បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃដង្កូវក្បាលខ្មៅស៊ីស្លឹកដូង (Coconut black-headed caterpillar) ទៅលើដំណាំដូង ដោយស្វែងរកវិធីសាស្ត្រកម្ចាត់តាមបែបជីវសាស្ត្រ ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍ផ្ទាល់ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ផ្ទះកញ្ចក់ និងការសាកល្បងនៅទីវាលចំការដូងពិតប្រាកដ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Release of 8 black earwigs per plant ការលែងសត្វកន្ទុយដង្កៀបចំនួន ៨ ក្បាលក្នុងមួយដើម |
ចំណាយសត្វកន្ទុយដង្កៀបតិច ស័ក្តិសម និងមានប្រសិទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការរាតត្បាតកម្រិតស្រាល ឬមធ្យម។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពទប់ទល់នឹងការរាតត្បាតកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរនោះទេ ហើយអាចតម្រូវឱ្យមានការលែងបន្ថែមនៅសប្តាហ៍ទី៣។ | អាចគ្រប់គ្រងដង្កូវបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងករណីរាតត្បាតមធ្យម (១២,៥០-១៨,២៥ ដង្កូវ/ដើម)។ |
| Release of 32 black earwigs per plant ការលែងសត្វកន្ទុយដង្កៀបចំនួន ៣២ ក្បាលក្នុងមួយដើម |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកម្ចាត់ និងទប់ស្កាត់ចំនួនដង្កូវក្បាលខ្មៅ ក្នុងករណីមានការរាតត្បាតធ្ងន់ធ្ងរ។ | ទាមទារពេលវេលា និងធនធានច្រើនក្នុងការបង្កាត់ពូជសត្វកន្ទុយដង្កៀបឱ្យបានចំនួនច្រើនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីចែកចាយ។ | កាត់បន្ថយចំនួនដង្កូវបានច្រើនបំផុត និងរក្សាប្រសិទ្ធភាពបានរហូតដល់ ៣ សប្តាហ៍ ទោះបីជាការរាតត្បាតធ្ងន់ធ្ងរ (៦៥-៨៧ ដង្កូវ/ដើម) ក៏ដោយ។ |
| Female vs. Male earwig feeding capacity ការប្រៀបធៀបសមត្ថភាពស៊ីចំណីរវាងញី និងឈ្មោល |
សត្វញីមានអាយុកាលវែងជាង (១០២,៦៥ ថ្ងៃ) និងមានសមត្ថភាពស៊ីដង្កូវបានច្រើនជាងសត្វឈ្មោលយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | សត្វញីមានចរិតហួងហែងស៊ុត ដូច្នេះវាអាចស៊ីស៊ុតខ្លួនឯងបានប្រសិនបើវាមានភាពតានតឹងអំឡុងពេលបង្កាត់ពូជ។ | សត្វញីអាចស៊ីដង្កូវបានជាមធ្យម ៣៦,៤០ ក្បាល/សប្តាហ៍ ខណៈឈ្មោលស៊ីបានត្រឹមតែ ៣១,៦០ ក្បាល/សប្តាហ៍។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះពឹងផ្អែកលើធនធានជីវសាស្ត្រ និងសម្ភារៈពិសោធន៍សាមញ្ញៗដែលអាចរកបានយ៉ាងងាយស្រួលនៅលើទីផ្សារ ដោយមិនទាមទារឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់នោះទេ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តផ្តាច់មុខនៅក្នុងចម្ការដូងក្រអូបក្នុងខេត្ត Samut Sakhon និង Kanchanaburi ប្រទេសថៃ។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចមានការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចដោយសារប្រភេទពូជដូង និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងតំបន់ដាំដុះផ្សេងៗគ្នា។ ទោះជាយ៉ាងណា វាជាមូលដ្ឋានទិន្នន័យដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់យកមកអនុវត្ត និងកែច្នៃប្រើប្រាស់នៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រកម្ចាត់សត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្ត្រនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការជួយកសិករកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលគីមី និងកាត់បន្ថយចំណាយ។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់សត្វកន្ទុយដង្កៀបពណ៌ខ្មៅគឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព ចំណាយតិច និងមានសុវត្ថិភាព ដែលវិស័យកសិកម្មកម្ពុជាគួរតែរៀបចំបញ្ចូលទៅក្នុងកម្មវិធីគ្រប់គ្រងសមាសភាពចង្រៃចម្រុះ (IPM)។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biological Control (ការកម្ចាត់សត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | ការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិដូចជាសត្វល្អិតស៊ីសាច់ (Predator) ឬសត្វល្អិតប៉ារ៉ាស៊ីត ដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬគ្រប់គ្រងចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃដែលបំផ្លាញដំណាំ ដោយមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមីពុលដែលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជាជាងការប្រើប្រាស់ថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលងាយបង្កគ្រោះថ្នាក់។ |
