បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវការប្រើប្រាស់ជីគីមីសម្រាប់ការដាំដុះដំឡូងមីនៅលើដីខ្សាច់ ដើម្បីទទួលបានទិន្នផល និងផលចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បំផុត ស្របពេលដែលមានការកើនឡើងនៃតម្លៃជីគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ ដើម្បីសាកល្បងពូជដំឡូងមី និងរូបមន្តជីផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងខេត្តរ៉ាក់យ៉ង (Rayong) ប្រទេសថៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Optimal Fertilizer Treatment (24-8-16 kg N-P2O5-K2O/rai) with CMR46-39-42 ការប្រើប្រាស់ជីកម្រិត 24-8-16 គីឡូក្រាម N-P2O5-K2O/រ៉ៃ ជាមួយពូជ CMR46-39-42 |
ផ្តល់ទិន្នផលមើមស្រស់និងម្សៅខ្ពស់បំផុត។ ផ្តល់ប្រាក់ចំណេញសុទ្ធជាអតិបរមាដល់កសិករ។ | ទាមទារដើមទុនខ្ពស់ក្នុងការទិញជី ជាពិសេសជីអាសូត (N) និងប៉ូតាស្យូម (K)។ | ទិន្នផលមើមស្រស់ ៦,២៥៥ គ.ក្រ/រ៉ៃ និងប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ ១២,៤៥៤ បាត/រ៉ៃ។ |
| Moderate Fertilizer Treatment (16-8-16 kg N-P2O5-K2O/rai) ការប្រើប្រាស់ជីកម្រិតមធ្យម 16-8-16 គីឡូក្រាម N-P2O5-K2O/រ៉ៃ |
ចំណាយដើមទុនតិចជាងកម្រិតអតិបរមា តែនៅតែផ្តល់ទិន្នផល និងផលចំណេញក្នុងកម្រិតល្អប្រសើរដែលអាចទទួលយកបាន។ | ទិន្នផលមិនខ្ពស់ដល់កម្រិតអតិបរមាដែលដីនិងពូជអាចផ្តល់បាននោះទេ។ | ទិន្នផលមើមស្រស់មធ្យម ៦,៣១២ គ.ក្រ/រ៉ៃ និងប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ ១១,០៥៣ បាត/រ៉ៃ។ |
| Control Treatment (0-0-0 kg N-P2O5-K2O/rai) ការមិនប្រើប្រាស់ជីសោះ (Control) |
មិនមានការចំណាយដើមទុនលើការទិញជីគីមី។ | ទិន្នផលធ្លាក់ចុះទាបបំផុត ហើយធ្វើឱ្យដីឆាប់ខូចគុណភាពដោយសារការបាត់បង់ជីវជាតិដោយគ្មានការបំពេញបន្ថែម។ | ទិន្នផលមើមស្រស់មធ្យមទាបបំផុតត្រឹមតែ ៣,៥១៤ គ.ក្រ/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារនូវការវិនិយោគជាចាំបាច់លើធាតុចូលកសិកម្ម និងឧបករណ៍វិភាគតាមមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តរ៉ាក់យ៉ង (Rayong) ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើប្រភេទដីខ្សាច់សាតាហ៊ីប (Sattahip series) នារដូវវស្សាឆ្នាំ ២០១២-២០១៣។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រភេទដីនៅតំបន់ដាំដុះដំឡូងមីសំខាន់ៗនៅកម្ពុជាអាចមានកម្រិត pH និងជីវជាតិខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តដីជាមុនសិនទើបអាចអនុវត្តបានចំគោលដៅ។
វិធីសាស្ត្រនៃការសាកល្បងកម្រិតជី និងការវិភាគផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចនេះ គឺមានភាពចាំបាច់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការស្វែងយល់ពីកម្រិតជីដ៏ប្រសើរបំផុត មិនត្រឹមតែជួយបង្កើនទិន្នផលដំឡូងមីប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយការចំណាយមិនចាំបាច់ និងការពារគុណភាពដីប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Split-plot design (ការរចនាពិសោធន៍បែប Split-plot) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលកត្តាស្រាវជ្រាវត្រូវបានបែងចែកជាកន្លែងធំ (Main-plot) និងកន្លែងតូច (Sub-plot) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង និងប្រៀបធៀបឥទ្ធិពលរួមបញ្ចូលគ្នារវាងកត្តាទាំងពីរ (ឧទាហរណ៍ ពូជ និង កម្រិតជី) ក្នុងលក្ខខណ្ឌជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការបែងចែកដីចម្ការជាដុំធំៗសម្រាប់ដាំពូជខុសៗគ្នា រួចក្នុងដុំធំៗនោះបែងចែកជាកូនរងតូចៗទៀតដើម្បីសាកល្បងដាក់ជីច្រើនប្រភេទផ្សេងៗគ្នា។ |
| Marginal Rate of Return (អត្រាផលចំណេញធៀបនឹងដើមទុន) | ជារង្វាស់សេដ្ឋកិច្ច (MRR) ដែលគណនាពីភាគរយនៃប្រាក់ចំណេញសុទ្ធបន្ថែម ដែលទទួលបានពីការចំណាយដើមទុនបន្ថែមលើធាតុចូលកសិកម្ម (ដូចជាការបន្ថែមបរិមាណជី) ដើម្បីកំណត់ថាតើការវិនិយោគនោះមានភាពស័ក្តិសម និងផ្តល់ផលចំណេញខ្ពស់បំផុតដែរឬទេ។ | ដូចជាការគិតថា បើយើងហ៊ានចំណាយលុយទិញជីថែម ១ម៉ឺនរៀល តើយើងអាចលក់ទិន្នផលដំឡូងចំណេញថែមបានប៉ុន្មានម៉ឺនរៀលមកវិញ បើចំណេញត្រលប់មកវិញច្រើនទើបវាស័ក្តិសមនឹងការចំណាយ។ |
| Harvest index (សន្ទស្សន៍នៃការប្រមូលផល) | ជាសមាមាត្ររវាងទិន្នផលនៃផ្នែកដែលផ្តល់ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាមើមដំឡូងស្រស់) ធៀបនឹងទម្ងន់ជីវម៉ាសសរុបនៃរុក្ខជាតិទាំងមូល (មើម ដើម ស្លឹក) ដែលវាស់ស្ទង់ពីប្រសិទ្ធភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹមទៅជាទិន្នផលគោលដៅ។ | ដូចជាការថ្លឹងមើលថា ក្នុងចំណោមទម្ងន់នៃដើមឈើមួយដើមទាំងមូល តើមានទម្ងន់ផ្លែប៉ុន្មានភាគរយ ដែលយើងអាចយកទៅលក់បានប្រាក់។ |
| Starch yield (ទិន្នផលម្សៅ) | ជាបរិមាណម្សៅសុទ្ធដែលចម្រាញ់ចេញពីមើមដំឡូងមីស្រស់ក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី។ វាជាកត្តាសំខាន់បំផុតសម្រាប់កំណត់តម្លៃទីផ្សារ ព្រោះរោងចក្រកែច្នៃទិញដំឡូងមីដោយវាយតម្លៃទៅលើភាគរយម្សៅដែលមានក្នុងមើមនេះឯង។ | ដូចជាការគោះយកតែគ្រាប់អង្ករចេញពីកួរស្រូវអញ្ចឹង ទិន្នផលម្សៅគឺសំដៅលើបរិមាណម្សៅសុទ្ធដែលយើងអាចទាញយកចេញពីមើមដំឡូងមី។ |
| Exchangeable K (ប៉ូតាស្យូមដែលអាចផ្លាស់ប្តូរបាន) | ជាទម្រង់នៃសារធាតុចិញ្ចឹមប៉ូតាស្យូម (K) នៅក្នុងដី ដែលតោងជាប់នឹងភាគល្អិតដី ហើយងាយនឹងផ្តាច់ខ្លួនចេញមកក្នុងទឹកក្នុងដី ដើម្បីឲ្យឫសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានភ្លាមៗសម្រាប់ការលូតលាស់។ | ដូចជាលុយរាយនៅក្នុងហោប៉ៅ ដែលយើងអាចទាញយកទៅទិញរបស់របរបានភ្លាមៗ ខុសពីលុយដែលកប់ទុកក្នុងទូដែក (ប៉ូតាស្យូមចាក់សោរក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធដីដែលរុក្ខជាតិមិនទាន់អាចស្រូបបាន)។ |
| Sattahip (Sh) sandy soil (ប្រភេទដីខ្សាច់សាតាហ៊ីប) | ជាប្រភេទដីខ្សាច់ម៉្យាង ដែលមានសភាពធូរ មិនសូវកាន់ទឹក និងមានកម្រិតជីវជាតិធម្មជាតិទាប (សរីរាង្គវត្ថុទាប) ដែលទាមទារការគ្រប់គ្រងការផ្តល់ជីប្រកបដោយភាពប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីកុំឱ្យបាត់បង់ជីវជាតិចូលទៅក្នុងដីជ្រៅពេក។ | ដូចជាដីខ្សាច់នៅតាមមាត់សមុទ្រ ឬដីទួលស្ងួត ដែលចាក់ទឹកទៅលិចបាត់លឿន ហើយមិនសូវមានជីជាតិសំបូរហូរហៀរពីធម្មជាតិសម្រាប់ចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
