បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាទំហំតូច និងសំបកស្តើងនៃចេកពងមាន់ (Kluai Khai) ដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកា និងសារធាតុគីមីដើម្បីបង្កាត់ពូជ និងបង្កើតបំរែបំរួលសែន (Mutation Breeding) កាត់បន្ថយបញ្ហាស្តេរីលីតេ (Sterility) ក្នុងការបង្កាត់ពូជធម្មតា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់កំហាប់ផ្សេងៗគ្នានៃសារធាតុគីមីកូលស៊ីស៊ីន (Colchicine) និង អូរីហ្សាលីន (Oryzalin) ដើម្បីព្យាបាលកូនចេកពងមាន់ដែលបណ្តុះក្នុងកែវ (in vitro) ក្នុងថេរវេលាខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (In vitro tissue culture without mutagens) ការបណ្តុះជាលិកាធម្មតា (មិនប្រើសារធាតុគីមី) |
មានអត្រារស់រានមានជីវិត ១០០% និងមានការលូតលាស់ជាធម្មតា។ មិនត្រូវការចំណាយលើសារធាតុគីមីថ្លៃៗ ឬប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃការពុល។ | មិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាពីកំណើតរបស់ពូជចេកបាន (ដូចជាផ្លែតូច សំបកស្តើង និងកង្វះគ្រាប់សម្រាប់ការបង្កាត់ពូជ)។ ក្រូម៉ូសូមនៅរក្សាភាពដើមដដែល (Diploid)។ | រុក្ខជាតិលូតលាស់បានល្អ អត្រារស់រានមានជីវិត ១០០% និងមានក្រូម៉ូសូម (2n = 22)។ |
| Colchicine Treatment ការព្យាបាលដោយសារធាតុកូលស៊ីស៊ីន |
មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបំប្លែងសែន និងបង្កើនចំនួនក្រូម៉ូសូម (Polyploidy)។ រុក្ខជាតិដែលរស់រានមានការលូតលាស់ និងទម្រង់ប្រហាក់ប្រហែលនឹងពូជដើម។ | អត្រាស្លាប់កើនឡើងនៅពេលកំហាប់ និងរយៈពេលនៃការព្យាបាលកើនឡើង។ រុក្ខជាតិប្លែងសែនត្រូវការពេលវេលាយូរក្នុងការចេញផ្លែ ហើយផ្លែនៅតែមានទំហំតូចដដែល។ | អាចបង្កើតពូជចេក Tetraploid (2n=44) ដោយប្រើកំហាប់ ១% រយៈពេល ៧,៥ ម៉ោង ហើយអត្រារស់រាននៅទីវាលមាន ៨៧,៥%។ |
| Oryzalin Treatment ការព្យាបាលដោយសារធាតុអូរីហ្សាលីន |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការរារាំងការបំបែកកោសិកាក្នុងកំហាប់ទាបជាងកូលស៊ីស៊ីនឆ្ងាយ។ អាចបង្កើតជារុក្ខជាតិប្លែងសែនដែលមានរាងតឿ ស្លឹកក្រាស់ និងស្តូម៉ាតាធំ ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ធ្វើជារុក្ខជាតិលម្អ។ | អត្រាស្លាប់ខ្ពស់ខ្លាំង ហើយធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់យឺតបំផុត (Dwarfism)។ មិនស័ក្តិសមសោះឡើយសម្រាប់ការដាំដុះជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មដើម្បីយកផ្លែ។ | បង្កើតបានពូជចេក Tetraploid (2n=44) ដោយប្រើកំហាប់ ៤៥µM រយៈពេល ២,៥ ម៉ោង