| Predator (សត្វរំពា / សត្រូវធម្មជាតិ) | សត្វ ឬសត្វល្អិតដែលចាប់ និងស៊ីសត្វល្អិតផ្សេងទៀតជាអាហារដើម្បីរស់រានមានជីវិត។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គឺសត្វកន្ទុយដង្កៀបពណ៌ខ្មៅដើរតួជាសត្វរំពា ដែលបរបាញ់និងស៊ីដង្កូវក្បាលខ្មៅដូង។ | ដូចជាសត្វតោដែលបរបាញ់សត្វក្តាន់ដើម្បីធ្វើជាអាហារប្រចាំថ្ងៃរបស់វាអញ្ចឹង។ |
| Instar (វ័យសត្វល្អិត / ដំណាក់កាលលូតលាស់) | ដំណាក់កាលនីមួយៗនៃការលូតលាស់របស់សត្វល្អិតចន្លោះពីការសកកម្បកម្តងទៅការសកកម្បកម្តងទៀត។ ឧទាហរណ៍ សត្វកន្ទុយដង្កៀបពណ៌ខ្មៅ មានដំណាក់កាលលូតលាស់ (Instar) ចំនួន ៤វ័យ មុនពេលក្លាយជាសត្វពេញវ័យដែលអាចបន្តពូជបាន។ | ដូចជាទំហំខោអាវរបស់ក្មេងដែលត្រូវផ្លាស់ប្តូរពីលេខ១ ទៅលេខ២ និងលេខបន្តបន្ទាប់នៅពេលដែលរាងកាយរបស់ពួកគេធំធាត់ឡើង។ |
| Cerci (សរីរាង្គកន្ទុយដង្កៀប) | សរីរាង្គរឹងដែលដុះនៅផ្នែកចុងខាងក្រោយនៃពោះរបស់សត្វល្អិតមួយចំនួន ដែលមានរាងដូចជាដង្កៀប ប្រើសម្រាប់ចាប់ចំណី ការពារខ្លួន ឬសម្គាល់ភេទ (ឧទាហរណ៍ ឈ្មោលមានរាងខ្លីនិងធំ ហើយមានធ្មេញខាំ ចំណែកញីមានរាងវែងនិងរលោង)។ | ដូចជាដង្កៀបរបស់សត្វក្តាមដែលវាប្រើសម្រាប់ចាប់ចំណី ឬកៀបសត្រូវដែលមកយាយី។ |
| Pupa (ដំណាក់កាលតុកកែ / សំបុកឌុកដឿ) | ដំណាក់កាលសំងំមុនពេលប្រែក្លាយខ្លួនជាសត្វពេញវ័យ (ដូចជាមេអំបៅ) ដែលក្នុងកំឡុងពេលនេះ សត្វល្អិតមិនស៊ីចំណី ហើយរុំព័ទ្ធដោយសំបកការពារខ្លួនមុនពេលវាញាស់ចេញមក។ | ដូចជាទារកដែលកំពុងលូតលាស់ និងរុំព័ទ្ធដោយទឹកភ្លោះនៅក្នុងផ្ទៃម្តាយមុនពេលកើតមកជាទម្រង់មនុស្សពេញលេញ។ |
| Completely Randomized Design - CRD (ការរចនាពិសោធន៍ដោយចៃដន្យទាំងស្រុង) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍តាមបែបស្ថិតិ ដែលកម្មវត្ថុ ឬសំណាកនីមួយៗត្រូវបានចាត់ចែងដោយចៃដន្យទៅក្នុងក្រុមសាកល្បងផ្សេងៗគ្នា ដោយគ្មានការរើសអើង ដើម្បីធានាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវ និងមិនលម្អៀងនៃលទ្ធផល (ជាទូទៅធ្វើក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍)។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សក្នុងថ្នាក់ឱ្យទៅជាក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដោយមិនគិតពីកម្រិតពូកែ ឬខ្សោយ។ |
| Randomized Completely Block Design - RCB (ការរចនាពិសោធន៍តាមប្លុកដោយចៃដន្យ) | ការបែងចែកទីតាំង ឬសំណាកពិសោធន៍ជាក្រុម (ប្លុក) ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា (ឧទាហរណ៍ ដើមដូងមានកម្រិតរាតត្បាតដូចគ្នា) រួចទើបអនុវត្តវិធីសាស្ត្រសាកល្បងដោយចៃដន្យនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពល្អៀងនៃលទ្ធផលពីកត្តាខាងក្រៅ។ | ដូចជាការបែងចែកដីស្រែជាក្បាលដីតូចៗ រួចសាកល្បងដាក់ជីប្រភេទផ្សេងៗគ្នាក្នុងក្បាលដីនីមួយៗ ដើម្បីធានាថាគុណភាពដីមិនប៉ះពាល់ដល់ការប្រៀបធៀបជី។ |
| Integrated Pest Management - IPM (ការគ្រប់គ្រងសមាសភាពចង្រៃចម្រុះ) | ការរួមបញ្ចូលវិធីសាស្ត្រច្រើនយ៉ាង (ការចិញ្ចឹមសត្រូវធម្មជាតិ ការកាត់ស្លឹកចោល ការប្រើប្រាស់ថ្នាំជីវសាស្ត្រ និងការប្រើថ្នាំគីមីកម្រិតទាបបំផុត) ដើម្បីគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃឱ្យនៅក្រោមទំហំនៃការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ច ដោយគិតគូរពីសុវត្ថិភាពបរិស្ថាន និងសង្គម។ | ដូចជាការថែរក្សាសុខភាពដោយរួមបញ្ចូលការហាត់ប្រាណ ការហូបចុកត្រឹមត្រូវ និងការលេបថ្នាំតែពេលចាំបាច់ ជំនួសឱ្យការពឹងលើថ្នាំតែម្យ៉ាងពេលមានជំងឺ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
