Original Title: Growth and Seed Yield Production of Yam Bean(Pachyrhizus erosus (L) Urb.) at Borabue District, Maha Sarakham Provice
Source: doi.org/10.14456/thaidoa-agres.2008.22
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការលូតលាស់ និងការផលិតទិន្នផលគ្រាប់ពូជនៃដំណាំប៉ិកួៈ (Pachyrhizus erosus (L) Urb.) នៅស្រុកបរពឺ ខេត្តមហាសារខាម

ចំណងជើងដើម៖ Growth and Seed Yield Production of Yam Bean(Pachyrhizus erosus (L) Urb.) at Borabue District, Maha Sarakham Provice

អ្នកនិពន្ធ៖ Pongthep Meenork (Faculty of Agricultural Technology, Rajabhat Maha Sarakham University), Poomisit Wanacharee (Faculty of Agricultural Technology, Rajabhat Maha Sarakham University)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2008 Thai Agricultural Research Journal

វិស័យសិក្សា៖ Agronomy

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងសិក្សាពីការលូតលាស់ ការផលិតទិន្នផល និងគុណភាពគ្រាប់ពូជនៃដំណាំប៉ិកួៈ (Pachyrhizus erosus) នៅតំបន់កសិកម្មនៃខេត្តមហាសារខាម។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការដាំដុះសាកល្បងដោយប្រមូលទិន្នន័យរៀងរាល់ ១៥ថ្ងៃម្តង និងប្រៀបធៀបគុណភាពគ្រាប់ពូជនៅពេលប្រមូលផល។

ការដាំដុះដោយប្រើគម្លាត ១០x១០ សង់ទីម៉ែត្រ (Plant spacing 10x10 cm)
ការប្រមូលទិន្នន័យទម្ងន់ស្ងួត និងការលូតលាស់រៀងរាល់ ១៥ថ្ងៃម្តង (Data collection every 15 days)
ការវាយតម្លៃគុណភាពគ្រាប់ពូជ និងសន្ទស្សន៍នៃការដុះពន្លក (Seed quality and germination index evaluation)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ដំណាក់កាលលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិមានការកើនឡើងយឺតចន្លោះពី ៣០ ទៅ ៧៥ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីសាបព្រួស និងថេរក្នុងដំណាក់កាលបន្តពូជចន្លោះពី ៧៥ ទៅ ១២០ថ្ងៃ។
ទិន្នផលគ្រាប់ពូជសរុបទទួលបាន ៧៧១.២ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ដោយក្នុងមួយដើមមាន ៤.៧៩ ផ្លែ និង ៩.៤ គ្រាប់/ផ្លែ ហើយទម្ងន់ ១០០គ្រាប់ស្មើនឹង ១៧.៨៥ ក្រាម។
គ្រាប់ពូជមកពីស្រុកបរពឺ (Borabue) មានអត្រាដុះពន្លក ៩០.៤% អត្រាលូតលាស់ ០.១៣ ក្រាម/ដើម និងមានសន្ទស្សន៍នៃការដុះខ្ពស់ជាងគ្រាប់ពូជមកពីខេត្តចន្ទបុរី (១៣.៨៣ ធៀបនឹង ១០.៤៣)។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Local Seed Production (Borabue District) ការផលិតគ្រាប់ពូជក្នុងស្រុក (តំបន់បរពឺ)	ផ្តល់សន្ទស្សន៍នៃការដុះពន្លកខ្ពស់ និងជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមពីការពឹងផ្អែកលើការទិញគ្រាប់ពូជពីខាងក្រៅ។	ទាមទារការថែទាំយ៉ាងដិតដល់ក្នុងលក្ខខណ្ឌដីល្បាយខ្សាច់ដែលមានកម្រិតជីជាតិទាប និងត្រូវចំណាយពេលថែទាំរហូតដល់ ១២០ថ្ងៃ។	ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ពូជ ៧៧១.២ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ អត្រាដុះពន្លក ៩០.៤% និងមានសន្ទស្សន៍នៃការដុះពន្លកខ្ពស់រហូតដល់ ១៣.៨៣។
Purchased/Imported Seed (Chanthaburi Province) ការប្រើប្រាស់គ្រាប់ពូជបញ្ជាទិញ (តំបន់ចន្ទបុរី)	មានអត្រាដុះពន្លកខ្ពស់បន្តិច ដោយសារគ្រាប់ពូជបានឆ្លងកាត់ដំណើរការប្រមូល និងថែរក្សាយ៉ាងល្អជាមុន។	មានសន្ទស្សន៍នៃការដុះពន្លកទាបជាង និងទាមទារចំណាយថវិកាបន្ថែមរៀងរាល់រដូវដាំដុះសម្រាប់ការបញ្ជាទិញ។	មានអត្រាដុះពន្លក ៩២.០% ប៉ុន្តែសន្ទស្សន៍នៃការដុះពន្លកមានត្រឹមតែ ១០.៤៣ និងអត្រាលូតលាស់កូនរុក្ខជាតិ ០.១២ ក្រាម/ដើម។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋានសម្រាប់ការដាំដុះក្នុងវាលស្រែ និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សាមញ្ញសម្រាប់ការវាយតម្លៃគុណភាពគ្រាប់ពូជ។

