បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកើនឡើងបរិមាណកាកសំណល់សត្វជ្រូកលើសកម្រិតនៅកោះ Réunion និងតម្រូវការបន្ទាន់ក្នុងការវាយតម្លៃគោលនយោបាយបរិស្ថានដើម្បីគ្រប់គ្រងការបំពុល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានរួមបញ្ចូលគ្នានូវប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ និងការវិភាគសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីទស្សន៍ទាយពីឥរិយាបថរបស់កសិករ និងប្រសិទ្ធភាពចំណាយនៃគោលនយោបាយផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Policy Option 1: Subsidising effluent transport to sugarcane farms ជម្រើសគោលនយោបាយទី១៖ ការឧបត្ថម្ភធនលើការដឹកជញ្ជូនកាកសំណល់ទៅកាន់ចម្ការអំពៅ (រួមបញ្ចូលជាមួយការពិន័យពន្ធ) |
ជួយផ្ទេរជីសរីរាង្គ (កាកសំណល់) ទៅកាន់តំបន់ដាំដុះអំពៅ និងជួយកាត់បន្ថយចំណាយលើការទិញជីគីមីសម្រាប់កសិករដាំអំពៅ។ | ទាមទារការបង់ពន្ធបំពុលកម្រិតខ្ពស់ដែលសង្គមពិបាកទទួលយក មានចំណាយសរុបខ្ពស់ខ្លាំង និងជួបឧបសគ្គផ្នែកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (ផ្លូវតូច ពិបាកដឹកជញ្ជូន)។ | ចំណាយចន្លោះពី ១៣,៧៥ ទៅ ១៩,៣៦ អឺរ៉ូ ក្នុងមួយគីឡូក្រាមនៃអាសូតដែលបានកាត់បន្ថយ (KgN reduced) និងកាត់បន្ថយការបំពុលបានត្រឹមតែ ៩៥.០៤៧ ទៅ ១៧៥.៦៨៤ គីឡូក្រាមប៉ុណ្ណោះ។ |
| Policy Option 2: Subsidising collective compost station ជម្រើសគោលនយោបាយទី២៖ ការឧបត្ថម្ភធនសម្រាប់រោងចក្រកែច្នៃជីកំប៉ុសរួម (រួមបញ្ចូលជាមួយការពិន័យពន្ធ) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយការបំពុលអាសូត មានចំណាយសេដ្ឋកិច្ចទាបជាងឆ្ងាយ និងងាយស្រួលឲ្យកសិករទទួលយក (Socially acceptable)។ | ទាមទារការវិនិយោគលើកដំបូងនិងការផ្តល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភធនប្រចាំឆ្នាំពីរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីធានាបាននូវនិរន្តរភាពប្រតិបត្តិការរបស់រោងចក្រកែច្នៃជីកំប៉ុស។ | ចំណាយត្រឹមតែ ៤,៤៩ អឺរ៉ូ ក្នុងមួយគីឡូក្រាមនៃអាសូតដែលបានកាត់បន្ថយ និងជួយកាត់បន្ថយបរិមាណអាសូតបំពុលបានរហូតដល់ ៤៤៣.០៦៦ គីឡូក្រាម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការក្លែងធ្វើប្រព័ន្ធភ្នាក់ងារច្រើន (MAS) និងទិន្នន័យបឋមពីការចុះអង្កេតផ្ទាល់ជាមួយកសិករ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកោះ Réunion ដែលជាទឹកដីកោះរបស់ប្រទេសបារាំង មានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រដាច់ដោយឡែក (តំបន់ភ្នំចិញ្ចឹមជ្រូកដាច់ពីតំបន់ឆ្នេរដាំអំពៅ) ព្រមទាំងស្ថិតក្រោមច្បាប់បរិស្ថានរបស់សហភាពអឺរ៉ុប។ ការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជាត្រូវគិតគូរពីភាពខុសគ្នានៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ ទំហំកសិដ្ឋាន និងប្រភេទដំណាំដែលកសិករខ្មែរដាំដុះ (ដូចជា ស្រូវ ដំឡូងមី ឬកៅស៊ូ) ជាជាងអំពៅសុទ្ធសាធ ក៏ដូចជាកម្រិតនៃការអនុវត្តច្បាប់បរិស្ថាននៅក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នា (MAS ជាមួយ CBA) នេះ ពិតជាមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃជាមុននូវគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងកាកសំណល់កសិកម្ម។
ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធក្លែងធ្វើកុំព្យូទ័រមុននឹងអនុវត្តគោលនយោបាយពិតប្រាកដ នឹងជួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាសន្សំសំចៃថវិកាជាតិ កាត់បន្ថយហានិភ័យបរាជ័យ និងជ្រើសរើសបានជម្រើសគោលនយោបាយដែលមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Multi-Agent System (MAS) (ប្រព័ន្ធភ្នាក់ងារច្រើន) | វាជាវិធីសាស្ត្រធ្វើគំរូកុំព្យូទ័រដែលប្រើដើម្បីក្លែងធ្វើអន្តរកម្មរវាងបុគ្គលនីមួយៗ (ហៅថាភ្នាក់ងារ ដូចជាកសិករ) និងបរិស្ថានរបស់ពួកគេ ដើម្បីមើលថាតើការសម្រេចចិត្តរៀងៗខ្លួនរបស់ពួកគេបង្កើតជាលទ្ធផលអ្វីខ្លះនៅកម្រិតសង្គមទាំងមូល នៅពេលមានការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយ។ | ដូចជាការលេងហ្គេម Sims ដែលតួអង្គនីមួយៗមានការសម្រេចចិត្តរៀងៗខ្លួន ហើយយើងអង្គុយមើលថាតើទីក្រុងទាំងមូលនឹងប្រែប្រួលយ៉ាងណាតាមពេលវេលា។ |
| Cost-Benefit Analysis (CBA) (ការវិភាគអត្ថប្រយោជន៍-ចំណាយ) | ជាដំណើរការនៃការប្រៀបធៀបគណនាទំហំទឹកប្រាក់នៃការចំណាយសរុប និងអត្ថប្រយោជន៍សរុបនៃជម្រើសគោលនយោបាយណាមួយ ដើម្បីកំណត់ថាតើជម្រើសនោះមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចសមរម្យក្នុងការអនុវត្តឬអត់ដោយធៀបទៅនឹងស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន។ | ដូចជាការថ្លឹងជញ្ជីងរវាងលុយដែលត្រូវចំណាយទិញម៉ូតូថ្មី និងអត្ថប្រយោជន៍នៃសាំងដែលសន្សំបាន បូកនឹងពេលវេលាដែលចំណេញ ដើម្បីសម្រេចចិត្តថាគួរទិញឬអត់។ |
| Net Present Value (NPV) (តម្លៃបច្ចុប្បន្នសរុប) | ជារង្វាស់សេដ្ឋកិច្ចដែលបូកបញ្ចូលចរន្តសាច់ប្រាក់រំពឹងទុកនាពេលអនាគត (ទាំងចំណូលនិងចំណាយ) ដោយគិតបញ្ចុះតម្លៃមកជាតម្លៃលុយនាពេលបច្ចុប្បន្ន ដើម្បីវាយតម្លៃប្រាក់ចំណេញ ឬបន្ទុកចំណាយនៃគម្រោងរយៈពេលវែងណាមួយ។ | ដូចជាការគិតថាប្រាក់ ១០០ ដុល្លារនៅ ១០ ឆ្នាំមុខ មានតម្លៃតិចជាង ១០០ ដុល្លារនៅថ្ងៃនេះ ដូច្នេះយើងត្រូវគិតទូទាត់ថយក្រោយដើម្បីដឹងពីតម្លៃពិតប្រាកដនៅថ្ងៃនេះ។ |
| Livestock effluents (កាកសំណល់បសុសត្វ) | សំដៅលើល្បាយនៃលាមកសត្វ ទឹកនោម និងទឹកលាងសម្អាតទ្រុង (ជាពិសេសជ្រូក) ដែលមានផ្ទុកជាតិអាសូតនិងផូស្វ័រខ្ពស់ ដែលអាចប្រើជាជី តែវានឹងក្លាយជាការបំពុលដី និងទឹក ប្រសិនបើបញ្ចេញចោលច្រើនលើសកម្រិត។ | ដូចជាការញ៉ាំវីតាមីន ដែលការញ៉ាំក្នុងបរិមាណល្មមគឺល្អសម្រាប់សុខភាព តែបើញ៉ាំច្រើនហួសកម្រិតវានឹងក្លាយជាថ្នាំបំពុលរាងកាយ។ |
| Double dividend (ភាគលាភទ្វេដង) | ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចបរិស្ថាន វាគឺជាគោលគំនិតដែលការយកពន្ធលើការបំពុលមិនត្រឹមតែជួយកាត់បន្ថយការខូចខាតបរិស្ថានប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបង្កើតប្រាក់ចំណូលរដ្ឋដែលអាចយកទៅផ្តល់ជាការឧបត្ថម្ភធន ឬផ្តល់ប្រយោជន៍ត្រឡប់ដល់សង្គមវិញផងដែរ។ | ដូចជាការផាកពិន័យអ្នកបើកបរល្មើសច្បាប់ ដែលបានទាំងជួយកាត់បន្ថយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ (ចំណេញទី១) និងបានទាំងថវិកាចូលរដ្ឋសម្រាប់យកទៅជួសជុលផ្លូវ (ចំណេញទី២)។ |
| Structural excess zones (តំបន់ដែលមានការបំពុលលើសកម្រិតរចនាសម្ព័ន្ធ) | ជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ដែលដីមិនអាចស្រូបយកជីសរីរាង្គ (កាកសំណល់សត្វ) បានអស់ ដោយសារការប្រមូលផ្តុំកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមសត្វច្រើនពេកក្នុងតំបន់តូចមួយ ដែលតម្រូវឲ្យមានការកំណត់ច្បាប់រឹតត្បិតបរិមាណនៃការបញ្ចេញចោល។ | ដូចជាអេប៉ុងតូចមួយដែលស្រូបទឹកពេញហូរហៀរ មិនអាចស្រូបទឹកបន្ថែមបានទៀត ទោះបីចាក់ទឹកនោះក្នុងគោលបំណងល្អក៏ដោយ។ |
| Nitrogen assimilation rate (អត្រាស្រូបយកអាសូត) | គឺជាល្បឿន ឬបរិមាណនៃសារធាតុអាសូត (ពីជី ឬកាកសំណល់) ដែលរុក្ខជាតិ និងដីអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានប្រកបដោយសុវត្ថិភាព ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ | ដូចជាសមត្ថភាពក្រពះមនុស្សដែលអាចរំលាយអាហារបានតែ ៣ ពេលក្នុងមួយថ្ងៃ បើញ៉ាំលើសពីនេះនឹងធ្វើឲ្យឈឺពោះនិងខូចសុខភាព។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
