បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីបញ្ហាទិន្នផលកសិកម្មទាប និងភាពងាយរងគ្រោះរបស់កសិករខ្នាតតូចនៅប្រទេសតង់ហ្សានីនិងម៉ាឡាវី ដែលបណ្តាលមកពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (Climate Change) ក៏ដូចជាកង្វះខាតព័ត៌មាននិងបច្ចេកទេសកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបសកម្មភាពចូលរួម ដើម្បីជំរុញប្រព័ន្ធនវានុវត្តន៍កសិកម្មក្នុងសហគមន៍ និងតាមដានការផ្លាស់ប្តូររបស់ដៃគូពាក់ព័ន្ធ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Slash and burn (Traditional tillage) without fertilizer ការភ្ជួររាស់តាមបែបប្រពៃណី (កាប់ឆ្ការនិងដុត) ដោយមិនប្រើជី |
ងាយស្រួលអនុវត្តតាមទម្លាប់ចាស់ និងមិនទាមទារការចំណាយដើមទុនច្រើនលើការទិញឧបករណ៍ទំនើប ឬធាតុចូលកសិកម្មឡើយ។ | ធ្វើឱ្យដីឆាប់រិចរិល រក្សាសំណើមមិនបានល្អ ងាយរងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួត និងផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវស័រហ្គូមត្រឹមតែ ១០០០ គីឡូក្រាម/ហិកតាប៉ុណ្ណោះ។ |
| Ripping (Magoye ripper) with 5 tons/ha Farmyard Manure ការភ្ជួររាស់ជ្រៅដោយប្រើឧបករណ៍ Magoye ripper រួមជាមួយជីលាមកសត្វ ៥តោន/ហិកតា |
ជួយរក្សាទឹកនិងសំណើមក្នុងដីបានយ៉ាងល្អកំឡុងពេលរាំងស្ងួត កែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី និងជួយឱ្យដំណាំលូតលាស់បានល្អក្នុងតំបន់ពាក់កណ្តាលស្ងួត។ | ទាមទារការវិនិយោគលើឧបករណ៍ភ្ជួររាស់ជាក់លាក់ ព្រមទាំងត្រូវការប្រភពជីលាមកសត្វក្នុងបរិមាណច្រើន (៥តោនក្នុងមួយហិកតា)។ | ទិន្នផលស្រូវស័រហ្គូមកើនឡើងដល់ ៤៥៨០ គីឡូក្រាម/ហិកតា ពោលគឺកើនឡើងដល់ទៅ ៣៥៨% ធៀបនឹងវិធីប្រពៃណី។ |
| Shallow plough (Ox-plough) with no fertilizer ការភ្ជួររាក់ៗដោយប្រើនង្គ័លគោសេះ ដោយមិនប្រើជី |
ប្រើប្រាស់កម្លាំងសត្វពាហនៈដែលមានស្រាប់នៅក្នុងសហគមន៍ ជាជម្រើសដែលកសិករភាគច្រើនមានលទ្ធភាពធ្វើបាន។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការជ្រៀតជ្រែកចូលស្រទាប់ដីជ្រៅដើម្បីប្រមូលផ្តុំទឹកភ្លៀង ដែលធ្វើឱ្យដំណាំងាយរងគ្រោះពេលខ្វះទឹក។ | ផ្តល់ទិន្នផលស្រូវស័រហ្គូមត្រឹមតែ ១២៥០ គីឡូក្រាម/ហិកតា ដែលជាកម្រិតទាបមួយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនវានុវត្តន៍នេះតម្រូវឱ្យមានការសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងកសិករ អ្នកស្រាវជ្រាវ និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ព្រមទាំងត្រូវការការវិនិយោគលើបរិក្ខារនិងធាតុចូលកសិកម្មជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងភូមិចំនួន ១៦ នៃប្រទេសតង់ហ្សានី និងម៉ាឡាវី ដោយផ្តោតលើសហគមន៍កសិករខ្នាតតូចដែលរស់នៅតំបន់ប្រឈមនឹងអាកាសធាតុខុសៗគ្នា (តំបន់ស្ងួត និងតំបន់មានសក្តានុពលខ្ពស់)។ ទោះបីជាស្ថានភាពភូមិសាស្រ្តនៅអាហ្វ្រិកអាចមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ក៏ដោយ ប៉ុន្តែទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដោយសារប្រជាជនភាគច្រើននៅទីជនបទជាកសិករខ្នាតតូច ដែលរំពឹងលើទឹកភ្លៀង និងងាយរងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួតដូចគ្នា។
ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធនវានុវត្តន៍ និងវិធីសាស្ត្រសិក្សាបែបចូលរួមក្នុងការបន្ស៊ាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គឺពិតជាអាចអនុវត្តបាន និងមានប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់កសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការជំរុញឱ្យមានកិច្ចសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងកសិករ មន្ត្រីផ្សព្វផ្សាយ និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ គឺជាគន្លឹះយុទ្ធសាស្ត្រឆ្ពោះទៅរកការពង្រឹងភាពធន់របស់កសិកម្មខ្មែរប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agricultural Innovation System (ប្រព័ន្ធនវានុវត្តន៍កសិកម្ម) | ជាបណ្តាញតួអង្គចម្រុះរួមមានកសិករ អ្នកស្រាវជ្រាវ អង្គការ និងរដ្ឋាភិបាល ដែលសហការគ្នាដើម្បីបង្កើត ចែករំលែក និងអនុវត្តបច្ចេកទេស ឬគំនិតថ្មីៗក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនានា។ | ដូចជាការប្រមូលផ្តុំអ្នកជំនាញមុខសញ្ញាផ្សេងៗគ្នា (ជាងម៉ាស៊ីន អ្នកលក់ និងអ្នកបើកបរ) មកអង្គុយជុំគ្នាដើម្បីរកវិធីជួសជុល និងកែច្នៃឡានមួយឱ្យរត់បានលឿននិងស៊ីសាំងតិចជាងមុន។ |
