បញ្ហា (The Problem)៖ តើការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រខុសៗគ្នា រាប់បញ្ចូលទាំងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រពេញលេញ កម្រិតកំណត់ និងការទីពឹងលើទឹកភ្លៀង មានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាទៅលើគន្លងទឹក (Water footprint) និងទិន្នផលនៃការដាំដុះដំឡូងមី?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានគណនាគន្លងទឹកសម្រាប់ការផលិតដំឡូងមីចំនួន ១ តោន ក្នុងរដូវដាំដុះជាប់គ្នាចំនួន ២ (២០១៥-២០១៨) ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងទឹកចំនួន ៣ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Irrigation Condition (Unlimited Water) ការដាំដុះដោយប្រើប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រពេញលេញ (ខេត្ត Nakhon Ratchasima) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងជួយកាត់បន្ថយទំហំគន្លងទឹកក្នុងមួយតោនបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ក៏ដូចជាកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃគ្រោះរាំងស្ងួត។ | ទាមទារប្រភពទឹកធំ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ព្រមទាំងអាចប្រឈមនឹងជំងឺរលួយឫស (Phytophthora melonis) ប្រសិនបើដីសើមខ្លាំងពេក។ | មានគន្លងទឹកជាមធ្យមទាបបំផុតត្រឹម ២១១ ម៉ែត្រគូប/តោន។ |
| Limited-Irrigation Condition ការដាំដុះដោយប្រើប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រកម្រិតកំណត់ (ខេត្ត Kamphaeng Phet) |
ជួយសន្សំសំចៃទឹកនៅតំបន់ខ្វះខាតទឹក និងផ្តល់ទិន្នផលប្រសើរជាងការទីពឹងលើទឹកភ្លៀងទាំងស្រុង ប្រសិនបើរៀបចំពេលវេលាដាំដុះបានត្រឹមត្រូវ។ | ដំណាំនៅតែអាចជួបប្រទះការខ្វះខាតទឹក (ឧទាហរណ៍បើដាំនៅខែមិថុនា) និងមានគន្លងទឹកប្រផេះខ្ពស់ដោយសារការប្រើប្រាស់ជីច្រើន។ | មានគន្លងទឹកជាមធ្យម ២២៤ ម៉ែត្រគូប/តោន។ |
| Rainfed Condition ការដាំដុះដោយពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង (ខេត្ត Rayong) |
ចំណាយដើមទុនតិចបំផុតលើប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងស័ក្តិសមសម្រាប់តំបន់កសិកម្មដែលគ្មានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ។ | ហានិភ័យខ្ពស់នៃការខ្វះខាតទឹកធ្ងន់ធ្ងរ (ជាពិសេសបើដាំនៅខែវិច្ឆិកា) ធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះទាប និងតម្រូវការទឹកក្នុងមួយតោនកើនឡើង។ | មានគន្លងទឹកជាមធ្យមខ្ពស់ជាងគេរហូតដល់ ៣០១ ម៉ែត្រគូប/តោន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើការប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់ពីកសិដ្ឋាន និងទិន្នន័យអាកាសធាតុ ជាងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា ឬកុំព្យូទ័រធុនធ្ងន់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន ៣ នៃប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ ២០១៥-២០១៨ ដែលផ្ដោតលើប្រភេទដីរ่วนកាត់ខ្សាច់ និងអាកាសធាតុជាក់លាក់នៅតំបន់នោះ។ ទោះយ៉ាងណា ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ និងលក្ខខណ្ឌដីដាំដុះដំឡូងមីស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ ការស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃខ្លាំងក្នុងការយកមកអនុវត្ត តែទាមទារការផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យកម្រិតទឹកភ្លៀងជាក់ស្តែងក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃគន្លងទឹក និងការគ្រប់គ្រងពេលវេលាដាំដុះនេះគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មកម្ពុជា