បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស៊ើបអង្កេត និងប្រៀបធៀបភាពចម្រុះប្រភេទ និងរបាយនៃការចែកចាយរបស់សត្វខ្យង (Mollusks) នៅក្នុងជម្រកផ្សេងៗគ្នានៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃកោងកាង Paknampran។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តវិធីសាស្ត្រយកគំរូចៃដន្យតាមស្ថានីយចំនួន ៨ ផ្សេងៗគ្នា ដោយប្រមូលទិន្នន័យជារៀងរាល់ខែចាប់ពីខែឧសភា ដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៣។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Random Quadrat Sampling Method វិធីសាស្ត្រយកគំរូចៃដន្យតាមក្រឡាការ៉េ (Quadrat Sampling) |
មានស្តង់ដារច្បាស់លាស់ ងាយស្រួលអនុវត្តក្នុងការវាស់វែងដង់ស៊ីតេសត្វសមុទ្រ និងផ្តល់ទិន្នន័យបរិមាណត្រឹមត្រូវសម្រាប់ការវិភាគស្តិតិ។ | ប្រើប្រាស់ពេលវេលាច្រើនក្នុងការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់ និងអាចរំលងប្រភេទសត្វកម្រដែលមានទីតាំងនៅក្រៅក្រឡាការ៉េសំណាក។ | កំណត់បានដង់ស៊ីតេខ្យងខ្ពស់បំផុតនៅតំបន់វាលភក់ (Mudflats) ដែលមានចំនួន ១៤៩,៥៨ ± ១,៩០ ក្បាល/ម៉ែត្រការ៉េ។ |
| Ecological Diversity Indices Analysis ការវិភាគសន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះអេកូឡូស៊ី (Diversity Indices) |
ផ្តល់ជាតម្លៃលេខប្រៀបធៀប (ដូចជាសន្ទស្សន៍ Shannon និងសន្ទស្សន៍ Sorensen) ដែលងាយស្រួលក្នុងការវាយតម្លៃសុខភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីរវាងទីតាំងខុសៗគ្នា។ | ទាមទារទិន្នន័យចំនួនក្បាល និងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វ (Species Identification) យ៉ាងជាក់លាក់បំផុតដើម្បីឲ្យលទ្ធផលត្រឹមត្រូវ។ | រកឃើញថាស្ថានីយ 'កំពង់ផែនេសាទ' មានតម្លៃសន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះ និងភាពសម្បូរបែបខ្ពស់ជាងគេបំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាកុំព្យូទ័រខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារធនធានសម្រាប់ការចុះស្រាវជ្រាវផ្ទាល់នៅទីតាំងព្រៃកោងកាង និងឧបករណ៍វិភាគគុណភាពទឹកនិងដី។
ទិន្នន័យត្រូវបានប្រមូលផ្តុំតែនៅក្នុងតំបន់ព្រៃកោងកាង Paknampran ប្រទេសថៃ ក្នុងរយៈពេលខ្លី (ខែឧសភា ដល់កក្កដា ឆ្នាំ២០១៣) ដែលជារដូវវស្សា។ ការខ្វះទិន្នន័យប្រៀបធៀបនៅរដូវប្រាំង អាចធ្វើឲ្យការសន្និដ្ឋានអំពីរបាយសត្វមិនទាន់គ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីការប្រែប្រួលតាមរដូវកាលនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃកោងកាងគឺមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងធនធាន។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវអេកូឡូស៊ីនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់ការអភិរក្សឆ្នេរក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃស្តង់ដារនេះ នឹងជួយដល់ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលនៅកម្ពុជា ក្នុងការបង្កើតទិន្នន័យគោល (Baseline data) ដើម្បីការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃកោងកាង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gastropoda | ថ្នាក់នៃសត្វអត់ឆ្អឹងកង (Mollusk) ដែលមានសំបកតែមួយរុំជុំវិញខ្លួន ឬគ្មានសំបកសោះ ដូចជាខ្យង ដោយវាធ្វើចលនាដោយប្រើសាច់ដុំពោះ។ ពួកវាភាគច្រើនស៊ីសារាយ ឬកម្ទេចកំទីសរីរាង្គក្នុងព្រៃកោងកាងជាអាហារ។ | ដូចជាសត្វដែលមានផ្ទះចល័តមួយដែលមានបន្ទប់តែមួយសម្រាប់លាក់ខ្លួននិងអូសតាមខ្លួនជានិច្ច។ |
