បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការស្វែងរក និងវាយតម្លៃពូជដំឡូងមីហូប (Edible cassava) កូនកាត់ថ្មីៗ ដែលមានសក្តានុពលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងមានគុណភាពសាច់ល្អដើម្បីណែនាំដល់កសិករ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) នៅក្នុងបរិស្ថានចំនួន ៦ ផ្សេងគ្នា ចាប់ពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២ ដល់ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ ដោយប្រៀបធៀបពូជកូនកាត់ ៤ ជាមួយពូជស្តង់ដារ ២។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| CMRE60-03-13 (Proposed Hybrid) ពូជកូនកាត់ CMRE60-03-13 (ពូជស្នើឡើង) |
ផ្តល់ទិន្នផលមើមស្រស់ជាមធ្យមខ្ពស់ (៤.៥៣៨ គ.ក្រ/រ៉ៃ) មានកម្រិតសារធាតុពុល (Cyanide) ទាប និងមានគុណភាពសាច់ពេលចំហុយល្អទន់រលួយស្រដៀងពូជ Hanatee។ | មានស្ថិរភាពទិន្នផលទាបជាងពូជ OMRE60-01-02 នៅពេលដាំដុះក្នុងបរិស្ថានដែលខុសៗគ្នា។ | ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាពូជដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ណែនាំដល់កសិករ ដោយសារមានតុល្យភាពដ៏ល្អរវាងទិន្នផលខ្ពស់ និងគុណភាពសាច់ពេលចំហុយ។ |
| OMRE60-01-02 (High Yield Hybrid) ពូជកូនកាត់ OMRE60-01-02 (ពូជទិន្នផលខ្ពស់) |
ផ្តល់ទិន្នផលមើមស្រស់ជាមធ្យមខ្ពស់បំផុត (៤.៧៩៤ គ.ក្រ/រ៉ៃ) និងមានស្ថិរភាពទិន្នផលខ្ពស់បំផុតគ្រប់ទីកន្លែងដែលបានដាំសាកល្បង។ | គុណភាពសាច់ពេលចំហុយមានភាពរឹង និងស្អិតជាង មិនសូវស័ក្តិសមសម្រាប់ការបរិភោគចំហុយដោយផ្ទាល់ប្រៀបធៀបនឹងពូជ CMRE60-03-13។ | ផ្តល់ទិន្នផល និងស្ថិរភាពខ្ពស់ជាងគេបំផុត ប៉ុន្តែមានចំណុចខ្សោយផ្នែកគុណភាពសាច់។ |
| Hanatee (Texture Baseline Check) ពូជ Hanatee (ពូជស្តង់ដារប្រៀបធៀបគុណភាពសាច់) |
មានគុណភាពសាច់ល្អឥតខ្ចោះ (ទន់រលួយស័ក្តិសមសម្រាប់ធ្វើនំចំណី) និងមានស្ថិរភាពទិន្នផលខ្ពស់។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត (២.៨២៤ គ.ក្រ/រ៉ៃ) បើប្រៀបធៀបទៅនឹងពូជកូនកាត់ថ្មី។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាស្តង់ដារគោលសម្រាប់វាយតម្លៃ និងប្រៀបធៀបគុណភាពសាច់ដំឡូងមីពេលចំហុយ។ |
| DOA Rayong2 (Firmness/Yield Baseline Check) ពូជ កວກ. រ៉ាក់យ៉ង២ (ពូជស្តង់ដារប្រៀបធៀបទិន្នផល) |
មានសាច់ហាប់ណែនល្អ ស័ក្តិសមសម្រាប់ការកែច្នៃជាបន្ទះបំពង និងមានទិន្នផលកម្រិតមធ្យម។ | មិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការយកមកចំហុយបរិភោគដោយផ្ទាល់ ដោយសារសាច់វាមានភាពរឹង និងស្អិត។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាស្តង់ដារគោលសម្រាប់វាយតម្លៃទិន្នផល និងភាពហាប់ណែននៃសាច់សម្រាប់ការកែច្នៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកម្រិតខ្ពស់ទាំងផ្នែកកសិកម្មនៅឯវាលស្រែ (Field trials) និងឧបករណ៍វិភាគនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ រួមមានដីសម្រាប់សាកល្បងនៅតំបន់អេកូឡូស៊ីផ្សេងៗគ្នា និងឧបករណ៍វាស់វាយនភាពកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន ៦ នៃប្រទេសថៃ (រ៉ាក់យ៉ង ខនកែន សុខោទ័យ ឡុបបុរី កានចាណាបូរី និងសុងខ្លា) ដែលគ្របដណ្តប់លើតំបន់អេកូឡូស៊ីកសិកម្មខុសៗគ្នា។ ទោះបីជាអាកាសធាតុភាគច្រើនស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏លក្ខខណ្ឌដីខ្សាច់ ដីក្រហម និងអតិសុខុមអាកាសធាតុ (Micro-climates) នៅតំបន់ជាក់លាក់នៃប្រទេសកម្ពុជា អាចទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងក្នុងស្រុកបន្ថែម ដើម្បីធានាបាននូវស្ថិរភាពទិន្នផល និងគុណភាពពិតប្រាកដ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ និងការជ្រើសរើសពូជដំឡូងមីហូបទាំងនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អ សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់ពូជកូនកាត់ថ្មីៗរួមជាមួយវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃគុណភាពសាច់តាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ នឹងជួយពង្រីកសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចនៃខ្សែច្រវាក់តម្លៃដំឡូងមីនៅកម្ពុជា ឱ្យកាន់តែទូលំទូលាយ និងទទួលបានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| GGE biplot (ការវិភាគ GGE biplot) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើប្រាស់ក្រាហ្វិកដើម្បីវិភាគ និងបង្ហាញពីឥទ្ធិពលរួមគ្នារវាងពូជសែន (Genotype) របស់ដំណាំ និងមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញ (Environment) ទៅលើទិន្នផល។ វាជួយអ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងការស្វែងរកពូជណាដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងមានស្ថិរភាពតាមតំបន់ផ្សេងៗគ្នា។ | ប្រៀបដូចជាការធ្វើតេស្តសិស្សម្នាក់ៗនៅក្នុងមុខវិជ្ជា និងបរិយាកាសផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើនរណាពូកែជាងគេ និងរក្សាបានលទ្ធផលល្អថេរគ្រប់កាលៈទេសៈ។ |
| Cyanogenic glucosides (សារធាតុសាយយ៉ាណូហ្សេនីចគ្លុយកូស៊ីត) | ជាសមាសធាតុគីមីដែលមានពីធម្មជាតិនៅក្នុងមើមដំឡូងមី ដែលអាចបំប្លែងទៅជាសារធាតុពុលសាយយ៉ាណៃត៍ (Cyanide) ពេលវាសកម្ម។ សម្រាប់ដំឡូងមីហូប (Sweet/Edible cassava) ត្រូវតែមានបរិមាណសារធាតុនេះកម្រិតទាបបំផុត ដើម្បីមានសុវត្ថិភាពក្នុងការបរិភោគ។ | ដូចជាអាវុធការពារខ្លួនពីធម្មជាតិរបស់រុក្ខជាតិដើម្បីកុំឱ្យសត្វល្អិតមកស៊ីវា ប៉ុន្តែវាអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្សបើមិនបានចម្អិនឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Genotype by environment interaction (អន្តរកម្មរវាងពូជសែន និងបរិស្ថាន) | បាតុភូតដែលពូជដំណាំមួយបង្ហាញលទ្ធផល ឬការលូតលាស់ខុសៗគ្នា នៅពេលដាំដុះក្នុងបរិស្ថាន អាកាសធាតុ ឬប្រភេទដីដែលមិនដូចគ្នា។ នេះមានន័យថា ពូជដែលលូតលាស់បានល្អនៅតំបន់មួយ អាចនឹងមិនទទួលបានលទ្ធផលល្អនៅតំបន់មួយទៀតនោះទេ។ | ដូចជាកីឡាករបាល់ទាត់ដែលលេងបានល្អខ្លាំងនៅលើទីលានស្មៅសិប្បនិម្មិត ប៉ុន្តែបែរជាលេងមិនសូវបានល្អនៅលើទីលានស្មៅធម្មជាតិដែលមានភក់។ |
| Harvesting index (សន្ទស្សន៍ប្រមូលផល) | សមាមាត្ររវាងទម្ងន់នៃទិន្នផលដែលយើងចង់បាន (ដូចជាមើមដំឡូងមី) ធៀបនឹងទម្ងន់សរុបនៃរុក្ខជាតិទាំងមូល (រួមមានដើម ស្លឹក និងមើម)។ សន្ទស្សន៍កាន់តែខ្ពស់ (ឧ. លើសពី ០.៥០) បង្ហាញថារុក្ខជាតិនោះបញ្ជូនសារធាតុចិញ្ចឹមទៅបង្កើតមើមបានច្រើនជាងការបង្កើតដើម និងស្លឹក។ | ប្រៀបដូចជាការវាស់វែងប្រសិទ្ធភាពនៃការវិនិយោគ ដែលប្រាប់យើងថាដើមទុនប៉ុន្មានភាគរយត្រូវបានប្រែក្លាយទៅជាប្រាក់ចំណេញសុទ្ធដែលយើងអាចយកមកប្រើប្រាស់បាន។ |
| Texture analyzer (ម៉ាស៊ីនវាស់វាយនភាពចំណីអាហារ) | ជាឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វាស់ស្ទង់លក្ខណៈរូបវន្តនៃចំណីអាហារ ដូចជាភាពរឹង (Hardness) និងភាពស្អិត (Adhesiveness) ដោយត្រាប់តាមសកម្មភាពនៃការទំពាររបស់មនុស្ស ដើម្បីវាយតម្លៃគុណភាព និងការទទួលយករបស់អ្នកបរិភោគជាតួលេខច្បាស់លាស់។ | ម៉ាស៊ីននេះប្រៀបដូចជា "ធ្មេញសិប្បនិម្មិត" ដែលសង្កត់ទៅលើម្ហូបអាហារ ដើម្បីប្រាប់យើងជាតួលេខថា តើអាហារនោះរឹងប៉ុនណា ឬស្អិតប៉ុនណា ជំនួសឱ្យការភ្លក់ដោយមាត់មនុស្ស។ |
| Randomized complete block design (ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ) | ជាការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម ដែលផ្ទៃដីត្រូវបានបែងចែកជាប្លុក ហើយនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ពូជដំណាំទាំងអស់ត្រូវបានដាំដោយការចាប់ឆ្នោតចៃដន្យ ដែលវិធីនេះជួយកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដីនៅក្នុងកសិដ្ឋានតែមួយ។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យអង្គុយលាយឡំគ្នាចៃដន្យតាមជួរតុនីមួយៗក្នុងថ្នាក់រៀន ដើម្បីប្រាកដថាការប្រឡងរបស់ពួកគេមិនរងឥទ្ធិពលពីទីតាំងអង្គុយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