និងបានចុះបញ្ជីជាពូជរុក្ខជាតិលម្អឈ្មោះ 'BEP' ថ្វីត្បិតអត្រារស់រាននៅទីវាលមានត្រឹម ៤៣,៨%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិកា និងសារធាតុគីមីឯកទេសមួយចំនួនដែលអាចរកបាននៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្មកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងកសិដ្ឋាននៃសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើពូជចេកពងមាន់ (Musa acuminata 'Kluai Khai')។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ហើយពូជចេកពងមាន់ (ឬចេកពងមាន់ខ្មែរ) គឺជារុក្ខជាតិដែលមានការដាំដុះច្រើន និងពេញនិយម។
បច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជដោយបំប្លែងសែនតាមរយៈការបណ្តុះជាលិកានេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្ម និងសាកវប្បកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ថ្វីត្បិតតែការបង្កាត់ពូជដើម្បីយកផ្លែមិនទាន់ទទួលបានជោគជ័យពេញលេញ ប៉ុន្តែបច្ចេកទេសនេះបានផ្តល់នូវផ្លូវថ្មីមួយក្នុងការបង្កើតពូជរុក្ខជាតិលម្អ និងជាគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកែលម្អពូជដំណាំនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Polyploidy (ពហុប្លូអ៊ីត) | ស្ថានភាពដែលកោសិការុក្ខជាតិមានផ្ទុកសំណុំក្រូម៉ូសូមច្រើនជាងពីរ (ឧទាហរណ៍ 3n, 4n) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីកែលម្អពូជរុក្ខជាតិឱ្យមានលក្ខណៈប្លែកដូចជា ស្លឹកធំជាងមុន ធន់នឹងជំងឺ ឬផ្លែធំជាងមុន។ | ដូចជាការថតចម្លងប្លង់ផ្ទះមួយបន្ថែមពីលើប្លង់ដើម ដែលធ្វើឱ្យផ្ទះដែលសាងសង់មកមានទំហំធំនិងរឹងមាំជាងមុន។ |
| in vitro (ក្នុងកែវពិសោធន៍) | ការបណ្តុះ ឬការពិសោធន៍លើកោសិកា ជាលិកា ឬសរីរាង្គរុក្ខជាតិនៅក្នុងបរិយាកាសសិប្បនិម្មិត (ដូចជាក្នុងកែវបំពង់សាក ឬថាស) ដែលមានការគ្រប់គ្រងមេរោគយ៉ាងតឹងរ៉ឹង និងផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់។ | ដូចជាការថែទាំកូនង៉ែតក្នុងទូកញ្ចក់ពេទ្យ ដើម្បីការពារមេរោគ និងផ្តល់អាហារពិសេសឱ្យឆាប់ធំធាត់ដោយសុវត្ថិភាព។ |
| Mutagen (ភ្នាក់ងារបំប្លែងសែន) | សារធាតុគីមី ឬភ្នាក់ងាររូបវិទ្យា (ដូចជាកាំរស្មីអ៊ិច) ដែលជ្រាបចូលទៅធ្វើឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ DNA ឬកែប្រែចំនួនក្រូម៉ូសូមរបស់សារពាង្គកាយ ដើម្បីបង្កើតបានជាលក្ខណៈថ្មីៗមិនធ្លាប់មាន។ | ដូចជាកំហុសនៃការវាយអត្ថបទរឿងកូដកុំព្យូទ័រ ដែលធ្វើឱ្យកម្មវិធីដំណើរការចេញជាលទ្ធផលប្លែក ឬមានមុខងារថ្មី។ |