Hardware: ទូរសម្ងួត (Hot air oven) កំណត់សីតុណ្ហភាព ៨០ អង្សាសេ និងជញ្ជីងថ្លឹងឌីជីថល សម្រាប់វាស់ស្ទង់ទម្ងន់ស្ងួតរបស់រុក្ខជាតិ និងគ្រាប់ពូជ។
Material: គ្រាប់ពូជដំណាំប៉ិកួៈ (Pachyrhizus erosus) និងជីគីមីរូបមន្ត 15-15-15 ក្នុងអត្រា ៣០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។
Field/Environment: ផ្ទៃដីដាំដុះជាប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ (Loamy sand) មានទំហំសាកល្បង ៣០x៥០ ម៉ែត្រ និងប្រព័ន្ធស្រោចស្រព ឬទឹកភ្លៀងគ្រប់គ្រាន់។
Software: កម្មវិធីស្ថិតិ SPSS សម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ (T-test) ប្រៀបធៀបគុណភាពគ្រាប់ពូជ។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងភូមិ Nongsim ស្រុក Borabue ខេត្ត Maha Sarakham ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់មានដីល្បាយខ្សាច់ (Loamy sand) និងអាកាសធាតុក្តៅស្ងួត ដោយប្រមូលទិន្នន័យតែក្នុងមួយរដូវដាំដុះប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ដោយសារតំបន់មួយចំនួន ជាពិសេសនៅភូមិភាគពាយ័ព្យ មានប្រភេទដី និងអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ដែលអាចយកបច្ចេកទេសនេះមកអនុវត្តផ្ទាល់បាន។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការជំរុញការផលិតគ្រាប់ពូជប៉ិកួៈដោយខ្លួនឯង។

ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងបាត់ដំបង (Banteay Meanchey & Battambang): ជាតំបន់ដែលមានអាកាសធាតុ និងដីល្បាយខ្សាច់ស័ក្តិសម ដែលកសិករអាចអនុវត្តបច្ចេកទេសដាំដុះនេះដើម្បីបង្កើនទិន្នផលគ្រាប់ពូជប៉ិកួៈក្នុងស្រុក។
សហគមន៍កសិកម្ម (Agricultural Cooperatives): សហគមន៍អាចរៀនសូត្រពីការទុកគម្លាតដាំដុះ ១០x១០ សង់ទីម៉ែត្រ និងការថែទាំដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលគ្រាប់ពូជពីបរទេសដែលមានតម្លៃថ្លៃ។
វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា (CARDI): អាចប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃគុណភាពគ្រាប់ពូជ (អត្រាដុះពន្លក និងសន្ទស្សន៍ដុះពន្លក) ជាគោលសម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់ និងជ្រើសរើសពូជបន្លែមើមនៅកម្ពុជា។

សរុបមក ការសិក្សានេះផ្តល់នូវគំរូដ៏ជាក់ស្តែងមួយដែលអាចជួយកសិករ និងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាក្នុងការផលិត និងធានាគុណភាពគ្រាប់ពូជប៉ិកួៈប្រកបដោយនិរន្តរភាព។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

រៀបចំទីតាំង និងវិភាគគុណភាពដី (Site Preparation & Soil Analysis): ជ្រើសរើសទីតាំងដែលមានដីល្បាយខ្សាច់ ធ្វើការភ្ជួររាស់ដីឱ្យបានម៉ដ្ឋល្អ រួចរៀបចំជារងដោយទុកចន្លោះរវាងចង្អូរប្រមាណ ៥០ សង់ទីម៉ែត្រ។ កសិករគួរសាកល្បងវាស់កម្រិត pH ដីជាមុន ដើម្បីធានាថាវាស្ថិតក្នុងកម្រិតប្រមាណ ៥.៨។
អនុវត្តបច្ចេកទេសសាបព្រួស និងការផ្តល់ជី (Sowing & Fertilization Method): សាបព្រួសគ្រាប់ពូជ ១ គ្រាប់ក្នុងមួយរន្ធ ដោយរក្សាគម្លាតដើម ១០x១០ សង់ទីម៉ែត្រ។ បន្ទាប់ពីសាបព្រួសបាន ១៥ ថ្ងៃ ត្រូវប្រើប្រាស់ជី NPK 15-15-15 ក្នុងអត្រា ៣០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងធ្វើការសម្អាតស្មៅដោយកម្លាំងពលកម្ម។
តាមដានការលូតលាស់ជាប្រចាំ (Regular Growth Monitoring): ប្រើប្រាស់កម្មវិធី Microsoft Excel ឬសៀវភៅកំណត់ហេតុ ដើម្បីកត់ត្រាការលូតលាស់រៀងរាល់ ១៥ ថ្ងៃម្តង ដោយវាស់កម្ពស់ដើម រាប់ចំនួនស្លឹក និងកត់ត្រាការផ្លាស់ប្តូរពីដំណាក់កាលលូតលាស់ស្លឹកទៅកាន់ដំណាក់កាលចេញផ្កា និងចុះមើម។
ប្រមូលផល និងគណនាទិន្នផល (Harvesting & Yield Calculation): នៅពេលប៉ិកួៈមានអាយុ ១២០ ថ្ងៃ ត្រូវធ្វើការប្រមូលផលដោយប្រើស៊ុម Quadrat (ទំហំ 0.5x1.0 ម៉ែត្រ) សម្រាប់ការទាញយកទិន្នន័យសំណាក។ រាប់ចំនួនផ្លែ ចំនួនគ្រាប់ក្នុងមួយផ្លែ និងថ្លឹងទម្ងន់ ១០០ គ្រាប់ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានទិន្នផលសរុបក្នុងមួយហិកតា។
ធ្វើតេស្តគុណភាពគ្រាប់ពូជ (Seed Quality & Germination Test): យកគ្រាប់ពូជដែលប្រមូលបានទៅបណ្តុះសាកល្បង (៥០ គ្រាប់ ចំនួន ៥ លើក)។ រាប់ចំនួនគ្រាប់ដុះពន្លករៀងរាល់ ៣ ថ្ងៃម្តង រហូតដល់ថ្ងៃទី ១៥ រួចប្រើប្រាស់កម្មវិធី SPSS ដើម្បីវិភាគសន្ទស្សន៍នៃការដុះពន្លក និងអត្រាលូតលាស់ប្រៀបធៀបជាមួយពូជផ្សេងទៀត។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Vegetative stage (ដំណាក់កាលលូតលាស់ដើមនិងស្លឹក)	ដំណាក់កាលដែលរុក្ខជាតិផ្តោតសំខាន់លើការលូតលាស់ផ្នែកពណ៌បៃតងរបស់វា ដូចជាការបញ្ចេញស្លឹក ការពន្លូតដើម និងការចាក់ឫស មុនពេលឈានដល់ការចេញផ្កា។	ដូចជាកុមារដែលកំពុងលូតលាស់កម្ពស់និងទម្ងន់ឱ្យបានរឹងមាំ មុនពេលឈានចូលវ័យពេញវ័យ។
Reproductive stage (ដំណាក់កាលបន្តពូជ)	ដំណាក់កាលដែលរុក្ខជាតិប្តូរពីការលូតលាស់ស្លឹក ទៅជាការចាប់ផ្តើមបញ្ចេញផ្កា បង្កបង្កើតផ្លែ គ្រាប់ ឬមើម ដែលជាពេលដែលការលូតលាស់ដើមនិងស្លឹកចាប់ផ្តើមថយចុះ ឬទុច។	ដូចជាមនុស្សពេញវ័យដែលឈប់លូតកម្ពស់ ហើយងាកមកផ្តោតលើការបង្កើតគ្រួសារ និងមានកូនចៅបន្តពូជពង្ស។
