បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីភាពងាយរងគ្រោះដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុរបស់កសិករស្រូវ ព្រមទាំងការអនុវត្តការបន្សាំ និងស្វែងយល់ពីកត្តាដែលជម្រុញការចូលរួមរបស់ពួកគេនៅក្នុងស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះអនុវត្តទាំងវិធីសាស្ត្របរិមាណនិងគុណភាព ដោយមានការចូលរួមពីគ្រួសារកសិករចំនួន ១០៦ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធសំខាន់ៗនៅកម្រិតមូលដ្ឋាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Rain-fed Cultivation (Broadcasting & Long-term Varieties) ការដាំដុះបែបប្រពៃណី (ការព្រួសគ្រាប់ពូជ និងការប្រើពូជស្រូវធ្ងន់) |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលកសិករធ្លាប់អនុវត្តតាំងពីដូនតា និងមិនទាមទារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធារាសាស្ត្រទំនើប ឬបច្ចេកទេសស្មុគស្មាញ។ | ងាយរងគ្រោះខ្លាំងដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួត និងការប្រែប្រួលរបាយទឹកភ្លៀង ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | កសិករភាគច្រើន (៣១.៩%) នៅតែព្រួសគ្រាប់ពូជ ដែលបណ្តាលឱ្យមានភាពរំញោចខ្ពស់ចំពោះការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (សន្ទស្សន៍ WAI ០.៨០ សម្រាប់ទិន្នផលទាប)។ |
| Modified Agricultural Practices (Short-term Varieties & Seedling Planting) ការកែប្រែវិធីសាស្ត្រកសិកម្ម (ការប្រើពូជស្រូវស្រាល/កណ្តាល និងការស្ទូង) |
ជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យពីការខ្វះខាតទឹកយូរ និងសាកសមនឹងលំនាំទឹកភ្លៀងដែលកំពុងប្រែប្រួលខ្លាំងនៅចុងរដូវ។ | ទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ ចំណេះដឹងថ្មីៗពីការគ្រប់គ្រងដំណាំ និងទាមទារប្រភពទឹកស្រោចស្រពជំនួយខ្លះៗ។ | កសិករ ២៣% ប្រើពូជស្រាល និង ៣១.៧% ប្រើពូជកណ្តាល ដែលជួយបង្កើនភាពធន់ និងបន្ថយហានិភ័យខូចខាតដំណាំ។ |
| Livelihood Diversification & Off-farm Income ការធ្វើពិពិធកម្មមុខរបរ និងការរកចំណូលក្រៅវិស័យកសិកម្ម |
កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកសិកម្មដែលងាយរងគ្រោះ និងផ្តល់ប្រភពចំណូលដែលមានស្ថិរភាពជាងមុនដើម្បីទ្រទ្រង់គ្រួសារ។ | អាចទាមទារឱ្យសមាជិកគ្រួសារធ្វើចំណាកស្រុកទៅតំបន់ផ្សេង និងទាមទារជំនាញក្រៅពីកសិកម្ម។ | មានទំនាក់ទំនងជាវិជ្ជមានយ៉ាងច្បាស់លាស់ (X² = 6.625, p < 0.05) រវាងការមានមុខរបរក្រៅកសិកម្ម និងការកើនឡើងនៃសមត្ថភាពបន្សាំ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅក្នុងសហគមន៍កសិកម្មពិតជាទាមទារការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងទាំងផ្នែកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ចំណេះដឹងបច្ចេកទេស និងហិរញ្ញវត្ថុ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តាច់មុខនៅក្នុងឃុំអូរសារាយ ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ ដោយយកគំរូកសិករត្រឹមតែ ១០៦ គ្រួសារប៉ុណ្ណោះ ដែលវាមិនតំណាងឱ្យកម្រិតថ្នាក់ជាតិទាំងមូលឡើយ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងភាគច្រើនតែពីកម្រិតជីវភាពរបស់កសិករដែលពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀងនៅក្នុងតំបន់ងាយរងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួត។ នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះតំបន់ផ្សេងៗទៀត (ដូចជាតំបន់បឹងទន្លេសាប ឬតំបន់ឆ្នេរ) អាចមានហានិភ័យ និងត្រូវការយុទ្ធសាស្ត្របន្សាំខុសពីនេះទាំងស្រុង។
ការរកឃើញ និងការវាយតម្លៃក្នុងឯកសារនេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយ និងផែនការអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្រិតសហគមន៍ទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការបញ្ជ្រាបសកម្មភាពបន្សាំទៅក្នុងផែនការអភិវឌ្ឍន៍មូលដ្ឋាន និងការធ្វើពិពិធកម្មមុខរបរ គឺជាកូនសោរដ៏សំខាន់ក្នុងការសង្គ្រោះ និងលើកកម្ពស់ជីវភាពកសិករនៅជនបទកម្ពុជាពីហានិភ័យអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Climate vulnerability (ភាពងាយរងគ្រោះដោយអាកាសធាតុ) | កម្រិតដែលប្រព័ន្ធមួយ (ដូចជាសហគមន៍កសិកម្ម) ងាយទទួលរងនូវផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយត្រូវបានគណនាផ្អែកលើកម្រិតនៃភាពប្រឈម ភាពរំញោច និងកង្វះសមត្ថភាពបន្សាំរបស់ពួកគេ។ | ប្រៀបដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយខ្សោយ ហើយងាយនឹងធ្លាក់ខ្លួនឈឺនៅពេលអាកាសធាតុប្រែប្រួលភ្លាមៗ។ |
| Exposure (ភាពប្រឈម) | បរិមាណ និងប្រភេទនៃបាតុភូតអាកាសធាតុ (ដូចជា គ្រោះរាំងស្ងួត ទឹកជំនន់ និងការប្រែប្រួលទឹកភ្លៀង) ដែលសហគមន៍កសិកម្ម ឬតំបន់ណាមួយបានជួបប្រទះផ្ទាល់ពីធម្មជាតិ។ | ប្រៀបដូចជាការដើរហាលភ្លៀងពាក់កណ្តាលវាលដោយគ្មានឆ័ត្រ ពោលគឺរាងកាយត្រូវប៉ះផ្ទាល់នឹងទឹកភ្លៀងយ៉ាងជៀសមិនរួច។ |
| Sensitivity (ភាពរំញោច) | កម្រិតដែលប្រព័ន្ធជីវភាព ឬទិន្នផលកសិកម្មរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងឆាប់រហ័សពីបាតុភូតអាកាសធាតុ។ ឧទាហរណ៍ ការពឹងផ្អែកតែលើទឹកភ្លៀងក្នុងការធ្វើស្រែ ធ្វើឱ្យមុខរបរនោះមានភាពរំញោចខ្ពស់ចំពោះគ្រោះរាំងស្ងួតជាងអ្នកមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ។ | ប្រៀបដូចជាស្បែកមនុស្សដែលងាយរលាកក្រហមភ្លាមៗនៅពេលត្រូវកម្តៅថ្ងៃខ្លាំង បើធៀបនឹងស្បែកអ្នកដទៃ។ |
| Adaptive capacity (សមត្ថភាពបន្សាំ) | សមត្ថភាពរបស់បុគ្គល ឬសហគមន៍ក្នុងការកែសម្រួលទម្លាប់ ស្វែងរកធនធាន (ហិរញ្ញវត្ថុ បច្ចេកទេស) និងប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងថ្មីៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងត្រៀមខ្លួនទប់ទល់នឹងហានិភ័យនាពេលអនាគត។ | ប្រៀបដូចជាសមត្ថភាពក្នុងការរកទិញអាវភ្លៀង ឬរកកន្លែងជ្រកបានទាន់ពេលវេលា នៅពេលមេឃចាប់ផ្តើមរកកលភ្លៀង។ |
| Rain-fed agricultural production (ផលិតកម្មកសិកម្មពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង) | ប្រព័ន្ធដាំដុះកសិកម្មដែលមិនមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រទំនើប (ប្រឡាយ ទំនប់ទឹក) សម្រាប់ស្រោចស្រព ដោយត្រូវពឹងផ្អែកទាំងស្រុងទៅលើរបាយទឹកភ្លៀងតាមរដូវកាលតាមធម្មជាតិដើម្បីធានាការលូតលាស់របស់ដំណាំ។ | ប្រៀបដូចជាការរង់ចាំតែទឹកភ្លៀងធ្លាក់ពីលើមេឃមកស្រោចសួនច្បារដោយផ្ទាល់ ជាជាងមានទុយោទឹកផ្ទាល់ខ្លួននៅក្នុងផ្ទះដើម្បីស្រោចពេលណាស្រេចតែចិត្ត។ |
| Livelihood diversification (ការធ្វើពិពិធកម្មមុខរបរ) | យុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការបង្កើតប្រភពចំណូលច្រើនមុខ (ដូចជាការដាំដំណាំផ្សេងៗ ការចិញ្ចឹមសត្វ ឬការធ្វើការងាររោងចក្រ) ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនៅពេលដែលមុខរបរចម្បង (ការធ្វើស្រែ) ទទួលរងការខូចខាត។ | ប្រៀបដូចជាការបែងចែកស៊ុតដាក់ក្នុងកន្ត្រកច្រើនផ្សេងៗគ្នា បើកន្ត្រកមួយធ្លាក់បែក អ្នកនៅសល់ស៊ុតក្នុងកន្ត្រកដទៃទៀតដើម្បីហូប។ |
| Weighted average index (សន្ទស្សន៍មធ្យមភាគមានទម្ងន់) | វិធីសាស្ត្រគណនាស្ថិតិដោយផ្តល់តម្លៃ ឬទម្ងន់ខុសៗគ្នាទៅលើកត្តានីមួយៗ ដើម្បីរកមើលកម្រិតមធ្យមរួមនៃភាពងាយរងគ្រោះ ឬវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃការឆ្លើយតបរបស់កសិករឱ្យបានកាន់តែសុក្រឹតជាងមធ្យមភាគធម្មតា។ | ប្រៀបដូចជាការគិតពិន្ទុមធ្យមប្រចាំឆ្នាំរបស់សិស្ស ដោយមុខវិជ្ជាសំខាន់ៗ (ដូចជាគណិតវិទ្យា) មានពិន្ទុគុណនឹងពីរ ខណៈមុខវិជ្ជាធម្មតាគុណនឹងមួយ។ |
| Multiple regression analysis (ការវិភាគតម្រែតម្រង់ពហុគុណ) | ម៉ូដែលវិភាគស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនង និងឥទ្ធិពលនៃអថេរឯករាជ្យច្រើន (ដូចជា កម្រិតវប្បធម៌ ទំហំគ្រួសារ ប្រភពចំណូល) ទៅលើអថេរអាស្រ័យតែមួយ (ឧទាហរណ៍ ចំណូលសរុបប្រចាំថ្ងៃរបស់គ្រួសារ)។ | ប្រៀបដូចជាការធ្វើតេស្តរកមើលថាតើ កត្តាគេងគ្រប់គ្រាន់ ការញ៉ាំអាហារល្អ និងការហាត់ប្រាណ រួមចំណែកប៉ុន្មានភាគរយម្នាក់ៗ ក្នុងការធ្វើឱ្យមនុស្សម្នាក់មានអាយុវែង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