| Participatory Action Research (ការស្រាវជ្រាវបែបសកម្មភាពចូលរួម) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលអ្នកស្រាវជ្រាវមិនធ្វើការតែឯងនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ ប៉ុន្តែសហការផ្ទាល់ជាមួយសហគមន៍មូលដ្ឋាន ដើម្បីកំណត់បញ្ហា រកដំណោះស្រាយ អនុវត្តផ្ទាល់ និងរៀនសូត្រពីលទ្ធផលជាក់ស្តែងជាមួយគ្នា។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យមិនគ្រាន់តែសរសេរវេជ្ជបញ្ជាឱ្យអ្នកជំងឺរួចដើរចេញ ប៉ុន្តែចុះទៅរស់នៅជាមួយអ្នកជំងឺ ជួយចម្អិនអាហារ និងតាមដានសុខភាពរួមគ្នាដើម្បីរកវិធីព្យាបាលដែលស័ក្តិសមបំផុត។ |
| Boundary Partners (ដៃគូព្រំដែន ឬ ភាគីពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់) | នៅក្នុងក្របខណ្ឌវាយតម្លៃគម្រោង នេះសំដៅលើបុគ្គល ក្រុម ឬស្ថាប័នដែលគម្រោងធ្វើការជាមួយដោយផ្ទាល់ ដើម្បីជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថ និងសកម្មភាពរបស់ពួកគេ ដែលអាចជះឥទ្ធិពលជាវិជ្ជមានដល់សង្គម។ | ប្រសិនបើគម្រោងជាគ្រូបង្វឹកបាល់ទាត់ Boundary Partners គឺជាកីឡាករផ្ទាល់ដែលគ្រូបង្វឹកត្រូវបង្ហាត់បង្រៀនឱ្យផ្លាស់ប្តូររបៀបលេង មិនមែនជាអ្នកទស្សនានៅក្រៅតារាងនោះទេ។ |
| Outcome Mapping (ការគូសផែនទីលទ្ធផល ឬការតាមដានផ្អែកលើឥរិយាបថ) | ជាឧបករណ៍សម្រាប់វាយតម្លៃគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ ដោយមិនផ្តោតលើបរិមាណនៃផលិតផលឬសេវាកម្មដែលបញ្ចេញ (Outputs) នោះទេ តែផ្តោតទៅលើការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថ សកម្មភាព និងទំនាក់ទំនងរបស់ដៃគូពាក់ព័ន្ធក្នុងសហគមន៍។ | ជំនួសឱ្យការរាប់ចំនួនសៀវភៅដែលបានចែកឱ្យសិស្សជាការជោគជ័យ វិធីសាស្ត្រនេះវាយតម្លៃដោយមើលថាតើសិស្សពិតជាបានផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់មកអានសៀវភៅរៀងរាល់ថ្ងៃឬអត់។ |
| Ripping Tillage (ការភ្ជួររាស់ជ្រៅដើម្បីបំបែកស្រទាប់ដី) | ជាបច្ចេកទេសភ្ជួររាស់ដោយប្រើឧបករណ៍កសិកម្មពិសេស (ដូចជាឧបករណ៍ Magoye ripper) ដើម្បីឆ្កៀលឬកាត់ស្រទាប់ដីឱ្យជ្រៅជាងធម្មតា ដែលជួយឱ្យទឹកភ្លៀងជ្រាបចូលដល់ក្រោមបានល្អ និងរក្សាសំណើមដីកំឡុងពេលរាំងស្ងួតដោយមិនកូរដីផ្ទៃខាងលើខ្លាំងពេក។ | ដូចជាការយកចបជីកមកចោះដីរឹងឱ្យជារន្ធជ្រៅៗ ដើម្បីឱ្យទឹកស្រោចរុក្ខជាតិអាចហូរចូលដល់ឫសខាងក្រោមបានល្អ ជាជាងហូរចោលតាមផ្ទៃដីខាងលើរលីង។ |
| Learning Alliance (សម្ព័ន្ធភាពសិក្សារួមគ្នា) | ជាយន្តការនៃការចងក្រងបណ្តាញបុគ្គល និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធជាច្រើន (ដូចជាមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល កសិករ និងអង្គការ) ដើម្បីរួមគ្នាចែករំលែកចំណេះដឹង បទពិសោធន៍ និងមេរៀនដែលទទួលបានពីការអនុវត្តគម្រោង។ | ដូចជាការបង្កើតក្លឹបសិក្សាមួយដែលសិស្សពូកែមុខវិជ្ជាផ្សេងៗគ្នា មកជួបជុំគ្នាចែករំលែកតិចនិកក្នុងការរៀនសូត្រដើម្បីប្រឡងជាប់ទាំងអស់គ្នា។ |
| Farmyard Manure (ជីលាមកសត្វ ឬ ជីសរីរាង្គ) | ប្រភេទជីដែលទទួលបានពីការលាយបញ្ចូលគ្នានូវលាមកសត្វ ទឹកនោម និងកាកសំណល់រុក្ខជាតិដែលសត្វស៊ីសល់ ឬទ្រនាប់ទ្រុង ដើម្បីយកទៅកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹម និងបង្កើនសមត្ថភាពរក្សាសំណើម។ | ដូចជាការផ្តល់វីតាមីនធម្មជាតិនិងអាហារប៉ូវកម្លាំងដល់ដីរិចរិល ដើម្បីឱ្យដីមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិ និងរក្សាទឹកទុកកុំឱ្យឆាប់ស្ងួត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