ក្នុងការទប់ទល់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ជារួម ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្ររៀបចំពេលវេលាដាំដុះឲ្យស្របនឹងរបបទឹកភ្លៀង និងការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធស្រោចស្រពកម្រិតកំណត់ នឹងជួយលើកកម្ពស់ទិន្នផលដំឡូងមី និងនិរន្តរភាពធនធានទឹកនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water footprint | ទំហំឬបរិមាណទឹកសរុបដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងដោយផ្ទាល់ និងដោយប្រយោល ដើម្បីផលិតទំនិញឬសេវាកម្មណាមួយ (ក្នុងករណីនេះគឺបរិមាណទឹកសរុបដើម្បីផលិតដំឡូងមី ១តោន)។ | វាប្រៀបដូចជាការបូកសរុបវិក្កយបត្រទឹកទាំងអស់ដែលយើងបានចំណាយតាំងពីថ្ងៃចាប់ផ្តើមដាំដុះរហូតដល់ថ្ងៃប្រមូលផល។ |
| Green water footprint | បរិមាណទឹកភ្លៀងដែលបានធ្លាក់មក ហើយត្រូវបានស្តុកទុកក្នុងដីជាសំណើម ដែលដំណាំអាចស្រូបយកមកប្រើប្រាស់សម្រាប់ការលូតលាស់។ | វាប្រៀបដូចជាទឹកដែលធ្លាក់ពីលើមេឃ ហើយត្រូវប៉ុងស្រូបទុកក្នុងដីដើម្បីឲ្យរុក្ខជាតិផឹកបន្តិចម្តងៗ។ |
| Blue water footprint | បរិមាណទឹកសាបដែលត្រូវបានបូមទាញយកពីប្រភពទឹកលើដី (បឹង ទន្លេ) ឬទឹកក្រោមដី (អណ្តូង) សម្រាប់ធ្វើប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ឬស្រោចស្រពដំណាំបន្ថែម។ | វាប្រៀបដូចជាទឹកម៉ាស៊ីន ឬទឹកអណ្ដូងដែលយើងត្រូវចំណាយកម្លាំងបូមយកមកស្រោចផ្កានៅផ្ទះពេលគ្មានភ្លៀង។ |
| Grey water footprint | បរិមាណទឹកសាបដែលត្រូវការជាចាំបាច់ ដើម្បីពនឺជាតិពុល ឬជីគីមី (ដូចជាអាសូត) ដែលហូរជ្រាបចូលទៅក្នុងប្រភពទឹក ឲ្យកម្រិតគុណភាពទឹកនោះត្រលប់មកស្អាតតាមស្តង់ដារបរិស្ថានវិញ។ | វាប្រៀបដូចជាបរិមាណទឹកស្អាតដ៏ច្រើនដែលយើងត្រូវការ ដើម្បីលាងសម្អាតកែវប្រឡាក់ថ្នាំពុលឲ្យស្អាតអាចយកមកប្រើប្រាស់វិញបាន។ |
| Crop water requirement (CWU) | បរិមាណទឹកសរុបដែលដំណាំមួយប្រភេទត្រូវការជាចាំបាច់ ដើម្បីរស់រានមានជីវិត លូតលាស់ធំធាត់ និងផ្តល់ទិន្នផលបានល្អបំផុត គិតចាប់ពីពេលដាំរហូតដល់ពេលប្រមូលផល។ | វាប្រៀបដូចជាបរិមាណអាហារនិងទឹកដែលក្មេងម្នាក់ត្រូវការប្រចាំថ្ងៃជាដាច់ខាត ដើម្បីធំធាត់និងមានសុខភាពល្អ។ |
| Effective rainfall (Peff) | ផ្នែកមួយនៃទឹកភ្លៀងសរុបដែលធ្លាក់មកហើយមិនហូរចោល ឬហួតបាត់ចូលបរិយាកាសវិញ តែបានជ្រាបចូលទៅក្នុងតំបន់ឫស ដែលដំណាំអាចទាញយកទៅប្រើប្រាស់បានជាក់ស្តែង។ | វាប្រៀបដូចជាប្រាក់ខែដែលនៅសល់សន្សំក្នុងកូនជ្រូក ក្រោយពីដកការចំណាយចោលអស់ គឺអាចយកមកប្រើការបានមែនទែន។ |
| Evapotranspiration (ET) | ដំណើរការរួមគ្នានៃការរំហួតទឹកពីផ្ទៃដីចូលទៅក្នុងបរិយាកាស និងការភាយជាតិទឹកចេញពីរន្ធញើសនៃស្លឹករុក្ខជាតិដោយសារកម្តៅថ្ងៃ។ | វាប្រៀបដូចជាញើសដែលហូរចេញពីខ្លួនយើង និងទឹកដែលហួតពីអាវសើមរបស់យើងត្រលប់ទៅលើអាកាសវិញ ពេលដើរហាលថ្ងៃក្តៅ។ |
| Hydraulic conductivity (Ksat) | រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីភាពងាយស្រួល ឬល្បឿននៃចលនាទឹកដែលអាចហូរជ្រាបកាត់រន្ធប្រហោងនៃស្រទាប់ដីនីមួយៗ (ដីខ្សាច់ហូរលឿនជាងដីឥដ្ឋ)។ | វាប្រៀបដូចជាល្បឿននៃទឹកដែលស្រក់កាត់តម្រងកាហ្វេ បើតម្រងមានរន្ធធំទឹកហូរលឿន បើរន្ធតូចទឹកហូរយឺត។ |
| Phytophthora melonis | ប្រភេទមេរោគផ្សិតម្យ៉ាងដែលបង្កឲ្យមានជំងឺរលួយគល់ និងរលួយមើមលើដំណាំដំឡូងមី ដែលវាច្រើនកកើតឡើង និងឆ្លងរាលដាលលឿននៅពេលដីមានសំណើម ឬដក់ទឹកខ្លាំងពេក។ | វាប្រៀបដូចជាបាក់តេរីដែលធ្វើឲ្យធ្មេញយើងដង្កូវស៊ី និងរលួយដល់គល់ធ្មេញ ប្រសិនបើយើងមិនបានសម្អាតវាឲ្យបានត្រឹមត្រូវ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
