បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីតម្រូវការក្នុងការកែលម្អទិន្នផល ការបន្សាំខ្លួន និងភាពធន់នឹងសត្វល្អិតនិងជំងឺរបស់អំពៅនៅក្នុងប្រទេសថៃ តាមរយៈកម្មវិធីបង្កាត់ពូជថ្នាក់ជាតិប្រកបដោយលក្ខណៈប្រព័ន្ធ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះរៀបរាប់ពីក្របខ័ណ្ឌសហការថ្នាក់ជាតិដែលអនុវត្តបច្ចេកទេសជីវសាស្ត្រទំនើប ការជ្រើសរើសប្រកបដោយប្រព័ន្ធ និងការបង្កាត់ពូជតាមរយៈការបំប្លែងសេនេទិចសម្រាប់ការកែលម្អពូជអំពៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Breeding (4-Stage Selection Scheme) ការបង្កាត់ពូជតាមបែបប្រពៃណី និងគម្រោងជ្រើសរើស ៤ដំណាក់កាល |
វិធីសាស្ត្រនេះអាចទុកចិត្តបានខ្ពស់ មានការសាកល្បងនៅតាមតំបន់ផ្សេងៗគ្នា និងជួយបង្កើតបានពូជពាណិជ្ជកម្មដែលបន្សាំបានល្អ។ វាធានាបាននូវទិន្នផល និងគុណភាពខ្ពស់ស្របតាមស្តង់ដារ។ | ទាមទាររយៈពេលយូរខ្លាំង (ពី ៧ ទៅ ១០ឆ្នាំ) សម្រាប់វដ្តនៃការជ្រើសរើសនីមួយៗ។ វាក៏ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការចេញផ្កាដោយធម្មជាតិ ឬការតម្រូវឱ្យមានការគ្រប់គ្រងពន្លឺដ៏ស្មុគស្មាញ។ | បានបញ្ចេញពូជពាណិជ្ជកម្មជោគជ័យដូចជា Thai 1, Chai Nat 1, និង U thong 1 ដែលមានការទទួលស្គាល់ពីកសិករ។ |
| Mutation Breeding via Gamma Irradiation ការបង្កាត់ពូជតាមរយៈការបំប្លែងសេនេទិចដោយកាំរស្មីហ្គាម៉ា |
មានសក្តានុពលក្នុងការបង្កើតលក្ខណៈរុក្ខជាតិថ្មីៗ និងកែលម្អពូជដែលមានស្រាប់ឱ្យមានភាពធន់នឹងជំងឺ ឬផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់នៃការចេញផ្កា។ | លទ្ធផលមិនអាចទាយទុកជាមុនបាន ហើយក្លូនដែលបានបំប្លែងសេនេទិចភាគច្រើនមិនស្របតាមស្តង់ដារពាណិជ្ជកម្មនោះទេ។ វាត្រូវការបរិក្ខារបញ្ចេញកាំរស្មីដែលមានគ្រោះថ្នាក់។ | បង្កើតបានក្លូនធន់នឹងជំងឺរលួយខ្មៅ (7-2-075, 7-2-077) ប៉ុន្តែពួកវាមិនបានជាប់ស្តង់ដារពាណិជ្ជកម្មសម្រាប់ការបញ្ចេញឱ្យប្រើប្រាស់នោះទេ។ |
| Tissue Culture (Somaclonal Variation) ការបណ្តុះជាលិកា (បំរែបំរួល Somaclonal) |
ជួយក្នុងការបំបែកពូជយ៉ាងរហ័ស ទទួលបានក្លូនរងដែលធន់នឹងភាពតានតឹងបរិស្ថាន និងជួយលុបបំបាត់វីរុសចេញពីពូជអំពៅ។ វាជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ថែរក្សាសំណាកពូជ។ | ទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ឯកទេស បរិស្ថានដែលអាចគ្រប់គ្រងមេរោគបាន១០០% និងមជ្ឈដ្ឋានគីមីជាក់លាក់ដែលមានតម្លៃថ្លៃ។ | បង្កើតបានកូនរុក្ខជាតិដែលមានក្រូម៉ូសូមចម្រុះចេញពីពូជ Q 83, Thai 1, និង Pindar ដែលត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងកម្មវិធីពូជធម្មតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធាន និងកិច្ចសហការក្នុងកម្រិតថ្នាក់ជាតិយ៉ាងទូលំទូលាយ រួមមានមន្ទីរពិសោធន៍ កន្លែងបណ្តុះជាលិកា ស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវវាលស្រែ និងការគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៣៨ ដល់ ១៩៨៩ ដោយផ្តោតលើតំបន់ដាំដុះអំពៅសំខាន់ៗដែលមានអាកាសធាតុមូសុងត្រូពិច (រយៈកម្ពស់ 5° N ដល់ 20° N)។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នាបេះបិទនឹងប្រទេសថៃ ទិន្នន័យនៃសំណាកពូជ និងវិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំង និងអាចធ្វើជាគំរូដ៏ល្អសម្រាប់អនុវត្តនៅកម្ពុជា ដើម្បីចៀសវាងការខាតបង់ពេលវេលាស្រាវជ្រាវពីចំណុចសូន្យ។
