បញ្ហា (The Problem)៖ អាកាសធាតុប្រែប្រួល និងគ្រោះរាំងស្ងួតអូសបន្លាយនៅស្រុក Kui Buri បានបង្កើនហានិភ័យនៃការរាតត្បាតពីសត្វល្អិតចង្រៃ ជាពិសេសដង្កូវក្បាលខ្មៅដូង និងអណ្ដើកមាសដូង ដែលទាមទារឱ្យមានវិធានការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តចាប់ពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១២ ដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៥ ដោយតាមដាន និងវាយតម្លៃលើចម្ការដូងចំនួន ១២០កន្លែង រៀងរាល់ ២ខែម្តង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chemical Trunk Injection + Fertilizer ការចាក់ថ្នាំគីមីបញ្ចូលតាមគល់ដើម និងការប្រើប្រាស់ជីបំប៉ន |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ដើមដូងខ្ពស់ (លើសពី១២ម៉ែត្រ)។ អាចការពារការរាតត្បាតបានយូររហូតដល់ ២៣ខែ និងជួយឱ្យដើមដូងផ្តល់ទិន្នផលធម្មតាវិញក្នុងរយៈពេល ១.៥ឆ្នាំ។ | តម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើថ្នាំគីមីនិងឧបករណ៍ចាក់បញ្ចូល ព្រមទាំងត្រូវការពេលវេលាយូររហូតដល់ ៨ខែដើម្បីឃើញលទ្ធផលងើបឡើងវិញ។ មិនស័ក្តិសមសម្រាប់ដើមដូងទាប។ | ដើមដូងអាចងើបឡើងវិញដោយមានធាងមិនរងការបំផ្លាញលើសពី ១៣ធាង ក្នុងរយៈពេល ៨ខែ និងបន្តការពារបាន ២៣ខែ។ |
| Biological Control (Parasitoid Release) ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្រ្ត (ការព្រលែងសត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីត Goniozus nephantidis) |
ជាវិធីសាស្រ្តដែលមានសុវត្ថិភាព មិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ដើមដូងទាប (ក្រោម១២ម៉ែត្រ)។ អាចជួយកាត់បន្ថយចំនួនដង្កូវក្បាលខ្មៅដូងបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | អត្រានៃការកើនឡើងចំនួនប៉ារ៉ាស៊ីតនៅក្នុងធម្មជាតិនៅមានកម្រិតទាប អាចដោយសារការប្រកួតប្រជែងនៅក្នុងធម្មជាតិ ដែលតម្រូវឱ្យមានការព្រលែងច្រើនដង។ | ចំនួនដង្កូវក្បាលខ្មៅដូងមានការថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងឃើញមានដង្កូវងាប់ ប៉ុន្តែមិនមានការញាស់ចេញជាកូនប៉ារ៉ាស៊ីតថ្មីៗច្រើនក្នុងចម្ការទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្រ្តទាំងនេះទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគជាចាំបាច់ទៅលើធាតុចូលកសិកម្ម កម្លាំងពលកម្ម និងឧបករណ៍បច្ចេកទេសមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្រុក Kui Buri ខេត្ត Prachuap Khiri Khan ប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់រងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួតយូរ និងមានដាំដូងជាលក្ខណៈឯកត្តកម្ម (Monocrop) ច្រើន។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នា ហើយកសិករខ្មែរក៏ប្រឈមនឹងបញ្ហាសត្វល្អិតរាតត្បាតលើដំណាំដូងផងដែរ ជាពិសេសក្នុងរដូវប្រាំង។
វិធីសាស្រ្តចាក់ថ្នាំបញ្ចូលគល់ និងការប្រើប្រាស់ប៉ារ៉ាស៊ីតសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតដូង គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការចាក់ថ្នាំគីមីសម្រាប់ដើមខ្ពស់ និងការព្រលែងប៉ារ៉ាស៊ីតសម្រាប់ដើមទាប គួបផ្សំនឹងការផ្តល់ទឹកគ្រប់គ្រាន់ក្នុងរដូវប្រាំង នឹងជួយស្តារទិន្នផលដូងនៅកម្ពុជាឱ្យមានស្ថិរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Trunk injection (ការចាក់ថ្នាំបញ្ចូលគល់) | វាជាវិធីសាស្រ្តនៃការបញ្ចូលថ្នាំគីមីកសិកម្ម (ដូចជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត) ទៅក្នុងតួដើមរុក្ខជាតិដោយផ្ទាល់ ដើម្បីឱ្យសារធាតុគីមីជ្រាបសាយភាយតាមប្រព័ន្ធសរសៃនាំទឹក និងអាហាររបស់រុក្ខជាតិ ឡើងទៅកាន់ស្លឹក និងសម្លាប់សត្វល្អិតដែលមកស៊ីស្លឹកនោះ។ | ដូចជាការចាក់ថ្នាំសឺរ៉ូមចូលតាមសរសៃឈាមមនុស្ស ដើម្បីព្យាបាលជំងឺពីខាងក្នុងរាងកាយ ជំនួសឱ្យការលាបថ្នាំពីខាងក្រៅ។ |