| Bivalvia | ថ្នាក់នៃសត្វទន់សាច់ដែលមានសំបកពីរភ្ជាប់គ្នាដោយសន្លាក់ ដូចជាងាវ គ្រំ និងអយស្ទ័រ។ ពួកវាភាគច្រើនកប់ខ្លួនក្នុងភក់ ហើយចម្រោះចំណីដោយការបឺតទឹកយកសារធាតុសរីរាង្គតូចៗ។ | ដូចជាសៀវភៅមួយក្បាលដែលអាចបើកបិទគម្របទាំងពីររបស់វាបាន ដើម្បីការពារខ្លួនពីសត្រូវ។ |
| quadrat samples | វិធីសាស្ត្រយកគំរូក្នុងផ្នែកអេកូឡូស៊ី ដោយប្រើស៊ុមរាងការ៉េ (ទំហំ១x១ម៉ែត្រការ៉េ សម្រាប់ការសិក្សានេះ) ដាក់លើដីដើម្បីកំណត់ព្រំដែន ហើយរាប់ចំនួនសត្វ ឬរុក្ខជាតិដែលស្ថិតក្នុងប្រអប់នោះ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានដង់ស៊ីតេនៅទូទាំងតំបន់ធំ។ | ដូចជាការគូសប្រអប់តូចមួយលើនំភីហ្សា ដើម្បីរាប់ចំនួនសាច់ក្រកក្នុងប្រអប់នោះ រួចទាយថាភីហ្សាទាំងមូលមានសាច់ក្រកប៉ុន្មាន។ |
| species diversity | រង្វាស់គណិតវិទ្យា (ជារឿយៗប្រើសន្ទស្សន៍ Shannon-Wiener) ដែលវាយតម្លៃពីចំនួនប្រភេទសត្វខុសៗគ្នាដែលមាននៅក្នុងជម្រកណាមួយ (Richness) និងតុល្យភាពនៃចំនួនក្បាលក្នុងប្រភេទនីមួយៗនោះ (Evenness)។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើផ្សារមួយមានលក់ទំនិញច្រើនមុខប៉ុណ្ណា ហើយទំនិញនីមួយៗមានបរិមាណលក់ដាច់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នាឬទេ។ |
| evenness | សន្ទស្សន៍ដែលបង្ហាញពីការបែងចែកសមាមាត្រចំនួនក្បាលរបស់ប្រភេទសត្វនីមួយៗនៅក្នុងសហគមន៍អេកូឡូស៊ី។ បើតម្លៃកាន់តែខិតជិត ១ មានន័យថាប្រភេទសត្វនីមួយៗមានចំនួនក្បាលប្រហាក់ប្រហែលគ្នា គ្មានប្រភេទណាមួយគ្របដណ្ដប់ខ្លាំងជាងគេនោះទេ។ | ដូចជាការបែងចែកស្ករគ្រាប់ដល់ក្មេងៗ បើក្មេងម្នាក់ៗទទួលបានស្ករគ្រាប់ស្មើៗគ្នា នោះមានន័យថាវាមាន "ភាពស្មើគ្នា" ខ្ពស់។ |
| Sorensen’s similarity coefficient | រូបមន្តស្តិតិប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបភាពស្រដៀងគ្នានៃសមាសភាពប្រភេទសត្វ (Species composition) រវាងទីតាំងពីរខុសគ្នា ដោយវាស់វែងលើចំនួនប្រភេទសត្វដែលរកឃើញដូចគ្នានៅទីតាំងទាំងពីរនោះ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបបញ្ជីឈ្មោះសិស្សក្នុងថ្នាក់ពីរផ្សេងគ្នា ដើម្បីមើលថាមានសិស្សប៉ុន្មាននាក់ដែលរៀនត្រួតថ្នាក់ទាំងពីរ។ |
| mudflats | តំបន់វាលភក់តាមមាត់សមុទ្រ ឬមាត់ទន្លេ ដែលកើតឡើងពីការកកកុញនៃកករដីនិងសារធាតុសរីរាង្គ ហើយតែងតែលិចទឹកនៅពេលទឹកជោរ និងគោកនៅពេលទឹកស្រក ដែលជាទីជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វខ្យងប្រភេទស៊ីកម្ទេចកំទី។ | ដូចជាកម្រាលព្រំសើមៗដែលសម្បូរដោយអាហារ សម្រាប់សត្វសមុទ្រតូចៗចេញមករកស៊ីនៅពេលទឹកស្រក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
