បញ្ហា (The Problem)៖ ការវាស់វែងដានទឹក (Water footprint) នៃម្សៅដំឡូងមីគឺជាតម្រូវការដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ការនាំចេញកសិផល ដែលទាមទារឱ្យមានទិន្នន័យជាក់ស្តែងដើម្បីកែលម្អការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ទឹក និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រមូលទិន្នន័យបឋមតាមរយៈការសម្ភាសន៍កសិករ និងរោងចក្រ ដើម្បីគណនានិងវិភាគដានទឹកនៃការផលិតម្សៅដំឡូងមីធម្មជាតិក្នុងខេត្ត Ubon Ratchathani ពីឆ្នាំ ២០១៧ ដល់ ២០២០។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Local Assessment (Ubon Ratchathani Case Study) ការវាយតម្លៃដានទឹកជាក់ស្តែង (ករណីសិក្សាខេត្តអ៊ូប៊ុនរាជធានី) |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់តាមតំបន់ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រសិទ្ធភាពរោងចក្រពិតប្រាកដ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងការអនុវត្តកសិកម្មជាក់ស្តែង។ | ទាមទារការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់ពីកសិករ និងរោងចក្រក្នុងរយៈពេលយូរ ដែលចំណាយពេល និងធនធានច្រើន។ | ដានទឹកសរុប ១.១៣២,២ ម៉ែត្រគូប/តោនម្សៅធម្មជាតិ (ទាបជាងមធ្យមភាគសកលយ៉ាងខ្លាំង) |
| Global Average Assessment (Mekonnen & Hoekstra, 2011) ការវាយតម្លៃតាមមធ្យមភាគសកល |
ងាយស្រួលប្រើប្រាស់សម្រាប់ធ្វើជាគោល (Benchmark) ទូទៅ ដោយមិនបាច់ចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីវាល។ | មិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទពូជដំណាំ ឬបច្ចេកវិទ្យារោងចក្រជាក់ស្តែងនៅក្នុងតំបន់ ឬប្រទេសនីមួយៗនោះទេ។ | ដានទឹកសរុប ២.៨១៨ ម៉ែត្រគូប/តោនម្សៅធម្មជាតិ (កម្រិតមធ្យមភាគពិភពលោក) |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាចម្បងលើការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅទីវាល និងទិន្នន័យប្រតិបត្តិការពីរោងចក្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្ត Ubon Ratchathani ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើការដាំដុះដំឡូងមីដែលពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀងចន្លោះឆ្នាំ ២០១៧ ដល់ ២០២០។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចប្រៀបធៀបបានសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារខេត្តជាប់ព្រំដែន ឬតំបន់ដាំដុះដំឡូងមីធំៗនៅកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដី និងការអនុវត្តកសិកម្មពឹងផ្អែកទឹកភ្លៀងស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់សិក្សានេះដែរ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃដានទឹកនេះគឺមានសក្តានុពល និងភាពចាំបាច់ខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិ-ឧស្សាហកម្មដំឡូងមីនៅកម្ពុជាប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ការរួមបញ្ចូលការវាយតម្លៃដានទឹកទៅក្នុងខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មដំឡូងមី នឹងជួយឱ្យកម្ពុជាអាចប្រកួតប្រជែងលើទីផ្សារនាំចេញអន្តរជាតិបានកាន់តែប្រសើរ ព្រមទាំងចូលរួមការពារធនធានទឹកក្នុងស្រុក។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water footprint (ដានទឹក ឬកម្រិតប្រើប្រាស់ទឹក) | ជាសូចនាករវាស់ស្ទង់បរិមាណទឹកសរុបដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ទាំងដោយផ្ទាល់ និងដោយប្រយោល នៅក្នុងគ្រប់ដំណាក់កាលនៃខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្ម រាប់ចាប់តាំងពីការដាំដុះវត្ថុធាតុដើម រហូតដល់ការកែច្នៃចេញជាផលិតផលសម្រេច។ | ប្រៀបដូចជាការកត់ត្រាវិក្កយបត្រចំណាយទឹកសរុបតាំងពីដើមដល់ចប់ ដើម្បីដឹងថាទំនិញមួយនេះស៊ីទឹកអស់ប៉ុន្មានពិតប្រាកដមុននឹងមកដល់ដៃយើង។ |
