បញ្ហា (The Problem)៖ ការខ្វះខាតគ្រាប់ពូជដំឡូងបារាំង និងការនាំចូលមានតម្លៃថ្លៃ បានតម្រូវឱ្យមានការស្វែងរកវិធីសាស្រ្តផលិតគ្រាប់ពូជក្នុងស្រុកឱ្យបានរហ័ស។ ឯកសារនេះផ្តោតលើការប្រើប្រាស់សារធាតុនិយតករកំណើនរុក្ខជាតិ (PGRs) ដើម្បីបង្កើនការផលិតមើមដំឡូងបារាំងតូចៗ (Microtubers) ដែលគ្មានជំងឺ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយធ្វើការបណ្តុះជាលិកាដំឡូងបារាំងពូជ Solanum tuberosum (Chiangmai 60-2) នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានរឹង និងរាវ ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ និងសារធាតុគីមីផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Solid MS media with BAP (6-benzylaminopurine) មជ្ឈដ្ឋានរឹង MS លាយជាមួយសារធាតុ BAP |
ផ្តល់ចំនួនមើម និងទម្ងន់មើមដំឡូងបារាំងតូចៗ (Microtubers) ខ្ពស់បំផុត ព្រមទាំងផ្តល់ទម្ងន់ស្រស់ និងស្ងួតរបស់កូនរុក្ខជាតិបានល្អ។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរជាងប្រព័ន្ធរាវ (៤-៥ សប្តាហ៍ទើបអាចកាត់ថ្នាំងបាន) សម្រាប់ការលូតលាស់។ | ចំនួនមើមជាមធ្យម ៧,៣៨ មើម/កូន និងទម្ងន់មើមជាមធ្យម ០,៦៨ ក្រាម។ |
| Solid MS media with TDZ (Thidiazuron) មជ្ឈដ្ឋានរឹង MS លាយជាមួយសារធាតុ TDZ |
ជួយជំរុញឱ្យមើមដំឡូងបារាំងតូចៗដែលផលិតបានមានទំហំធំជាងគេ។ | ទិន្នផលនៃចំនួនមើម និងទម្ងន់សរុប មានកម្រិតទាបជាងការប្រើប្រាស់សារធាតុ BAP។ | ទំហំមើមធំជាងគេ ដែលមានទទឹង ៥,២៨ មីលីម៉ែត្រ និងប្រវែង ៥,២១ មីលីម៉ែត្រ។ |
| Liquid MS media in TIB with BAP មជ្ឈដ្ឋានរាវ MS ក្នុងប្រព័ន្ធជីវប្រតិកម្ម TIB លាយសារធាតុ BAP |
កូនរុក្ខជាតិលូតលាស់លឿនបំផុត កាត់បន្ថយកម្លាំងពលកម្ម និងសន្សំសំចៃពេលវេលាក្នុងការផ្លាស់ប្តូរមជ្ឈដ្ឋានចំណី។ | តម្រូវឱ្យមានការបំពាក់ឧបករណ៍ប្រព័ន្ធជីវប្រតិកម្ម (Bioreactor) ព្រមទាំងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងអាកាស (Air compressor) ដែលត្រូវការដើមទុន និងបច្ចេកទេសខ្ពស់ក្នុងការថែទាំ។ | កូនដំឡូងបារាំងលូតលាស់ល្អបំផុតក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ៣ ទៅ ៤ សប្តាហ៍។ |
| Solid MS media without PGRs (Control) មជ្ឈដ្ឋានរឹង MS មិនមានសារធាតុ PGRs (Control) |
ចំណាយតិចលើការទិញសារធាតុគីមីនិយតករកំណើនរុក្ខជាតិផ្សេងៗ។ | ទិន្នផលនៃទម្ងន់មើម និងការលូតលាស់របស់កូនរុក្ខជាតិមានកម្រិតទាប បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការប្រើប្រាស់សារធាតុ BAP។ | ចំនួនមើមជាមធ្យម ៧,១៣ មើម/កូន និងទម្ងន់ ០,៥៦ ក្រាម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិស្តង់ដារ រួមទាំងឧបករណ៍ប្រព័ន្ធជីវប្រតិកម្ម និងសារធាតុគីមីគន្លឹះមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវកសិកម្មហ្លួងឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ដំឡូងបារាំងពូជ Chiangmai 60-2 ដែលដាំដុះក្នុងស្រុក។ ទោះបីជាអាកាសធាតុនៅតំបន់ភាគខាងជើងប្រទេសថៃមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់ខ្ពង់រាបកម្ពុជាមួយចំនួនក៏ដោយ ការយកពូជនេះមកអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជាអាចតម្រូវឱ្យមានការសាកល្បងសម្របខ្លួនទៅនឹងបរិស្ថាន (Adaptability test) នៃពូជក្នុងស្រុក ឬពូជដែលនាំចូលមកដាំនៅកម្ពុជាជាមុនសិន។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពល និងសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការបង្កើតប្រព័ន្ធផលិតគ្រាប់ពូជដំឡូងបារាំងដែលគ្មានជំងឺដោយខ្លួនឯង។
