផលិតកូនពូជក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។
ជារួម បច្ចេកទេសនេះគឺជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់លើកកម្ពស់គុណភាពពូជចេក និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពនៃការដាំដុះចេកជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Callus (កាឡឹស) | ជាលិការុក្ខជាតិដែលកោសិការបស់វាមិនទាន់ធ្វើរចនាសម្ព័ន្ធច្បាស់លាស់ (undifferentiated cells) ដែលវាកកើតឡើងនៅពេលរុក្ខជាតិមានរបួស ឬត្រូវបានជំរុញដោយអ័រម៉ូនក្នុងការបណ្តុះជាលិកា ដើម្បីបន្តលូតលាស់ជាដើមថ្មី។ | ដូចជាកោសិកាដើម (Stem cells) របស់មនុស្សដែលអាចត្រូវបានបញ្ជាឱ្យប្រែក្លាយទៅជាសរីរាង្គណាមួយក៏បាន។ |
| Explant (បំណែកជាលិកាដើម) | ចំណែកតូចមួយនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជា ស្លឹក ទងស្លឹក ឬឫស) ដែលត្រូវបានកាត់យកមកដោយឆ្លងកាត់ការសម្លាប់មេរោគ ដើម្បីយកទៅបណ្តុះនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការកាត់មែករុក្ខជាតិមួយតូចយកទៅដោតផ្សាំក្នុងដី ដើម្បីឱ្យវាដុះជាដើមថ្មី។ |
| MS Media / Murashige and Skoog medium (មជ្ឈដ្ឋាន MS) | ជាប្រភេទមជ្ឈដ្ឋានស្តង់ដារដែលផ្ទុកទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹម វីតាមីន និងរ៉ែខនិជចាំបាច់សម្រាប់ចិញ្ចឹម និងជំរុញការលូតលាស់របស់កោសិការុក្ខជាតិនៅក្នុងបំពង់សាកល្បង។ | ដូចជារូបមន្តទឹកដោះគោម្សៅដែលផ្សំឡើងយ៉ាងពិសេសសម្រាប់ទារក ដើម្បីធានាថាពួកគេទទួលបានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការលូតលាស់។ |
| Plant growth regulators (អ័រម៉ូនលូតលាស់រុក្ខជាតិ) | សារធាតុគីមីសំយោគដែលដើរតួជាអ័រម៉ូន (ដូចជា Auxins សម្រាប់ជំរុញឫស និង Cytokinins សម្រាប់ជំរុញពន្លក) ដើម្បីបញ្ជា និងគ្រប់គ្រងដំណើរការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិនៅក្នុងការបណ្តុះជាលិកា។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវ ឬវីតាមីនដែលយើងលេបដើម្បីបញ្ជារាងកាយឱ្យលូតលាស់សាច់ដុំ ឬបង្កើនកម្ពស់។ |
| Somaclonal variation (បម្រែបម្រួលសេនេទិចតាមរយៈតួកោសិកា) | ការប្រែប្រួលលក្ខណៈសេនេទិចរបស់រុក្ខជាតិដែលកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលបណ្តុះជាលិកា ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រតែងតែប្រើប្រាស់បាតុភូតនេះដើម្បីស្វែងរកពូជរុក្ខជាតិថ្មីៗដែលមានលក្ខណៈល្អប្រសើរជាងមុន ដូចជាធន់នឹងជំងឺ។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារច្រើនដង ដែលយូរៗម្តងអាចមានកំហុសបន្តិចបន្តួចធ្វើឱ្យអត្ថបទប្រែប្រួលពីច្បាប់ដើម ដែលពេលខ្លះកំហុសនោះបែរជាផ្តល់ផលល្អ។ |
| Phenolic browning (ការឡើងពណ៌ត្នោតដោយសារហ្វេណូលីក) | ប្រតិកម្មគីមីដែលកើតឡើងនៅពេលជាលិការុក្ខជាតិត្រូវរងរបួស ហើយបញ្ចេញសារធាតុហ្វេណូលីក ដែលធ្វើឱ្យជាលិកាប្រែជាពណ៌ខ្មៅ ឬត្នោត និងអាចបញ្ឈប់ការលូតលាស់ ឬធ្វើឱ្យកោសិការុក្ខជាតិងាប់ក្នុងការបណ្តុះជាលិកា។ | ដូចជាសាច់ផ្លែប៉ោមដែលប្រែជាពណ៌ត្នោត ឬខ្មៅ បន្ទាប់ពីយើងចិតវាទុកចោលឱ្យត្រូវខ្យល់អាកាស។ |
| Protoplast (ប្រូតូប្លាស) | កោសិការុក្ខជាតិដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់អង់ស៊ីមដើម្បីរំលាយយកជញ្ជាំងកោសិកា (Cell wall) ចេញ ដោយទុកតែភ្នាសកោសិកាស្តើង ដែលគេច្រើនប្រើប្រាស់សម្រាប់ការបង្កាត់ពូជឆ្លង ឬការបញ្ចូលសេនេទិចថ្មីៗ។ | ដូចជាស៊ុតដែលត្រូវបានគេបកសំបកចេញយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន ដោយនៅសល់តែភ្នាសស្តើងរុំព័ទ្ធស៊ុតស និងក្រហមខាងក្នុងមិនឱ្យបែក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