| Green water footprint (ដានទឹកបៃតង) | ជាបរិមាណទឹកភ្លៀងដែលបានប្រើប្រាស់ ឬត្រូវបានស្រូបយកដោយដំណាំនៅក្នុងអំឡុងពេលដាំដុះ (ការរំហួតទឹករុក្ខជាតិ) ដែលជាធាតុចូលដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់ការកសិកម្មពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង។ | ប្រៀបដូចជាបរិមាណទឹកតំណក់ទឹកភ្លៀងដែលរុក្ខជាតិផឹកដើម្បីលូតលាស់ មុនពេលវាត្រូវគេប្រមូលផលយកទៅរោងចក្រ។ |
| Blue water footprint (ដានទឹកខៀវ) | ជាបរិមាណទឹកលើផ្ទៃ (ដូចជាទន្លេ បឹង) និងទឹកក្រោមដី ដែលត្រូវបានបូមយកមកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់នៅក្នុងដំណើរការរោងចក្រ ដូចជាការលាងសម្អាត ឬកែច្នៃ ហើយមិនបានហូរត្រឡប់ទៅប្រភពដើមវិញ។ | ប្រៀបដូចជាទឹកម៉ាស៊ីន ឬទឹកអណ្តូងដែលយើងបូមយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះបាយដើម្បីលាងបន្លែ។ |
| Grey water footprint (ដានទឹកប្រផេះ) | ជាបរិមាណទឹកសាបដែលចាំបាច់ត្រូវប្រើដើម្បីលាយ ឬពង្រាវទឹកសំណល់ពីការផលិត (ឧទាហរណ៍ ទឹកមានជាតិពុល ឬកខ្វក់) ឱ្យចុះខ្សោយដល់កម្រិតស្តង់ដារសុវត្ថិភាពបរិស្ថានមុនពេលបញ្ចេញចោលទៅក្នុងធម្មជាតិ។ | ប្រៀបដូចជាការចាក់ទឹកស្អាតថែមចូលទៅក្នុងទឹកអំបិលដែលប្រៃខ្លាំង ដើម្បីឱ្យវាសាបល្មមអាចចាក់ចូលទន្លេបានដោយមិនងាប់ត្រី។ |
| Virtual water (ទឹកនិម្មិត ឬទឹកបង្កប់) | ជាបរិមាណទឹកដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់រួចរាល់នៅក្នុងការដាំដុះវត្ថុធាតុដើម (ដូចជាដានទឹកបៃតងក្នុងមើមដំឡូងមី) ដែលចាត់ទុកថាបានភ្ជាប់មកជាមួយវត្ថុធាតុដើមនោះពេលបញ្ជូនមករោងចក្រ បើទោះបីជាយើងមើលមិនឃើញទឹកនោះជាទម្រង់រាវផ្ទាល់ក៏ដោយ។ | ប្រៀបដូចជាកម្លាំងពលកម្មដែលបង្កប់ក្នុងអាវមួយ យើងទិញអាវយើងមិនឃើញញើសឈាមកម្មករទេ តែវាមានបង្កប់រួចទៅហើយនៅក្នុងតម្លៃអាវនោះ។ |
| Native tapioca starch (ម្សៅដំឡូងមីធម្មជាតិ) | ជាប្រភេទម្សៅដែលចម្រាញ់ចេញពីមើមដំឡូងមីស្រស់ដោយផ្ទាល់តាមរយៈការកិន និងលាងជម្រះ ដោយមិនទាន់ឆ្លងកាត់ការកែច្នៃផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធគីមី (Modified starch) ដើម្បីបម្រើដល់ឧស្សាហកម្មបន្តឡើយ។ | ប្រៀបដូចជាទឹកក្រូចច្របាច់ស្រស់ៗ ដែលមិនទាន់ថែមគ្រឿងផ្សំគីមី ឬសារធាតុរក្សាទុកឱ្យបានយូរ។ |
| BOD / biochemical oxygen demand (តម្រូវការអុកស៊ីសែនជីវគីមី) | ជាសូចនាករវាស់ស្ទង់បរិមាណអុកស៊ីសែនដែលបាក់តេរីត្រូវការ ដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គកខ្វក់នៅក្នុងទឹកសំណល់។ កម្រិត BOD កាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាទឹកសំណល់នោះកាន់តែកខ្វក់ និងខ្វះអុកស៊ីសែនសម្រាប់អាយុជីវិតសត្វទឹក។ | ប្រៀបដូចជាកម្រិតនៃភាពហត់នឿយរបស់កម្មករ (បាក់តេរី) ក្នុងការសម្អាតសំរាមក្នុងទឹក បើសំរាមច្រើន កម្មករត្រូវការដកដង្ហើម (ត្រូវការអុកស៊ីសែន) កាន់តែខ្លាំង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
