បញ្ហា (The Problem)៖ តំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គរបស់ប្រទេសវៀតណាមកំពុងប្រឈមនឹងជម្លោះអេកូឡូស៊ី និងផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយសារការផ្លាស់ប្តូរទៅរកការចិញ្ចឹមបង្គាជារបៀបប្រពលវប្បកម្មខ្លាំង ដែលបង្កឱ្យមានការបំពុលបរិស្ថាន និងបំផ្លាញព្រៃកោងកាង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ "ការរៀនសូត្រដើម្បីផ្លាស់ប្តូរ" តាមរយៈការចូលរួមពីសហគមន៍ (Bottom-up approach) ដោយសាកល្បងគំរូចិញ្ចឹមបង្គាអេកូឡូស៊ីចម្រុះលើផ្ទៃដី២ហិកតានៅខេត្តកាម៉ាវ (Cà Mau)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Extensive Shrimp Farming ការចិញ្ចឹមបង្គាតាមបែបប្រពៃណី/ពង្រីកផ្ទៃដី (Quảng canh truyền thống) |
ងាយស្រួលអនុវត្តជាងការចិញ្ចឹមបែបប្រពលវប្បកម្ម ដោយប្រើប្រាស់ផ្ទៃដីធំសម្រាប់ចិញ្ចឹម។ | ទាមទារចំណាយដើមទុនខ្ពស់លើជីនិងសារធាតុគីមី (៤,៥ ទៅ ៦លានដុង) ហើយងាយរងគ្រោះពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងជំងឺ។ | ផ្តល់ប្រាក់ចំណេញជាមធ្យមត្រឹមតែ ១១,៦ លានដុង ក្នុងមួយរដូវ។ |
| Super-Intensive Shrimp Farming ការចិញ្ចឹមបង្គាតាមបែបប្រពលវប្បកម្មខ្លាំង (Siêu thâm canh) |
អាចផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ខ្លាំងនៅក្នុងផ្ទៃដីតូច ដោយមានការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានស្រះតឹងរ៉ឹង (ប្រើប្រាស់រោងសំណាញ់)។ | ទាមទារដើមទុនខ្ពស់ ប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីនិងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចច្រើន ដែលបង្កជម្លោះអេកូឡូស៊ី និងបំពុលបរិស្ថានទឹកជុំវិញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ប៉ុន្តែមិនមានការបញ្ជាក់ពីនិរន្តរភាពរយៈពេលវែង និងបង្កើតឱ្យមានជម្លោះអេកូឡូស៊ី។ |
| Ecological Polyculture Shrimp Farming ការចិញ្ចឹមបង្គាតាមបែបអេកូឡូស៊ីចម្រុះ (Sinh thái đa cây - con) |
មិនត្រូវការចំណីនិងគីមី ជួយស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃកោងកាង កាត់បន្ថយជំងឺបង្គា និងផ្តល់ប្រភពចំណូលប្រចាំថ្ងៃបន្ថែម។ | ទិន្នផលបង្គាសរុបមិនអាចប្រៀបធៀបនឹងការចិញ្ចឹមបែបប្រពលវប្បកម្មខ្លាំងបានទេ និងទាមទារចំណេះដឹងក្នុងការរៀបចំតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ប្រាក់ចំណេញកើនដល់ ១៧លានដុង/រដូវ ចំណាយថយចុះមកត្រឹម ១,៣លានដុង/រដូវ ព្រមទាំងមានចំណូលបន្ថែមពី ២០ ទៅ ៥០ម៉ឺនដុង/ថ្ងៃ ពីត្រីនិងរុក្ខជាតិទឹក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគំរូនេះទាមទារដើមទុនតិចតួចបំផុត ដោយផ្តោតសំខាន់លើការរៀបចំប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិជាជាងការប្រើប្រាស់សម្ភារៈបរិក្ខារទំនើបៗ និងថ្នាំគីមី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅឃុំ Phong Điền ស្រុក Trần Văn Thời ខេត្តកាម៉ាវ (Cà Mau) ប្រទេសវៀតណាម ក្រោមគម្រោងសាកល្បងរយៈពេល ៤ ខែ លើផ្ទៃដី ២ ហិកតា។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គដែលកំពុងរងគ្រោះដោយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះតំបន់ឆ្នេររបស់យើងក៏ប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នានេះដែរ។