ការអនុវត្តបច្ចេកទេសទាំងនេះមិនត្រឹមតែជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលគ្រាប់ពូជតម្លៃថ្លៃប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងធានាបាននូវសុវត្ថិភាពពីការចម្លងជំងឺរុក្ខជាតិពីក្រៅប្រទេស ដែលនាំឱ្យទិន្នផលកសិកម្មកាន់តែប្រសើរឡើង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Plant Growth Regulators (PGRs) | សារធាតុគីមីដែលគេប្រើប្រាស់នៅក្នុងការបណ្តុះជាលិកា ដើម្បីគ្រប់គ្រង ឬជំរុញការលូតលាស់ ការបែងចែកកោសិកា និងការបង្កើតសរីរាង្គថ្មីៗរបស់រុក្ខជាតិ ដូចជាការដុះពន្លក ដុះឫស ឬការបង្កើតមើមជាដើម។ | វាប្រៀបដូចជាវីតាមីន ឬថ្នាំប៉ូវដែលយើងឱ្យទៅរុក្ខជាតិដើម្បីបញ្ជាឱ្យវាឆាប់ធំ ឬឆាប់ចេញមើមតាមការចង់បាន។ |
| Microtubers | ជាមើមដំឡូងបារាំងដែលមានទំហំតូចៗមែនទែន ដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅក្នុងកែវពិសោធន៍ (In vitro) តាមរយៈបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកា ដើម្បីទទួលបានពូជដែលស្អាត និងគ្មានជំងឺសម្រាប់យកទៅដាំបន្តនៅឯចម្ការ។ | ដូចជាកូនមើមដំឡូងបារាំងតូចៗដែលកើតចេញពីការបង្កាត់ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ជំនួសឱ្យការដាំយកមើមនៅក្នុងដីផ្ទាល់។ |
| Temporary Immersion Bioreactor (TIB) | ជាប្រព័ន្ធបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកូនរុក្ខជាតិទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមរាវក្នុងរយៈពេលខ្លីណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ត្រាំ ២នាទី) រួចបូមទឹកនោះចេញវិញ ដើម្បីកុំឱ្យរុក្ខជាតិរលួយ និងជួយឱ្យវាលូតលាស់បានយ៉ាងលឿន។ | ដូចជាការស្រោចទឹកដំណាំដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលទឹកលិចដល់គល់រុក្ខជាតិមួយភ្លែត រួចស្រកទៅវិញ ដើម្បីឱ្យវាបានទាំងទឹកផឹក និងមានខ្យល់ដកដង្ហើមគ្រប់គ្រាន់។ |
| MS media (Murashige and Skoog media) | ជាល្បាយសារធាតុចិញ្ចឹមស្តង់ដារ (រួមមានរ៉ែ វីតាមីន និងស្ករ) ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ទូទាំងពិភពលោកសម្រាប់ការបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ វាអាចត្រូវបានប្រើជាទម្រង់រាវ ឬរឹង (ដោយលាយជាមួយសារធាតុ agar)។ | វាប្រៀបដូចជាទឹកដោះគោម្សៅដែលផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់មុខ សម្រាប់បញ្ចុកទារក (កូនរុក្ខជាតិ) ឱ្យរស់ និងលូតលាស់បាននៅក្នុងដប។ |
| Subculturing | ជាដំណើរការនៃការផ្ទេរជាលិកា ឬកូនរុក្ខជាតិពីមជ្ឈដ្ឋានចាស់ដែលអស់ជីជាតិ ទៅដាក់ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានថ្មី ដើម្បីឱ្យវាបន្តការលូតលាស់ ឬដើម្បីកាត់បំបែកវាឱ្យកើនចំនួនដើមច្រើនជាងមុន។ | ដូចជាការប្តូរផើង និងដីថ្មីឱ្យដើមឈើ ដើម្បីឱ្យវាមានជីជាតិបន្តលូតលាស់ធំធាត់។ |
| BAP (6-benzylaminopurine) | ជាប្រភេទអ័រម៉ូនរុក្ខជាតិសិប្បនិម្មិតក្នុងក្រុម Cytokinin ដែលមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជំរុញការបែងចែកកោសិកា ការលូតលាស់ពន្លកថ្មីៗ និងជួយជម្រុញការបង្កើតមើមយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបណ្តុះជាលិកាដំឡូងបារាំង។ | វាប្រៀបដូចជាថ្នាំជំរុញពិសេស ដែលពេលដាក់ទៅធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិប្រញាប់ប្រញាល់បំបែកកោសិកាបង្កើតជាពន្លក ឬចេញមើមច្រើនជាងធម្មតា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
