បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីទំនាក់ទំនងរវាងទិន្នផលគ្រាប់សណ្តែកឈីកពី (Chickpea) និងលក្ខណៈរូបសាស្ត្រផ្សេងៗទៀតរបស់វា ក្រោមលក្ខខណ្ឌនៃការខូចគុណភាពគ្រាប់ពូជក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ដោយចៃដន្យទាំងស្រុង (Factorial completely randomized design) ដែលមានកត្តាចំនួន២ ធ្វើតេស្តលើពូជសណ្តែកឈីកពីចំនួន២ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control / No Deterioration (0 days) ការព្យាបាលមិនមានការខូចគុណភាព (រយៈពេល ០ថ្ងៃ) |
គ្រាប់ពូជមានការដុះលូតលាស់បានល្អិតល្អន់ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់តាមស្តង់ដារធម្មជាតិ។ វាជាបន្ទាត់គោល (Baseline) ដ៏ល្អសម្រាប់ប្រៀបធៀបសក្តានុពលពូជ។ | មិនអាចជួយអ្នកស្រាវជ្រាវដឹងពីភាពធន់របស់រុក្ខជាតិ ឬការប្រែប្រួលនៃទិន្នផល នៅពេលជួបប្រទះលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុអាក្រក់ ឬការរក្សាទុកមិនបានល្អ។ | ទិន្នផលមានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានខ្លាំងជាមួយចំនួនគ្រាប់ក្នុងមួយដើម និងចំនួនផ្លែពេញ (r = 0.96 សម្រាប់ពូជ Arman)។ |
| Moderate Deterioration (7 days at 40°C) ការដាក់ឱ្យខូចគុណភាពកម្រិតមធ្យម (រយៈពេល ៧ថ្ងៃ) |
ជួយវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់កម្រិតមធ្យមនៃការរក្សាទុកគ្រាប់ពូជមិនបានល្អទៅលើការលូតលាស់និងទិន្នផល។ អាចយកទៅអនុវត្តផ្ទាល់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវភាពធន់។ | ធ្វើឱ្យទិន្នផលមានការថយចុះ ហើយរុក្ខជាតិមានប្រតិកម្មផ្លាស់ប្តូរទំនាក់ទំនងរវាងកម្ពស់និងទិន្នផល។ រុក្ខជាតិជួបប្រទះការលំបាកក្នុងការលូតលាស់។ | ទិន្នផលមានទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងជាមួយកម្ពស់រុក្ខជាតិ (r = -0.96) បង្ហាញថាកម្ពស់រុក្ខជាតិលែងជាសូចនាករល្អសម្រាប់ទិន្នផល។ |
| Severe Deterioration (14 days at 40°C) ការដាក់ឱ្យខូចគុណភាពធ្ងន់ធ្ងរ (រយៈពេល ១៤ថ្ងៃ) |
បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីយន្តការឆ្លើយតបរបស់រុក្ខជាតិ និងភាពធន់នៅពេលរងការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរមុនពេលដាំដុះ។ ងាយស្រួលក្នុងការស្វែងរកពូជដែលធន់បំផុត។ | រុក្ខជាតិខ្សោយ លូតលាស់យឺត និងមានទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ដែលមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការធ្វើកសិកម្មពិតប្រាកដ។ ចំនួនផ្លែមិនពេញមានការថយចុះដោយសារកង្វះថាមពល។ | ទិន្នផលមានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានជាមួយកម្ពស់រុក្ខជាតិវិញ (r = 0.74) ប៉ុន្តែមានការពឹងផ្អែកខ្ពស់លើកម្ពស់ដើម្បីកំណត់ទិន្នផលដោយសារដើមខ្សោយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋាន ឧបករណ៍ពិសោធន៍សម្រាប់គ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ Gonbad ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលមានអាកាសធាតុក្តៅនិងពាក់កណ្តាលស្ងួត (Semi-dry) ព្រមទាំងប្រើប្រាស់ដីប្រភេទ silty clay loam (pH 7.9)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចនិងសើម ការអនុវត្តផ្ទាល់អាចនឹងមានភាពខុសគ្នា ជាពិសេសទាក់ទងនឹងសំណើមដី និងជំងឺផ្សិត។ ទោះជាយ៉ាងណា វិធីសាស្ត្រនៃការសាកល្បងភាពធន់នៃគ្រាប់ពូជនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការសិក្សាពូជដំណាំដែលធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃទំនាក់ទំនងលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងទិន្នផលក្រោមលក្ខខណ្ឌខូចគុណភាពគ្រាប់ពូជ គឺមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងទិន្នផលក្រោមភាពតានតឹង នឹងជួយអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាជ្រើសរើសពូជដំណាំដែលរឹងមាំ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Factorial completely randomized design (ការរចនាពិសោធន៍ដោយចៃដន្យទាំងស្រុងបែបហ្វាក់តូរីយ៉ែល) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការស្រាវជ្រាវស្ថិតិដែលគេយកកត្តាពិសោធន៍ច្រើនជាងមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ប្រភេទពូជ និងរយៈពេលខូចគុណភាព) មកសាកល្បងរួមគ្នាក្នុងពេលតែមួយ ដោយរៀបចំកន្លែងដាំដុះដោយចៃដន្យ ដើម្បីវាយតម្លៃទាំងឥទ្ធិពលដាច់ដោយឡែកនៃកត្តានីមួយៗ និងអន្តរកម្មរវាងពួកវា ហើយធានាថាលទ្ធផលមិនលម្អៀងដោយសារទីតាំងដី។ | ដូចជាការសាកល្បងរូបមន្តធ្វើនំដោយប្តូរទាំងបរិមាណស្ករ និងសីតុណ្ហភាពឡដុតក្នុងពេលតែមួយ រួចដាក់ដុតដោយចៃដន្យដើម្បីមើលថាតើកត្តាទាំងពីរនេះផ្តល់លទ្ធផលនំខុសគ្នាយ៉ាងដូចម្តេច។ |
| Seed deterioration (ការខូចគុណភាពគ្រាប់ពូជ / ការចុះខ្សោយគ្រាប់ពូជ) | ជាដំណើរការសរីរវិទ្យាដែលគ្រាប់ពូជបាត់បង់គុណភាព សមត្ថភាពដុះពន្លក និងកម្លាំងលូតលាស់របស់វាបន្តិចម្តងៗ ដោយសារការទុកដាក់មិនបានល្អ ឬការធ្វើតេស្តបង្ខំឱ្យចាស់មុនអាយុ (Artificial aging) តាមរយៈការប្រើប្រាស់កម្តៅ និងសំណើមខ្ពស់។ | ដូចជាថ្មទូរស័ព្ទដែលទុកចោលយូរពេកនៅកន្លែងក្តៅ វានឹងខូចគុណភាព ហើយពេលយកមកសាកនិងប្រើប្រាស់គឺមិនសូវកាន់ថ្ម ឬឆាប់រលត់។ |
