បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលពីផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុទៅលើជីវភាពរស់នៅ សេដ្ឋកិច្ច និងសុខភាពរបស់សហគមន៍ខ្មែរជាង១,២លាននាក់នៅក្នុងតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ប្រទេសវៀតណាម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគទិន្នន័យពីការស្ទង់មតិក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៦ ដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតនៃផលប៉ះពាល់ និងស្នើឡើងនូវដំណោះស្រាយបន្សាំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Reactive/Forced Migration ការធ្វើចំណាកស្រុកដោយបង្ខំ ឬអសកម្ម |
ជាដំណោះស្រាយបន្ទាន់ដើម្បីស្វែងរកប្រាក់ចំណូលភ្លាមៗនៅទីក្រុង ក្រោយពេលរងផលប៉ះពាល់ផ្នែកកសិកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ធ្វើឱ្យប្រជាជនបាត់បង់មុខរបរដើម បង្កអសន្តិសុខសង្គម និងបន្សល់ទុកនូវបញ្ហាសង្គមយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅតាមតំបន់ជនបទ។ | គ្រួសារចំនួន ៦៦ លើ ១៩៤ (ប្រមាណ ៣៤%) ត្រូវបង្ខំចិត្តផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅ ដោយសារសម្ពាធនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ |
| Proactive Adaptation & Restructuring ការបន្សាំខ្លួនសកម្ម និងការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធកសិកម្ម |
ជួយកសាងភាពធន់យូរអង្វែង ផ្លាស់ប្តូរបញ្ហាប្រឈមទៅជាឱកាសអភិវឌ្ឍន៍ និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពសេដ្ឋកិច្ច។ | ទាមទារការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតយ៉ាងខ្លាំងក្លា និងគោលនយោបាយអន្តរាគមន៍ពីរដ្ឋាភិបាល។ | ត្រូវបានចាត់ទុកជាយុទ្ធសាស្ត្រចម្បង ដោយស្នើឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរដំណាំ (ស្រូវ ជលផល ឈើហូបផ្លែ) ដើម្បីរស់នៅជាមួយភាពរាំងស្ងួត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃធនធានហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់លើតម្រូវការទុនដ៏ធំសម្រាប់ការកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ដើម្បីទប់ទល់នឹងអាកាសធាតុ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើការស្ទង់មតិក្នុងខេត្តចំនួន៤ នៃតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គកម្ពុជាក្រោម ក្នុងឆ្នាំ២០១៦។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងតែពីស្ថានភាពរបស់សហគមន៍ខ្មែរនៅប្រទេសវៀតណាមប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះតំបន់ទាំងនោះមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងបញ្ហាប្រឈមស្រដៀងគ្នាទៅនឹងខេត្តភាគខាងត្បូងរបស់កម្ពុជា។
របកគំហើញ និងយុទ្ធសាស្ត្រដោះស្រាយនៅក្នុងឯកសារនេះ មានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរពីការធ្វើចំណាកស្រុកដោយបង្ខំ ទៅជាការរស់នៅបន្សាំខ្លួនសកម្មជាមួយនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់ធានាសុវត្ថិភាពសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Climate Change | ការផ្លាស់ប្តូរលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុរយៈពេលវែង ដូចជាការកើនឡើងកម្ដៅផែនដី ដែលបង្កឱ្យមានគ្រោះរាំងស្ងួត ការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ និងអាកាសធាតុជ្រុលហួសហេតុ ដែលប៉ះពាល់ដល់ការរស់នៅរបស់សហគមន៍។ | វាប្រៀបដូចជាផែនដីកំពុងឈឺគ្រុនក្ដៅ ដែលធ្វើឱ្យអាកាសធាតុប្រែប្រួលខុសប្រក្រតី ជួនក្ដៅខ្លាំង ជួនរាំងស្ងួត ជួនលិចលង់។ |
| Saltwater Intrusion | បាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូរចូល និងជ្រៀតចូលទៅក្នុងប្រភពទឹកសាប និងដីកសិកម្មតាមរយៈទន្លេ ឬប្រឡាយ ដែលធ្វើឱ្យដីបាត់បង់ជីវជាតិ និងមិនអាចដាំដំណាំបាន។ | វាប្រៀបដូចជាការចាក់អំបិលចូលទៅក្នុងកែវទឹកសាប ដែលធ្វើឱ្យទឹកនោះលែងអាចផឹក ឬយកទៅស្រោចដំណាំបានទៀត។ |
| Forced Migration | ការបង្ខំចិត្តចាកចេញពីលំនៅដ្ឋាន និងស្រុកកំណើតរបស់ខ្លួន ដើម្បីទៅរស់នៅ និងស្វែងរកការងារនៅទីក្រុង ឬតំបន់ផ្សេង ដោយសារតែការបាត់បង់មុខរបរ កសិកម្មខូចខាត ឬរងគ្រោះដោយសារអាកាសធាតុ។ | វាដូចជាការរត់គេចចេញពីផ្ទះដែលកំពុងឆេះ ព្រោះយើងមិនអាចបន្តរស់នៅទីនោះដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិតបានទៀតទេ។ |
| Climate Change Adaptation | ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ របៀបរបបរស់នៅ ឬការរៀបចំប្រព័ន្ធកសិកម្មថ្មី (ដូចជាការដាំពូជស្រូវធន់នឹងភាពប្រៃ) ដើម្បីអាចរស់នៅ និងទប់ទល់នឹងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | វាដូចជាការទិញអាវភ្លៀង និងឆ័ត្រត្រៀមទុក នៅពេលយើងដឹងថារដូវនេះនឹងមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងខុសពីធម្មតា។ |
| Sustainable Development | ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការកែលម្អជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន ដោយឈរលើគោលការណ៍ការពារបរិស្ថាន និងប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយភាពឆ្លាតវៃ ដើម្បីកុំឱ្យប៉ះពាល់ដល់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ | វាដូចជាការបេះផ្លែឈើហូបដោយបន្សល់ទុកមែក និងថែរក្សាគល់ ដើម្បីឱ្យដើមឈើនោះនៅតែអាចផ្ដល់ផ្លែនៅឆ្នាំក្រោយៗទៀត។ |
| Livelihood | មធ្យោបាយ មុខរបរ ឬធនធានដែលប្រជាជនប្រើប្រាស់ដើម្បីរកប្រាក់ចំណូល និងទ្រទ្រង់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់គ្រួសារ ដូចជាការធ្វើស្រែចម្ការ នេសាទ ឬការចិញ្ចឹមសត្វ។ | វាប្រៀបបាននឹងឆ្នាំងបាយប្រចាំគ្រួសារ ដែលបើគ្មានវា ពួកគេមិនអាចរស់រានមានជីវិតបានឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