វិធីសាស្ត្របង្កាត់ និងជ្រើសរើសពូជអំពៅតាមបែបប្រព័ន្ធនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តដើម្បីស្តារ និងអភិវឌ្ឍវិស័យឧស្សាហកម្មស្ករអំពៅនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវតាមស្តង់ដារនេះនឹងជួយឱ្យកម្ពុជាមានលទ្ធភាពបង្កើតពូជអំពៅកូនកាត់ផ្ទាល់ខ្លួន ដែលធន់នឹងជំងឺប្រចាំតំបន់ ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលពូជពីបរទេសទាំងស្រុង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Germplasm Collection (បណ្ដុំសំណាកពូជ) | ការប្រមូល និងរក្សាទុកធនធានសេនេទិចនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជាគ្រាប់ កូនរុក្ខជាតិ ឬលំអង) ពីប្រភពផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាប្រភពហ្សែនសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជនៅថ្ងៃអនាគត។ | ដូចជាបណ្ណាល័យដែលរក្សាទុកសៀវភៅគ្រប់ប្រភេទ ដើម្បីឱ្យអ្នកនិពន្ធអាចខ្ចីគំនិតយកទៅសរសេរសៀវភៅថ្មីៗ។ |
| Photoperiod (រយៈពេលទទួលពន្លឺ) | ការព្យាបាលឬគ្រប់គ្រងរយៈពេលនៃការទទួលពន្លឺថ្ងៃនិងភាពងងឹតរបស់រុក្ខជាតិ ដើម្បីបញ្ឆោត ឬជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិ (ដូចជាអំពៅ) ចេញផ្កាខុសរដូវ ឬក្នុងពេលដែលអ្នកស្រាវជ្រាវចង់បាន។ | ដូចជាការបិទភ្លើងក្នុងបន្ទប់ចិញ្ចឹមមាន់ដើម្បីបញ្ឆោតឱ្យមាន់គិតថាយប់ហើយ ដើម្បីកែប្រែទម្លាប់របស់វា។ |
| Somaclonal variation (បំរែបំរួល Somaclonal) | ភាពខុសគ្នានៃសេនេទិចដែលកើតឡើងដោយចៃដន្យកំឡុងពេលបណ្ដុះជាលិការុក្ខជាតិនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលអាចបង្កើតបានជាលក្ខណៈរុក្ខជាតិថ្មីៗប្លែកពីពូជដើម។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារមួយច្បាប់ហើយម៉ាស៊ីនព្រីនមានបញ្ហាបន្តិចបន្តួច ធ្វើឱ្យអត្ថបទដែលចេញមកមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីច្បាប់ដើមបន្តិចបន្តួច។ |
| Mutation breeding (ការបង្កាត់ពូជតាមរយៈការបំប្លែងសេនេទិច) | ការប្រើប្រាស់កាំរស្មី (ដូចជាកាំរស្មីហ្គាម៉ា) ដើម្បីបង្ខំឱ្យ DNA របស់រុក្ខជាតិផ្លាស់ប្តូរ ដោយសង្ឃឹមថានឹងទទួលបានលក្ខណៈល្អថ្មីមួយ ដែលមិនមាននៅក្នុងធម្មជាតិ ដូចជាការធន់នឹងជំងឺ។ | ដូចជាការក្រឡុកគ្រាប់ឡុកឡាក់ដើម្បីសង្ឃឹមថានឹងទទួលបានលេខល្អដែលយើងចង់បាន។ |
| Ustilago scitaminea (ផ្សិតបង្កជំងឺរលួយខ្មៅលើអំពៅ) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតម្យ៉ាងដែលបង្កឱ្យមានជំងឺរលួយខ្មៅ (Smut) លើដើមអំពៅ ធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះ និងជាមុខសញ្ញាសំខាន់ដែលអ្នកបង្កាត់ពូជត្រូវស្វែងរកពូជមកទប់ទល់។ | ដូចជាសត្វកណ្ដុរដែលស៊ីបំផ្លាញស្រូវក្នុងជង្រុក ដែលទាមទារឱ្យយើងរកពូជស្រូវណាដែលកណ្ដុរមិនចូលចិត្តស៊ីមកដាំ។ |
| CCS / commercial cane sugar (កម្រិតស្ករពាណិជ្ជកម្ម) | រង្វាស់ស្តង់ដារសម្រាប់វាស់បរិមាណជាតិស្ករសុទ្ធដែលអាចចម្រាញ់ចេញពីអំពៅ ដើម្បីកំណត់ពីគុណភាព និងតម្លៃរបស់អំពៅនៅលើទីផ្សារឧស្សាហកម្ម។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតមាសនៅក្នុងរ៉ែ ដើម្បីដឹងថាតើដុំថ្មនោះមានតម្លៃអាចយកទៅចម្រាញ់ចំណេញឬអត់។ |
| Marcoting (បច្ចេកទេសផ្សាំមែក) | វិធីសាស្ត្របន្តពូជរុក្ខជាតិដោយមិនប្រើគ្រាប់ ដោយធ្វើឱ្យឫសដុះចេញពីមែកដែលនៅជាប់នឹងដើមមេ មុននឹងកាត់យកទៅដាំ ដែលជួយរក្សាលក្ខណៈពូជដើមទាំងស្រុង ហើយត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជអំពៅ។ | ដូចជាការបង្រៀនកូនឱ្យចេះរស់នៅឯករាជ្យតាំងពីនៅក្នុងផ្ទះម្ដាយ មុននឹងអនុញ្ញាតឱ្យផ្លាស់ចេញទៅរស់នៅផ្ទះផ្ទាល់ខ្លួន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