| Correlation coefficient (មេគុណសហសម្ព័ន្ធ) | ជាតម្លៃស្ថិតិ (តាងដោយអក្សរ r) ដែលវាស់កម្រិតនៃទំនាក់ទំនងរវាងអថេរពីរថាតើវាមានទំនាក់ទំនងគ្នាខ្លាំងកម្រិតណា (ឧទាហរណ៍៖ កម្ពស់ដើម និងទិន្នផលសរុប)។ តម្លៃនេះមានចន្លោះពី -1 ដល់ 1 (វិជ្ជមានមានន័យថាកើនជាមួយគ្នា អវិជ្ជមានមានន័យថាមួយកើនមួយថយ)។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថា តើចំនួនម៉ោងដែលសិស្សខិតខំរៀន ស្របគ្នាខ្លាំងកម្រិតណាទៅនឹងពិន្ទុដែលពួកគេទទួលបានក្នុងការប្រឡង។ |
| Yield components (សមាសធាតុទិន្នផល) | ជាកត្តា ឬលក្ខណៈរូបសាស្ត្រផ្សេងៗរបស់រុក្ខជាតិដែលរួមបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតបានជាទិន្នផលគ្រាប់សរុបចុងក្រោយ។ សម្រាប់សណ្តែកឈីកពី វាទាក់ទងនឹងលក្ខណៈដូចជា ចំនួនផ្លែក្នុងមួយដើម ចំនួនគ្រាប់ក្នុងមួយផ្លែ ចំនួនផ្លែដែលពេញ និងទម្ងន់នៃគ្រាប់។ | ដូចជាគ្រឿងបន្លាស់នៃរថយន្ត ដែលម៉ាស៊ីន កង់ និងប្រេង រួមបញ្ចូលគ្នាដើម្បីកំណត់ថាតើរថយន្តនោះអាចរត់បានលឿននិងឆ្ងាយប៉ុនណា។ |
| Cultivar (ពូជដំណាំដែលបានជ្រើសរើស / កុលទីវ៉ា) | ជារុក្ខជាតិមួយប្រភេទដែលត្រូវបានគេជ្រើសរើស និងបង្កាត់ដោយចេតនាតាមរយៈកសិកម្ម ដើម្បីឱ្យមានលក្ខណៈពិសេសណាមួយ (ដូចជាទិន្នផលខ្ពស់ ឬធន់នឹងជំងឺ) ហើយលក្ខណៈហ្សែននេះនឹងបន្តរក្សាបានដូចដើមនៅពេលគេយកវាទៅបន្តពូជ។ | ដូចជាពូជឆ្កែដែលគេបង្កាត់ចេញមកដោយឡែកសម្រាប់តែការពារផ្ទះ (ដូចជាពូជ German Shepherd) ដែលមានលក្ខណៈនិងអត្តចរិតខុសពីពូជឆ្កែធម្មតា។ |
| Plant dry weight (ទម្ងន់ស្ងួតរបស់រុក្ខជាតិ / ជីវម៉ាសស្ងួត) | ជាទម្ងន់របស់រុក្ខជាតិបន្ទាប់ពីត្រូវបានគេយកទៅសម្ងួតនៅក្នុងទូរកម្តៅ (នៅសីតុណ្ហភាព 70°C ក្នុងរយៈពេល 48 ម៉ោង) ដើម្បីដកជាតិទឹកចេញរហូតដល់អស់ទាំងស្រុង។ វិធីនេះជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវគណនាដឹងពីបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គសុទ្ធដែលរុក្ខជាតិផលិតបានក្នុងវដ្តជីវិតរបស់វា។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សាច់ងៀតដែលហាលស្ងួតល្អ ដែលប្រាប់យើងពីទម្ងន់សាច់ពិតប្រាកដ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិទឹកដែលហួតបាត់។ |
| Cicer arietinum (ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់សណ្តែកឈីកពី) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ (តាមប្រព័ន្ធឈ្មោះឡាតាំងទ្វេនាម) សម្រាប់ដំណាំសណ្តែកឈីកពី (Chickpea) ដែលជាប្រភេទដំណាំសណ្តែកគ្រាប់ (Pulse crop) ដ៏សំខាន់មួយនៅតំបន់ពាក់កណ្តាលស្ងួត និងត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយជាប្រភពប្រូតេអ៊ីន។ | ដូចជាឈ្មោះជាផ្លូវការនៅក្នុងសំបុត្រកំណើតរបស់មនុស្សម្នាក់ ចំណែកឯពាក្យ "Chickpea" គឺជាឈ្មោះហៅក្រៅដែលមនុស្សទូទៅស្គាល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