គំរូនៃការចិញ្ចឹមបង្គាតាមបែបអេកូឡូស៊ីចម្រុះនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់និងស័ក្តិសមបំផុតក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះមិនត្រឹមតែជួយដោះស្រាយបញ្ហាជីវភាពរបស់កសិករក្នុងស្រុកប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងធានាបាននូវការការពារបរិស្ថានធម្មជាតិ និងទប់ស្កាត់ជម្លោះអេកូឡូស៊ីនៅតំបន់ឆ្នេរនៃប្រទេសកម្ពុជាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Xung đột sinh thái (Ecological conflict) | ជម្លោះរវាងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាការចិញ្ចឹមបង្គាប្រើគីមីច្រើន) និងការអភិរក្សបរិស្ថាន ដែលធ្វើឱ្យសហគមន៍ដែលពឹងផ្អែកលើធនធានធម្មជាតិរងផលប៉ះពាល់ពីការបំពុល។ | ដូចជាការឈ្លោះប្រកែកគ្នារវាងអ្នកចង់កាប់ព្រៃដើម្បីយកដីធ្វើចម្ការ និងអ្នកដែលចង់រក្សាព្រៃដើម្បីការពារទឹកជំនន់។ |
| Siêu thâm canh (Super-intensive farming) | វិធីសាស្ត្រចិញ្ចឹមបង្គាក្នុងដង់ស៊ីតេខ្ពស់បំផុត ដោយប្រើប្រព័ន្ធរោងសំណាញ់បិទជិត និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើចំណីពាណិជ្ជកម្មនិងសារធាតុគីមី ដើម្បីទាញយកទិន្នផលអតិបរមាក្នុងផ្ទៃដីតូច។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមមាន់រាប់ពាន់ក្បាលនៅក្នុងទ្រុងតូចមួយ ដែលត្រូវបញ្ចុកចំណីនិងថ្នាំជាប្រចាំដើម្បីឱ្យវាឆាប់ធំ។ |
| Quảng canh (Extensive farming) | ការចិញ្ចឹមបង្គាតាមបែបប្រពៃណីលើផ្ទៃដីធំ ដោយពឹងផ្អែកស្ទើរតែទាំងស្រុងលើចំណីធម្មជាតិ និងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន ដោយមិនសូវប្រើប្រាស់ដើមទុននិងបច្ចេកទេស។ | ដូចជាការព្រលែងគោឱ្យដើរស៊ីស្មៅតាមវាលស្រែដោយខ្លួនឯង ដោយមិនបាច់ទិញចំណីមកបញ្ចុក។ |
| Sinh thái đa cây - con (Polyculture) | ការចិញ្ចឹមសត្វនិងដាំរុក្ខជាតិច្រើនប្រភេទចូលគ្នាក្នុងស្រះតែមួយ (ដូចជា បង្គា ក្តាម ត្រី និងស្មៅសមុទ្រ) ដើម្បីឱ្យពួកវាពឹងផ្អែកនិងផ្តល់ប្រយោជន៍ឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក បង្កើតបានជាតុល្យភាពអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការដាំដើមឈើហូបផ្លែផង ចិញ្ចឹមមាន់ពីក្រោមផង និងមានស្រះចិញ្ចឹមត្រីក្បែរនោះផង ដើម្បីឱ្យកាកសំណល់របស់មួយក្លាយជាចំណីរបស់មួយទៀត។ |
| Tiếp cận từ dưới lên (Bottom-up approach) | វិធីសាស្ត្រនៃការអភិវឌ្ឍ ឬការរៀបចំគោលនយោបាយ ដែលចាប់ផ្តើមពីការស្វែងយល់ពីបញ្ហា តម្រូវការ និងការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋនៅមូលដ្ឋានផ្ទាល់ មុននឹងស្នើឡើងទៅថ្នាក់ដឹកនាំ។ | ដូចជាការសួរយោបល់សិស្សក្នុងថ្នាក់ថាតើចង់រៀនរបៀបណា មុននឹងគ្រូសម្រេចចិត្តបង្កើតកម្មវិធីសិក្សាថ្មី។ |
| Học tập chuyển đổi (Transformational learning) | ដំណើរការនៃការអប់រំតាមរយៈការអនុវត្តនិងមើលឃើញលទ្ធផលជាក់ស្តែង ដែលជំរុញឱ្យកសិករផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិត អាកប្បកិរិយា និងទម្លាប់ផលិតកម្មចាស់ៗទាំងស្រុង។ | ដូចជាការឃើញផ្ទាល់ភ្នែកថាការមិនជក់បារីធ្វើឱ្យសុខភាពល្អ ដែលជំរុញឱ្យអ្នកជក់បារីសម្រេចចិត្តផ្តាច់បារីជារៀងរហូត។ |
| Thích ứng với biến đổi khí hậu (Climate change adaptation) | ការផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រកសិកម្ម អាកប្បកិរិយា ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដើម្បីកាត់បន្ថយការខូចខាតនិងទប់ទល់ទៅនឹងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុអាក្រក់ដូចជា ការកើនឡើងកម្តៅ ឬការជ្រៀតចូលនៃទឹកប្រៃ។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះផុតពីដីខ្ពស់ៗ ដើម្បីត្រៀមខ្លួនទប់ទល់នឹងទឹកជំនន់ដែលចេះតែកើនឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