| Parasitoid (សត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីត) | វាជាប្រភេទសត្វល្អិត (ដូចជាឱម៉ាល់ Goniozus nephantidis) ដែលពងដាក់លើ ឬនៅខាងក្នុងខ្លួនសត្វល្អិតចង្រៃផ្សេងទៀត។ ពេលពងញាស់ កូនរបស់វានឹងស៊ីសាច់សត្វល្អិតចង្រៃនោះជាអាហាររហូតដល់ងាប់ ដែលជាវិធីសាស្រ្តកម្ចាត់សត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្រ្តដ៏មានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជារឿងអេលៀន (Alien) ដែលពងដាក់ក្នុងខ្លួនមនុស្ស ហើយពេលកូនញាស់មក វាស៊ីទម្លុះចេញពីក្នុងខ្លួនតែម្តង។ |
| Spatial interpolation (ការប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យលំហ) | វាជាបច្ចេកទេសគណិតវិទ្យា និងប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្រ្ត (GIS) ដែលប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីទីតាំងដែលគេបានវាស់វែងជាក់ស្តែង ដើម្បីទស្សន៍ទាយ ឬប៉ាន់ស្មានកម្រិតនៃការរាតត្បាតនៅទីតាំងក្បែរៗនោះដែលមិនបានចុះទៅវាស់វែង បង្កើតបានជាផែនទីតំបន់ហានិភ័យរួមមួយ។ | ដូចជាការមើលឃើញភ្លៀងធ្លាក់នៅផ្ទះអ្នក និងផ្ទះមិត្តភក្តិអ្នកដែលនៅឆ្ងាយបន្តិច ហើយអ្នកទាយដឹងថាផ្លូវនៅចន្លោះផ្ទះអ្នកទាំងពីរក៏ប្រហែលជាកំពុងធ្លាក់ភ្លៀងដូចគ្នា។ |
| Monocrop system (ប្រព័ន្ធដាំដុះឯកត្តកម្ម / ការដាំដំណាំទោល) | ជាការអនុវត្តកសិកម្មដែលកសិករដាំដំណាំតែមួយប្រភេទគត់ (ឧទាហរណ៍៖ ដាំតែដូងសុទ្ធ) នៅលើផ្ទៃដីធំទូលាយ។ ការធ្វើបែបនេះងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលផល ប៉ុន្តែងាយរងគ្រោះខ្លាំងបំផុតនៅពេលមានការរាតត្បាតពីសត្វល្អិត ឬជំងឺ ព្រោះពួកវាមានប្រភពចំណីធំទូលាយនិងងាយឆ្លងពីដើមមួយទៅដើមមួយ។ | ដូចជាការយកស៊ុតទាំងអស់ទៅដាក់ក្នុងកន្ត្រកតែមួយ បើកន្ត្រកនោះធ្លាក់ គឺស៊ុតនឹងបែកទាំងអស់ គ្មានសល់អ្វីឡើយ។ |
| Emamectin benzoate (សារធាតុគីមី អ៊ីម៉ាមិចទីន បេនហ្សូអេត) | ជាប្រភេទសារធាតុសកម្មក្នុងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកម្ចាត់ដង្កូវស៊ីស្លឹក ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការចាក់បញ្ចូលដើមដូងខ្ពស់ៗ ដោយវាអាចសម្លាប់ដង្កូវបានយូរខែ និងមិនបន្សល់ជាតិពុលនៅក្នុងសាច់ ឬទឹកដូងឡើយ។ | ដូចជាថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកកម្រិតខ្ពស់ដែលគ្រូពេទ្យប្រើសម្រាប់សម្លាប់បាក់តេរីរឹងរូសនៅក្នុងរាងកាយយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
| Coconut black-headed caterpillar / Opisina arenosella (ដង្កូវក្បាលខ្មៅដូង) | ជាសត្វល្អិតចង្រៃដ៏កាចសាហាវមួយប្រភេទ ដែលដង្កូវរបស់វាស៊ីបំផ្លាញកោសិការុក្ខជាតិពណ៌បៃតងនៅលើធាងដូង ធ្វើឱ្យធាងប្រែជាពណ៌ត្នោត ក្រៀមស្វិត រស្មីសំយោគលែងបាន និងកាត់បន្ថយទិន្នផលដូងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងររហូតដល់អាចធ្វើឱ្យដើមដូងងាប់បានប្រសិនបើមិនមានការទប់ស្កាត់។ | ដូចជាក្រុមចោរដែលចូលលួចកាត់ផ្តាច់ខ្សែភ្លើងក្នុងផ្ទះ ធ្វើឱ្យផ្ទះលែងមានពន្លឺ និងមិនអាចដំណើរការប្រព័ន្ធផ្សេងៗបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