Seed germination index (សន្ទស្សន៍នៃការដុះពន្លករបស់គ្រាប់ពូជ)	រង្វាស់គណិតវិទ្យាដែលបញ្ជាក់ពីល្បឿន និងភាពរឹងមាំនៃការដុះពន្លករបស់គ្រាប់ពូជក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ សន្ទស្សន៍កាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាគ្រាប់ពូជដុះបានលឿន និងមានសុខភាពល្អ។	ដូចជាការវាស់ស្ទង់ល្បឿន និងភាពស្វាហាប់របស់អត្តពលិកនៅពេលចាប់ផ្តើមរត់ប្រណាំងភ្លាមៗ។
Assimilate partitioning (ការបែងចែកសារធាតុចិញ្ចឹម)	ដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលរុក្ខជាតិដឹកជញ្ជូនសារធាតុចិញ្ចឹមដែលបានពីការធ្វើរស្មីសំយោគ (នៅស្លឹក) ទៅកាន់ផ្នែកផ្សេងៗទៀតដូចជា ផ្កា ផ្លែ ឬមើម ដើម្បីរក្សាទុក ឬប្រើប្រាស់សម្រាប់ការលូតលាស់បន្ត។	ដូចជារោងចក្រផលិតទំនិញ (ស្លឹក) ដែលត្រូវបែងចែកនិងដឹកជញ្ជូនផលិតផលសម្រេចទៅកាន់ឃ្លាំងស្តុក (មើម ឬគ្រាប់) តាមតម្រូវការជាក់ស្តែង។
Source-path-sink systems (ប្រព័ន្ធប្រភព-ផ្លូវ-ទីតាំងស្តុក)	យន្តការចរាចរណ៍អាហារក្នុងរុក្ខជាតិ ដែល "ប្រភព" (Source) គឺស្លឹកដែលផលិតអាហារ ឆ្លងកាត់ "ផ្លូវ" (Path) គឺសរសៃរុក្ខជាតិ និងទៅដល់ "ទីតាំងស្តុក" (Sink) គឺមើម ផ្កា ឬផ្លែដែលស្រូបយកអាហារទាំងនោះ។	ដូចជាប្រព័ន្ធទឹកស្អាត ដែលមានអាងស្តុកទឹកធំ (ប្រភព) បំពង់ទឹក (ផ្លូវ) និងផ្ទះប្រជាជនដែលរង់ចាំទទួលទឹកយកទៅប្រើប្រាស់ (ទីតាំងស្តុក)។
Short-day plant (រុក្ខជាតិត្រូវការថ្ងៃខ្លី)	ប្រភេទទម្រង់រុក្ខជាតិដែលត្រូវការរយៈពេលនៃពន្លឺព្រះអាទិត្យខ្លី (ជាទូទៅតិចជាង ១២ ម៉ោង) និងរយៈពេលយប់វែងជាង ដើម្បីរំញោចអរម៉ូនឱ្យវាចាប់ផ្តើមចេញផ្កា និងបង្កើតមើម។	ដូចជានាឡិការោទ៍ដែលបានកំណត់ម៉ោងជាក់លាក់ គឺវានឹងរោទ៍ (ចេញផ្កា) ទាល់តែវាកត់សម្គាល់ថារយៈពេលយប់មានភាពវែងជាងថ្ងៃ។
Quadrat (កាដ្រាត / ស៊ុមវាស់សំណាក)	ឧបករណ៍ជារាងការ៉េ ឬចតុកោណកែងទំហំស្តង់ដារ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើសម្រាប់ដាក់លើដីដើម្បីកំណត់ព្រំដែនតំបន់គំរូ និងរាប់ចំនួន ឬប្រមូលទិន្នន័យរុក្ខជាតិនៅក្នុងផ្ទៃនោះ ដើម្បីធ្វើការគណនាជាតំណាងឱ្យផ្ទៃដីសរុប។	ដូចជាការគូសរង្វង់លើតំបន់តូចមួយក្នុងទីធ្លាធំ ដើម្បីរាប់មើលថាតើមានស្រមោចប៉ុន្មានក្បាល រួចយកទៅគុណស្មានរកចំនួនស្រមោចសរុបក្នុងទីធ្លាទាំងមូល។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