| Colchicine (កូលស៊ីស៊ីន) | ជាសារធាតុគីមីម្យ៉ាងចម្រាញ់ចេញពីរុក្ខជាតិ ដែលគេនិយមប្រើដើម្បីបញ្ឈប់ការបំបែកកោសិកានៅដំណាក់កាល Metaphase ដែលបណ្តាលឱ្យក្រូម៉ូសូមកើនឡើងទ្វេដង (Polyploidy) ក្នុងបច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជដំណាំ។ | ដូចជាប៉ូលីសចរាចរណ៍ដែលឃាត់ឡានមិនឱ្យបំបែកផ្លូវ ធ្វើឱ្យឡានកកកុញទ្វេដងនៅកន្លែងតែមួយ។ |
| Oryzalin (អូរីហ្សាលីន) | ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅម្យ៉ាងដែលត្រូវបានគេយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងកំហាប់ទាបបំផុត ដើម្បីរារាំងការបំបែកកោសិការុក្ខជាតិ។ វាមានមុខងារបង្កើនចំនួនក្រូម៉ូសូមដូចទៅនឹងកូលស៊ីស៊ីនដែរ ប៉ុន្តែមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាង និងអាចធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិក្លាយជាពូជតឿ។ | ដូចជាថ្នាំសន្លប់ដែលចាក់ដើម្បីឱ្យកោសិកាឈប់បំបែកខ្លួនពាក់កណ្តាលទី ធ្វើឱ្យវានៅសល់ក្រូម៉ូសូមច្រើនក្នុងកោសិកាតែមួយ។ |
| Tetraploid (តេត្រាប្លូអ៊ីត) | រុក្ខជាតិ ឬកោសិកាដែលមានសំណុំក្រូម៉ូសូមចំនួន ៤ (4n=44) ដែលជាទូទៅត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការបំប្លែងសែនពីរុក្ខជាតិ Diploid (2n=22) ធម្មតា ដើម្បីឱ្យមានលក្ខណៈលូតលាស់ប្លែកពីធម្មតា។ | ដូចជាសៀវភៅដែលមានអត្ថបទដូចគ្នា៤ក្បាល រួមបញ្ចូលគ្នាដេរជាសៀវភៅកម្រាស់ក្រាស់តែមួយក្បាលធំ។ |
| Parthenocarpy (ការកកើតផ្លែដោយគ្មានការបង្កាត់លំអង) | ដំណើរការលូតលាស់ផ្លែឈើ (ដូចជាចេកពងមាន់) ដោយមិនចាំបាច់មានការបង្កាត់លំអងញីឈ្មោល ដែលធ្វើឱ្យផ្លែឈើនោះគ្មានគ្រាប់ និងបង្កការលំបាកដល់ការបង្កាត់ពូជតាមបែបធម្មជាតិ។ | ដូចជាមាន់ដែលពងបានដោយមិនបាច់មានមាន់គកជាន់ ប៉ុន្តែពងនោះមិនអាចញាស់ជាកូនបានទេ។ |
| Chimera (គីមេរ៉ា) | សារពាង្គកាយ ឬជាលិការុក្ខជាតិដែលមានកោសិកាមានទម្រង់សែន (DNA) ឬចំនួនក្រូម៉ូសូមខុសៗគ្នារស់នៅលាយឡំគ្នាក្នុងដើមតែមួយ ដែលបណ្តាលមកពីសារធាតុគីមីបំប្លែងសែនធ្វើសកម្មភាពមិនសព្វកន្លែង។ | ដូចជាការយកកំណាត់ក្រណាត់ពណ៌ខុសៗគ្នាមកដេរតភ្ជាប់គ្នាដើម្បីបង្កើតជារ៉ូបតែមួយ។ |
| Stomata (ស្តូម៉ាតា) | រន្ធតូចៗនៅលើផ្ទៃស្លឹករុក្ខជាតិដែលមាននាទីក្នុងការផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័ន (ស្រូបកាបូនិច និងបញ្ចេញអុកស៊ីហ្សែន) និងការបញ្ចេញចំហាយទឹក។ ក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះ ការកើនឡើងទំហំស្តូម៉ាតាគឺជាសញ្ញាបញ្ជាក់ថារុក្ខជាតិបានក្លាយជាពហុប្លូអ៊ីត។ | ដូចជារន្ធច្រមុះដ៏តូចៗរាប់លានរបស់រុក្ខជាតិ ដែលមានតួនាទីសម្រាប់ដកដង្ហើម និងបញ្ចេញញើស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
