បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះរិះគន់គោលគំនិតនៃ "និរន្តរភាព" (Sustainability) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយចលនាបរិស្ថានជាឧបករណ៍នយោបាយ ដើម្បីរារាំងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការប្រើប្រាស់ឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ស្តង់ដាររស់នៅ ជាពិសេសសម្រាប់ប្រជាជននៅប្រទេសក្រីក្រ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អត្ថបទនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគគោលនយោបាយ និងការវាយតម្លៃបែបប្រៀបធៀបលើប្រភពថាមពលផ្សេងៗ និងផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើសង្គម-សេដ្ឋកិច្ច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Fossil Fuels and Nuclear Energy ឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល និងថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ (ធ្យូងថ្ម ប្រេង ឧស្ម័ន) |
ផ្តល់ថាមពលដែលមានតម្លៃសមរម្យ មានស្ថិរភាពខ្ពស់ និងមានដង់ស៊ីតេថាមពលខ្លាំងដែលអាចជំរុញការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម។ ប្រើប្រាស់ផ្ទៃដីតិចតួចធៀបនឹងទំហំថាមពលដែលផលិតបាន។ | រងការរិះគន់និងប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងពីចលនាបរិស្ថានទាក់ទងនឹងការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិច ទោះបីជាអ្នកនិពន្ធចាត់ទុកថាវាជាកត្តាជំរុញការលូតលាស់រុក្ខជាតិក៏ដោយ។ | ផ្គត់ផ្គង់ជាង ៨០% នៃថាមពលសកលបច្ចុប្បន្ន ហើយអាចផលិតថាមពលបាន ៩៥% នៃពេលវេលាពេញមួយឆ្នាំ។ |
| Renewable Energy (Wind, Solar, Biofuels) ថាមពលកកើតឡើងវិញ (ខ្យល់ ព្រះអាទិត្យ ជីវឥន្ធនៈ) |
ទទួលបានការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយ ព្រមទាំងទទួលបានប្រាក់ឧបត្ថម្ភធន (Subsidies) រាប់ពាន់លានដុល្លារពីយន្តការរដ្ឋាភិបាលនិងអង្គការបរិស្ថាន។ | ទាមទារផ្ទៃដីធំធេង មិនមានស្ថិរភាព (ផលិតបានតែពេលមានពន្លឺឬខ្យល់) ត្រូវការរ៉ែច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ដែលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងធ្វើឱ្យថ្លៃដើមថាមពលកើនឡើង។ | ទាមទារដីរាប់ពាន់លានអិច និងវត្ថុធាតុដើម (ដែក ទង់ដែង រ៉ែកម្រ) រាប់ពាន់លានតោន ខណៈផលិតថាមពលបានតែ ១៦% ទៅ ៣០% នៃពេលវេលាប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផ្លាស់ប្តូរទៅប្រព័ន្ធថាមពលកកើតឡើងវិញទាំងស្រុងទាមទារធនធានរ៉ែ ផ្ទៃដី និងហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ដែលការទាញយកធនធានទាំងនោះបង្កផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់បរិស្ថាននិងមនុស្ស។
ឯកសារនេះត្រូវបានសរសេរដោយអ្នកវិភាគគោលនយោបាយដែលមាននិន្នាការគាំទ្រទីផ្សារសេរី និងឧស្សាហកម្មឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យវាយប្រហារយ៉ាងខ្លាំងលើចលនាបរិស្ថាននិយមនៅសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអឺរ៉ុប។ សម្រាប់កម្ពុជា ទោះបីជាឯកសារនេះមានភាពលម្អៀង ប៉ុន្តែវាបានផ្តល់ទិដ្ឋភាពសំខាន់មួយអំពីថ្លៃដើមលាក់កំបាំងនៃបច្ចេកវិទ្យាថាមពលស្អាត ដែលប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន។
ទស្សនៈនៅក្នុងឯកសារនេះមានសារៈប្រយោជន៍សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រថាមពលប្រកបដោយភាពប្រាកដនិយម និងតម្កល់ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចជាតិជាធំ។
កម្ពុជាគួរប្រកាន់យកវិធីសាស្ត្រថាមពលចម្រុះ (Energy Mix) ដែលមានតុល្យភាពរវាងតម្លៃថោក ស្ថិរភាពនៃរលកអគ្គិសនី និងការគិតគូរពីបរិស្ថានជាក់ស្តែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Precautionary Principle | ជាគោលការណ៍គ្រប់គ្រងហានិភ័យក្នុងការបង្កើតគោលនយោបាយ ដែលចែងថា បើបច្ចេកវិទ្យា ឬសារធាតុគីមីណាមួយមិនទាន់មានភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រច្បាស់លាស់១០០ភាគរយថាមិនបង្កផលប៉ះពាល់ដល់សង្គម ឬបរិស្ថានទេ នោះវាមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យប្រើប្រាស់ឡើយ ទោះបីជាវាមានអត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងណាក៏ដោយ។ អ្នកនិពន្ធរិះគន់គោលការណ៍នេះថាជាការរារាំងការអភិវឌ្ឍ។ | ដូចជាការហាមឃាត់មិនឱ្យក្មេងរៀនជិះកង់រហូតទាល់តែយើងអាចធានាបាន១០០ភាគរយថាក្មេងនោះនឹងមិនដួលរបួសសោះឡើយ ដែលជាក់ស្តែងវាមិនអាចទៅរួចទេ។ |
