បញ្ហា (The Problem)៖ ការចំណាយលើជីគីមីមានតម្លៃថ្លៃ ដែលទាមទារឱ្យមានការគ្រប់គ្រងសារធាតុចិញ្ចឹមឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងជាក់លាក់សម្រាប់តំបន់ដាំដុះដំឡូងមីនៅលើដីល្បាយខ្សាច់ ដើម្បីបង្កើនទិន្នផល និងប្រាក់ចំណេញឱ្យបានជាអតិបរមា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍បែប Split-plot ដោយធ្វើតេស្តលើពូជដំឡូងមីចំនួន ៣ និងកម្រិតជីចំនួន ១០ ផ្សេងគ្នានៅខេត្តរ៉ាក់យ៉ង (Rayong) ចន្លោះឆ្នាំ ២០១១ ដល់ ២០១៣។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| High Potassium Fertilizer Dose (16-8-24 kg N-P2O5-K2O/rai) ការប្រើប្រាស់ជីកម្រិតប៉ូតាស្យូមខ្ពស់ (16-8-24) |
ផ្តល់ទិន្នផលមើមស្រស់ បរិមាណម្សៅ និងប្រាក់ចំណេញសុទ្ធខ្ពស់បំផុត។ វាឆ្លើយតបបានយ៉ាងល្អទៅនឹងតម្រូវការស្រូបយកប៉ូតាស្យូមរបស់ដំឡូងមី។ | ទាមទារដើមទុនច្រើនជាងការប្រើប្រាស់ជីកម្រិតទាប ធ្វើឱ្យកសិករខ្វះខាតទុនពិបាកក្នុងការចាប់ផ្តើម។ | ផ្តល់ទិន្នផល ៧.២១៦ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ ១៣.៥៨៦ បាត/រ៉ៃ។ |
| Standard/Alternative Fertilizer Dose (16-8-16 kg N-P2O5-K2O/rai) ការប្រើប្រាស់ជីកម្រិតមធ្យម (16-8-16) |
ចំណាយដើមទុនតិចជាងកម្រិត 16-8-24 ប៉ុន្តែនៅតែផ្តល់ផលចំណេញត្រឡប់មកវិញខ្ពស់ (MRR ៤៤៧%)។ សមស្របសម្រាប់កសិករដែលមានទុនមានកំណត់។ | ទិន្នផលសរុប និងប្រាក់ចំណេញទទួលបានទាបជាងការប្រើប្រាស់ជីកម្រិត 16-8-24 បន្តិចបន្តួច។ | ផ្តល់ទិន្នផល ៦.៨០១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ ១២.៩៧៩ បាត/រ៉ៃ។ |
| No Fertilizer Application (Control: 0-0-0) ការមិនប្រើប្រាស់ជី (Control) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនលើការទិញជីគីមីទាល់តែសោះ។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបបំផុត ហើយបណ្តាលឱ្យដីឆាប់ខូចគុណភាព និងខ្សោះជីវជាតិក្នុងរយៈពេលវែង ដោយសារការបឺតស្រូបចេញនូវសារធាតុចិញ្ចឹមដោយគ្មានការបំពេញបន្ថែម។ | ផ្តល់ទិន្នផលត្រឹមតែ ៣.៩០៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការចំណាយចម្បងក្នុងការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះ គឺផ្តោតទៅលើការទិញជីគីមី និងការថែទាំ ដែលទាមទារដើមទុនខុសៗគ្នាទៅតាមកម្រិតជីដែលបានជ្រើសរើស (ចន្លោះពី ៧៥៥ ដល់ ១.៥៩៤ បាត/រ៉ៃ សម្រាប់ថ្លៃជី)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តរ៉ាក់យ៉ង (Rayong) ភាគខាងកើតនៃប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ (ស៊េរីដី Huai Pong) ចន្លោះឆ្នាំ ២០១១-២០១៣ ដោយធ្វើតេស្តលើពូជដំឡូងមីរបស់ថៃ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារខេត្តដាំដុះដំឡូងមីភាគច្រើនរបស់យើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នា។ ទោះជាយ៉ាងណា កម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមដើមនៅក្នុងដីអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការវិភាគសំណាកដីក្នុងស្រុកជាមុនសិន មុននឹងអនុវត្តរូបមន្តជីនេះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការសាកល្បង និងការប្រើប្រាស់រូបមន្តជីដែលផ្តោតលើប៉ូតាស្យូមនេះ ពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកកែច្នៃអនុវត្តយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងពីតម្រូវការបឺតស្រូបប៉ូតាស្យូមខ្ពស់របស់ដំណាំដំឡូងមី នឹងជួយឱ្យស្ថាប័នកសិកម្ម និងកសិករកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការប្រើជីខុសគោលដៅ មកប្រើជីត្រូវតាមស្តង់ដារ ដើម្បីបង្កើនប្រាក់ចំណេញ និងការពារគុណភាពដី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Split-plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split-plot) | ការរៀបចំប្លង់សាកល្បងកសិកម្មដែលបែងចែកកត្តាពិសោធន៍ជាពីរថ្នាក់ធំៗ គឺកត្តាចម្បង (Main plot ដូចជាប្រភេទពូជ) និងកត្តាបន្ទាប់ (Sub-plot ដូចជាកម្រិតជី) ដែលត្រូវបានអនុវត្តនៅខាងក្នុងកត្តាចម្បង ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រងការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅលើទីវាលនិងកាត់បន្ថយបញ្ហាលំអៀង។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមធំៗតាមកម្រិតថ្នាក់ (Main plot) រួចបែងចែកសិស្សក្នុងក្រុមនីមួយៗជាក្រុមតូចៗឱ្យធ្វើកិច្ចការស្រាវជ្រាវខុសៗគ្នា (Sub-plot)។ |
| Marginal rate of return, MRR (អត្រាផលតបស្នងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ឬ ប្រាក់ចំណេញបន្ថែម) | ការគណនាសេដ្ឋកិច្ចដែលវាស់ស្ទង់ថាតើប្រាក់ចំណេញបន្ថែម (ទិន្នផលគិតជាលុយ) ដែលទទួលបាន គឺមានទំហំប៉ុនណា បើប្រៀបធៀបទៅនឹងដើមទុនបន្ថែមដែលបានចំណាយ (ដូចជាថ្លៃទិញជីបន្ថែម) ដើម្បីកំណត់ថាការវិនិយោគនោះពិតជាចំណេញឬអត់។ | ដូចជាការចំណាយលុយ ១០ដុល្លារបន្ថែមដើម្បីទិញសៀវភៅអាន រួចសៀវភៅនោះជួយឱ្យយើងរកលុយបាន ២០ដុល្លារមកវិញ ដែលបញ្ជាក់ថាការទិញនោះផ្តល់ផលចំណេញខ្ពស់។ |
| Nutrient uptake (ការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម) | ដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលឫសរបស់រុក្ខជាតិទាញយកសារធាតុរ៉ែសកម្ម (ដូចជា អាសូត ផូស្វ័រ និងប៉ូតាស្យូម) និងទឹកពីក្នុងដី ដើម្បីបញ្ជូនទៅចិញ្ចឹមដើម ស្លឹក និងបង្កើតជាទិន្នផលមើម។ | ដូចជាមនុស្សបរិភោគអាហារចូលទៅក្នុងពោះ ហើយរាងកាយបឺតស្រូបយកវីតាមីនដើម្បីលូតលាស់រាងកាយ។ |
| Loamy sand soil (ដីល្បាយខ្សាច់) | ប្រភេទដីដែលមានសមាសភាពភាគល្អិតខ្សាច់ច្រើនជាងគេ (ប្រមាណ ៧០-៨៥%) លាយឡំជាមួយដីល្បាប់ ឬដីឥដ្ឋបន្តិចបន្តួច ដែលធ្វើឱ្យដីប្រភេទនេះមានខ្យល់ចេញចូលល្អ ងាយជ្រាបទឹកខ្លាំង ប៉ុន្តែឆាប់ខ្សោះជាតិទឹកនិងមិនសូវសំបូរជីវជាតិទេ។ | ដូចជាការលាយស៊ីម៉ងត៍ដែលដាក់ខ្សាច់ច្រើនពេក ធ្វើឱ្យវាមិនសូវស្អិតជាប់គ្នា និងងាយស្រកទឹក។ |
| Huai Pong Soil Series (ស៊េរីដី Huai Pong) | ប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទដីនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលសំដៅលើក្រុមដីមានប្រភពដើមចេញពីការបំបែកនៃថ្មក្រានីត មានលក្ខណៈជាដីល្បាយខ្សាច់ជ្រៅ និងមានកម្រិតអាស៊ីតក្នុងដី (pH ទាបចន្លោះ ៤.៥ ទៅ ៥.៥)។ | ដូចជាការដាក់នាមត្រកូលរួមមួយ ឱ្យក្រុមគ្រួសារដីប្រភេទណាមួយដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិរូបសាស្រ្ត និងប្រភពដើមកំណើតដូចគ្នា។ |
| N-P2O5-K2O (រូបមន្តជី អាសូត-ផូស្វ័រ-ប៉ូតាស្យូម) | ទម្រង់ស្តង់ដារអន្តរជាតិនៃការសរសេររូបមន្តជីគីមី ដែលតំណាងឱ្យបរិមាណភាគរយនៃធាតុសកម្មសំខាន់ៗទាំង៣ គឺ អាសូត (N), ផូស្វ័រក្នុងទម្រង់ P2O5, និងប៉ូតាស្យូមក្នុងទម្រង់ K2O ដែលមានផ្ទុកនៅក្នុងជីនោះ។ | ដូចជារូបមន្តនៅលើកញ្ចប់គ្រឿងទេស ដែលប្រាប់ថាតើក្នុងកញ្ចប់នោះមានលាយអំបិល ស្ករ និងប៊ីចេង ប៉ុន្មានភាគរយរៀងគ្នា។ |
| Composite Sample (សំណាកដីចម្រុះ) | នីតិវិធីនៃការប្រមូលយកដីពីទីតាំងគោលដៅច្រើនផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងចម្ការតែមួយ រួចយកមកច្របល់បញ្ចូលគ្នាឱ្យសព្វ ដើម្បីបង្កើតបានជាសំណាកដីមួយតំណាងឱ្យទីតាំងនោះទាំងមូល សម្រាប់យកទៅធ្វើតេស្តរករ៉ែធាតុក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការដួសបាយបន្តិចៗពីកន្លែងផ្សេងៗគ្នាក្នុងឆ្នាំងតែមួយ យកមកភ្លក់ដើម្បីដឹងថាបាយឆ្អិនសព្វល្អឬអត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
