បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការធ្លាក់ចុះទិន្នផល ភាពមានជីជាតិរបស់ដី និងប្រាក់ចំណេញរបស់កសិករខ្នាតតូច ដែលបណ្តាលមកពីការដាំដុះដំឡូងមីជាបន្តបន្ទាប់ដោយគ្មានការគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ នៅភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ដោយចៃដន្យដើម្បីវាយតម្លៃឥទ្ធិពលនៃទីតាំង រដូវកាល និងការប្រើប្រាស់ជីទៅលើដំណាំដំឡូងមី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Early Wet Season (EWS) Planting ការដាំដុះនៅដើមរដូវវស្សា (ឧសភា-ធ្នូ) |
ទទួលបានទឹកភ្លៀងគ្រប់គ្រាន់នៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់បានល្អ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់។ | អាចប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃគ្រោះរាំងស្ងួតប្រសិនបើភ្លៀងធ្លាក់មិនទៀងទាត់នៅដើមរដូវ ឬរងការខូចខាតបើដីជាំទឹកខ្លាំង។ | ទទួលបានទិន្នផលមើមស្រស់ ៩,៩៦ តោន/ហិកតា និងប្រាក់ចំណេញ ២២២,៩២ ដុល្លារ/ហិកតា។ |
| Late Wet Season (LWS) Planting ការដាំដុះនៅចុងរដូវវស្សា (សីហា-មេសា) |
អាចជួយកាត់បន្ថយការប្រកួតប្រជែងពីស្មៅកំឡុងពេលដីស្ងួត និងមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលផល។ | កង្វះទឹកភ្លៀងនៅដំណាក់កាលលូតលាស់សំខាន់ៗ ធ្វើឱ្យអត្រាលូតលាស់ ទិន្នផល និងកម្រិតជាតិម្សៅធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | ទទួលបានទិន្នផលមើមស្រស់ត្រឹមតែ ៨,០៥ តោន/ហិកតា និងប្រាក់ចំណេញទាប ៥៤,១៣ ដុល្លារ/ហិកតា។ |
| Fertilizer Application ការប្រើប្រាស់ជីគីមីបន្ថែម |
ជួយបង្កើនទិន្នផលមើមដំឡូងមីស្រស់បានមួយកម្រិត បើធៀបនឹងការមិនប្រើប្រាស់ជីទាល់តែសោះ។ | ចំណាយដើមទុនខ្ពស់ ខណៈកំណើនទិន្នផលទាប ដែលធ្វើឱ្យវាមិនផ្តល់ផលចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចលើស្ថានភាពដីដែលខ្វះជីជាតិស្រាប់។ | ទិន្នផលកើនឡើង ១,១៩ តោន/ហិកតា ប៉ុន្តែមិនមានផលចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចគួរឱ្យកត់សម្គាល់នោះទេ។ |
| No Fertilizer Application ការមិនប្រើប្រាស់ជី |
ជួយសន្សំសំចៃថ្លៃដើមផលិតកម្ម ពិសេសចំណាយលើធាតុចូលកសិកម្ម និងកម្លាំងពលកម្ម (ថយចុះប្រមាណ ១១៧ ដុល្លារ/ហិកតា)។ | ធ្វើឱ្យគុណភាពនិងជីជាតិដីកាន់តែខ្សោះបន្តិចម្តងៗ ដែលនាំឱ្យការដាំដុះរយៈពេលយូរនឹងប្រឈមការធ្លាក់ចុះទិន្នផលធ្ងន់ធ្ងរ។ | ចំណាយថ្លៃដើមសរុបទាប ($៦៤២,៦៥/ហិកតា) ជាមួយនឹងទិន្នផល ៨,៤១ តោន/ហិកតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការធ្វើកសិកម្មជាក់ស្តែង និងឧបករណ៍វិភាគទិន្នន័យស្រាវជ្រាវកសិកម្មកម្រិតស្តង់ដារ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតតែលើកសិដ្ឋានចំនួន ៨ ក្នុងខេត្តព្រៃវែង និងស្វាយរៀង ដែលភាគច្រើនមានប្រភេទដីខ្សាច់លាយល្បាប់ (Prey Khmer soil) និងមានជីជាតិទាបបំផុត។ លទ្ធផលនៃការមិនចំណេញពីការប្រើជីនេះ អាចមិនតំណាងឱ្យតំបន់ដាំដុះដំឡូងមីធំៗផ្សេងទៀតនៅកម្ពុជាដូចជាខេត្តបាត់ដំបង ឬកំពង់ចាម ដែលមានប្រភេទដីខុសគ្នា និងមានជីជាតិខ្ពស់ជាងនោះទេ។ នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះការណែនាំពីការប្រើប្រាស់ជីត្រូវតែមានភាពបត់បែនផ្អែកលើស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃប្រភេទដីតំបន់នីមួយៗ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការកែលម្អប្រព័ន្ធដាំដុះដំឡូងមី និងការសម្រេចចិត្តវិនិយោគរបស់កសិករនៅតំបន់ខ្ពង់រាបភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការជ្រើសរើសពេលវេលាដាំដុះឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងការគ្រប់គ្រងគុណភាពដីបែបអភិរក្ស គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកការបង្កើនប្រាក់ចំណេញ និងនិរន្តរភាពផលិតកម្មដំឡូងមីនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| mono-cropping (ឯកវប្បកម្ម) | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលកសិករដាំដុះដំណាំតែមួយប្រភេទដដែលៗនៅលើដីតែមួយជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយមិនមានការផ្លាស់ប្តូរមុខដំណាំផ្សេង ដែលនាំឱ្យដីឆាប់បាត់បង់ជីជាតិ។ | ដូចជាការហូបម្ហូបដដែលៗរាល់ថ្ងៃ ដែលធ្វើឱ្យរាងកាយខ្វះជាតិចិញ្ចឹមផ្សេងៗ ដីក៏ដូចគ្នាដែរវានឹងឆាប់អស់ជីជាតិបើដាំតែដំណាំមួយមុខ។ |
| Factorial Randomized Design Experiment (ការរៀបចំពិសោធន៍ចៃដន្យកត្តាច្រើន) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការស្រាវជ្រាវដើម្បីសាកល្បងកត្តាជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ទីតាំង រដូវកាល និងការប្រើជី) ដើម្បីមើលថាតើកត្តាទាំងនេះមានឥទ្ធិពលរួមគ្នាឬដាច់ដោយឡែកយ៉ាងដូចម្តេចទៅលើលទ្ធផល (ទិន្នផលដំឡូងមី)។ | ដូចជាការលាយគ្រឿងផ្សំ៣មុខផ្សេងគ្នាដើម្បីធ្វើនំក្នុងពេលតែមួយ ហើយសាកល្បងញ៉ាំមើលថាតើការផ្សំមួយណាធ្វើឱ្យនំឆ្ងាញ់ជាងគេ។ |
| gross margin analysis (ការវិភាគប្រាក់ចំណេញសរុប) | ជារង្វាស់ហិរញ្ញវត្ថុដែលគណនាដោយយកប្រាក់ចំណូលសរុបបានពីការលក់ទិន្នផល ដកចេញនូវរាល់ការចំណាយអថេរទាំងអស់ក្នុងផលិតកម្ម (ដូចជា ថ្លៃពូជ ជី ថ្នាំ និងកម្លាំងពលកម្ម)។ | ដូចជាការទិញឥវ៉ាន់១០រៀល ហើយលក់បាន១៥រៀល ប្រាក់ចំណេញសរុបគឺ៥រៀល មុននឹងទូទាត់ចំណាយថេរផ្សេងៗ។ |
| Entisol (ដី Entisol ឬ ដីព្រៃខ្មែរ) | ជាចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទដីម្យ៉ាងដែលមិនសូវមានការវិវត្តស្រទាប់ដីច្បាស់លាស់ ភាគច្រើនមានទម្រង់ជាដីខ្សាច់ មានកម្រិតជីជាតិ និងសារធាតុសរីរាង្គទាប ដែលឧស្សាហ៍ជួបប្រទះនៅតំបន់ខ្ពង់រាបកម្ពុជា។ | ដូចជាក្មេងទើបនឹងកើតដែលមិនទាន់មានរចនាសម្ព័ន្ធរាងកាយរឹងមាំ ដីប្រភេទនេះមិនសូវមានស្រទាប់ច្បាស់លាស់ និងខ្សត់ជីជាតិពីធម្មជាតិ។ |
| soil degradation (ការរេចរឹលដី) | ការធ្លាក់ចុះនូវគុណភាពរបស់ដីដោយសារការដាំដុះច្រើនពេក ការប្រើប្រាស់ជីមិនបានត្រឹមត្រូវ ឬការហូរច្រោះ ដែលបណ្តាលឱ្យដីបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗលែងសូវអំណោយផលដល់ដំណាំ។ | ដូចជាអាវដែលបោកគក់ច្រើនដងហើយសាច់ក្រណាត់ចាប់ផ្តើមស្តើងនិងរហែក ដីដែលដាំដុះច្រើនសារពេកដោយមិនថែទាំក៏បាត់បង់គុណភាពដូចគ្នា។ |
| Conservation Agriculture (កសិកម្មអភិរក្ស) | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលអនុវត្តគោលការណ៍សំខាន់ៗរួមមាន៖ ការកាត់បន្ថយការភ្ជួររាស់ ការរក្សាកាកសំណល់រុក្ខជាតិគ្របលើដី និងការដាំដំណាំឆ្លាស់ ដើម្បីការពារការហូរច្រោះនិងបង្កើនជីជាតិដី។ | ដូចជាការចាក់សោរការពារផ្ទះមិនឱ្យចោរចូល ការធ្វើកសិកម្មនេះជួយការពារដីមិនឱ្យខូច និងរក្សាជីជាតិឱ្យនៅគង់វង្សយូរអង្វែង។ |
| intercropping (ការដាំដំណាំចម្រុះ / ការដាំដំណាំឆ្លាស់) | ការដាំដុះដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ និងក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិទាំងនោះផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក (ឧទាហរណ៍៖ ដាំសណ្តែកដីចន្លោះរងដំឡូងមីដើម្បីបង្កើនអាសូតក្នុងដី)។ | ដូចជាការរស់នៅជាសហគមន៍ដែលអ្នកជិតខាងជួយគ្នាទៅវិញទៅមក ដំណាំមួយអាចផ្តល់រនាំងការពារ ឬផ្តល់ជីជាតិដល់ដំណាំមួយទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