| Horizontal drilling and hydraulic fracturing | ត្រូវបានស្គាល់ជាទូទៅថា Fracking វាជាបច្ចេកវិទ្យាទាញយកប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិ តាមរយៈការខួងជ្រៅទៅក្នុងដី រួចបត់ផ្ដេកតាមស្រទាប់ថ្មសែល (Shale) រួចបាញ់ទឹក ខ្សាច់ និងសារធាតុគីមីក្នុងសម្ពាធខ្លាំង ដើម្បីបំបែកថ្មទាំងនោះឱ្យបញ្ចេញប្រេងនិងឧស្ម័នមកក្រៅ ដែលបច្ចេកវិទ្យានេះជួយបង្កើនបរិមាណថាមពលនៅលើពិភពលោក។ | ដូចជាការចាក់ម្ជុលចូលទៅក្នុងសរសៃឈាម រួចបាញ់ទឹកបំបែកកករឈាមតូចៗ ដើម្បីឱ្យឈាមអាចហូរចេញមកក្រៅបានយ៉ាងងាយស្រួលនិងបានច្រើន។ |
| Nameplate power | ជាទំហំសមត្ថភាពផលិតអគ្គិសនីអតិបរមារបស់ម៉ាស៊ីន (ឧទាហរណ៍៖ ទួរប៊ីនខ្យល់ ឬបន្ទះសូឡា) ដែលអាចផលិតបាននៅពេលដំណើរការក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុល្អឥតខ្ចោះ មិនមែនជាបរិមាណថាមពលដែលវាអាចផលិតបានជាក់ស្តែង និងប្រកបដោយស្ថិរភាពរាល់ថ្ងៃនោះទេ។ | ដូចជាលេខល្បឿនអតិបរមានៅលើកុងទ័រម៉ូតូ ដែលដាក់ថា ១២០គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង ប៉ុន្តែជាក់ស្តែងយើងជិះនៅលើផ្លូវបានត្រឹមតែ ៤០ ទៅ ៦០ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោងប៉ុណ្ណោះ។ |
| Intermittent | សំដៅលើលក្ខណៈនៃការផ្គត់ផ្គង់អគ្គិសនីដែលមិនមានស្ថិរភាព មិនអាចទាយទុកជាមុនបាន និងមានភាពរអាក់រអួល ដូចជាថាមពលសូឡាដែលផលិតបានតែពេលមានពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងថាមពលខ្យល់ដែលផលិតបានតែពេលមានខ្យល់បក់ ហើយត្រូវការប្រភពថាមពលផ្សេងទៀតមកបម្រុងទុក (Backup)។ | ដូចជាទឹកម៉ាស៊ីនដែលហូរខ្លាំងពេលខ្លះ ហូរខ្សោយពេលខ្លះ និងដាច់ឈប់ហូរតែម្តងនៅពេលដែលយើងកំពុងត្រូវការប្រើប្រាស់ចាំបាច់។ |
| Life-cycle basis | ជាវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន ឬការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិចនៃផលិតផលណាមួយ ដោយគិតបូកបញ្ចូលចាប់តាំងពីដំណាក់កាលដើមបង្អស់ (ការកាប់ព្រៃ ការជីករ៉ែ ការដាំដុះ) ការផលិត ការដឹកជញ្ជូន ការដុតប្រើប្រាស់ រហូតដល់ការបោះចោល មិនមែនគិតត្រឹមតែពេលវាកំពុងបញ្ចេញថាមពលនោះទេ។ | ដូចជាការគិតលុយចំណាយលើការចិញ្ចឹមកូនតាំងពីនៅក្នុងផ្ទៃម្តាយ រហូតដល់រៀនចប់សាកលវិទ្យាល័យ មិនមែនគិតត្រឹមតែថ្លៃបង់សាលាមួយឆ្នាំៗនោះទេ។ |
| Externalities | ជាផលប៉ះពាល់ (ជាពិសេសផ្នែកអវិជ្ជមាន) ដែលកើតចេញពីសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច ឬការផលិតថាមពល ប៉ុន្តែថ្លៃខូចខាតទាំងនោះមិនត្រូវបានគិតបញ្ចូលទៅក្នុងថ្លៃដើមនៃផលិតផលនោះទេ ហើយរុញបន្ទុកនេះទៅឱ្យអ្នកដទៃជាអ្នករងគ្រោះ (ឧទាហរណ៍៖ ការខូចខាតសុខភាពរបស់កម្មករជីករ៉ែនៅប្រទេសក្រីក្រ ដើម្បីយកមកធ្វើថ្មពិលរថយន្តអគ្គិសនី)។ | ដូចជាអ្នកជិតខាងដុតសំរាមនៅផ្ទះគាត់ (គាត់ចំណេញព្រោះមិនបាច់បង់លុយឱ្យឡានប្រមូលសំរាម) ប៉ុន្តែផ្សែងហោះមកធ្វើឱ្យយើងឈឺក្អក ដែលយើងជាអ្នករងគ្រោះពីរឿងដែលយើងមិនបានបង្ក។ |
| Rare-earth metals | ជាក្រុមធាតុលោហៈពិសេសនៅលើផែនដី (ដូចជា Neodymium) ដែលមានសារៈសំខាន់បំផុតក្នុងការផលិតគ្រឿងបន្លាស់បច្ចេកវិទ្យាថាមពលស្អាត ដូចជាមេដែកសម្រាប់ទួរប៊ីនខ្យល់ និងថ្មពិលរថយន្តអគ្គិសនី ប៉ុន្តែការទាញយកវាទាមទារការកម្ទេចភ្នំរ៉ែ និងប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដែលបំពុលបរិស្ថានទឹក និងដីយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាគ្រឿងទេសកម្រដែលគេត្រូវប្រថុយជីវិតឡើងភ្នំគ្រោះថ្នាក់ដើម្បីបេះយកមកធ្វើម្ហូបពិសេស ដែលទង្វើនេះធ្វើឱ្យខូចខាតបរិស្ថានព្រៃឈើនៅតំបន់នោះយ៉ាងដំណំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
