បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃកម្រិតទាបនៃការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្មអភិរក្ស (Conservation Agriculture) ក្នុងចំណោមកសិករខ្នាតតូចនៅតំបន់ពាក់កណ្តាលស្ងួតនៃប្រទេសតង់ហ្សានី ទោះបីជាបច្ចេកវិទ្យានេះមានសក្តានុពលក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាអសន្តិសុខស្បៀង និងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុក៏ដោយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាការស្ទង់មតិកាត់ទទឹង (Cross-sectional survey) លើគ្រួសារកសិករចំនួន ២៦០ គ្រួសារ ដោយវិភាគទិន្នន័យតាមរយៈស្ថិតិពិពណ៌នា និងម៉ូដែលតំរែតំរង់ដើម្បីកំណត់កត្តាជំរុញ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conservation Agriculture (CA) ការធ្វើកសិកម្មអភិរក្ស |
បង្កើនទិន្នផលដំណាំបានយ៉ាងខ្ពស់ (១៧១%) ជួយកែលម្អជីជាតិដី រក្សាសំណើមដី និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលកសិដ្ឋានគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ ជួយកាត់បន្ថយសម្ពាធស្មៅចង្រៃ និងសន្សំសំចៃពេលវេលានៅពេលអនុវត្តបានត្រឹមត្រូវ។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងពេលរៀបចំដីដំបូង តម្លៃដើមនៃការផលិតមានកម្រិតខ្ពស់ជាងបន្តិច និងប្រឈមនឹងការបំផ្លាញពីសត្វល្អិតចង្រៃលើដំណាំគ្របដី។ ការរក្សាសំណល់ដំណាំអាចជួបការលំបាកដោយសារសត្វពាហនៈស៊ី និងការដុតរានដី។ | ទិន្នផលជាមធ្យម ៥២១ គីឡូក្រាម/អាករ និងប្រាក់ចំណូលកសិដ្ឋាន ១៣៤,០១១ TZS/អាករ។ |
| Conventional Farming (Non-CA) ការធ្វើកសិកម្មតាមបែបប្រពៃណី |
មានការចំណាយលើផលិតកម្មសរុបប្រមាណជាទាបជាងបន្តិច ហើយវាជាវិធីសាស្ត្រដែលកសិករធ្លាប់ស្គាល់ស្រាប់ ដែលមិនតម្រូវឱ្យមានការបណ្តុះបណ្តាលថ្មី ឬបច្ចេកទេសស្មុគស្មាញ។ | ទទួលបានទិន្នផលទាប ប្រាក់ចំណូលសេដ្ឋកិច្ចតិចតួច និងងាយរងគ្រោះដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (ឧទាហរណ៍ គ្រោះរាំងស្ងួត និងភ្លៀងធ្លាក់មិនទៀងទាត់) ព្រមទាំងធ្វើឱ្យដីឆាប់ខូចគុណភាព។ | ទិន្នផលជាមធ្យម ១៩២ គីឡូក្រាម/អាករ និងប្រាក់ចំណូលកសិដ្ឋាន ១១,៥២៥ TZS/អាករ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ការអនុវត្តកសិកម្មអភិរក្ស ទាមទារការវិនិយោគលើកម្លាំងពលកម្ម ចំណេះដឹង និងធាតុចូលកសិកម្មជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុក Chamwino ប្រទេសតង់ហ្សានី ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីគ្រួសារកសិករខ្នាតតូចចំនួន ២៦០ គ្រួសារ។ តំបន់នេះមានលក្ខណៈពាក់កណ្តាលស្ងួត (Semi-arid) មានភ្លៀងធ្លាក់តិច និងដីមិនសូវមានជីជាតិ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះវាផ្តល់ជាមេរៀនស្រដៀងគ្នាសម្រាប់តំបន់ដែលងាយរងគ្រោះដោយគ្រោះរាំងស្ងួត និងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រកសិកម្មអភិរក្សនេះពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងបរិបទប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសដើម្បីទប់ទល់នឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ និងការថយចុះជីជាតិដី។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរពីកសិកម្មប្រពៃណីទៅកសិកម្មអភិរក្សនៅកម្ពុជា ទាមទារឱ្យមានការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ការបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស និងការសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងរដ្ឋាភិបាល អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងសហគមន៍។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Conservation Agriculture (CA) (កសិកម្មអភិរក្ស) | វិធីសាស្ត្រធ្វើកសិកម្មដែលផ្តោតលើគោលការណ៍៣សំខាន់ គឺកាត់បន្ថយការភ្ជួររាស់ដី ការរក្សាគម្របដី (ដោយសំណល់រុក្ខជាតិ ឬដំណាំគ្របដី) និងការបង្វិល ឬដាំដំណាំចម្រុះ ដើម្បីរក្សាជីជាតិដី និងទប់ទល់នឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។ | ដូចជាការថែរក្សាស្បែកដោយមិនត្រដុសខ្លាំងពេក និងតែងតែលាបឡេការពារកម្តៅថ្ងៃ ដើម្បីឱ្យស្បែកមានសំណើម និងមានសុខភាពល្អ។ |
| Extension Services (សេវាកម្មផ្សព្វផ្សាយកសិកម្ម) | ការចុះផ្តល់ចំណេះដឹង បច្ចេកទេស និងការគាំទ្រពីអ្នកជំនាញ ឬមន្ត្រីកសិកម្មទៅដល់កសិករនៅតាមសហគមន៍ ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យា ឬវិធីសាស្ត្រកសិកម្មថ្មីៗបានត្រឹមត្រូវនិងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាគ្រូបង្វឹកកីឡាដែលចុះទៅបង្ហាត់បង្រៀនកីឡាករដល់ទីលានផ្ទាល់ ដើម្បីឱ្យពួកគេចេះបច្ចេកទេសលេងបានត្រឹមត្រូវ និងពូកែជាងមុន។ |
| Logistic Regression Model (ម៉ូដែលតំរែតំរង់ឡូជីស្ទិក) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលគេប្រើដើម្បីទស្សន៍ទាយលទ្ធផលដែលមានជម្រើសតែពីរ (ឧទាហរណ៍៖ អនុវត្ត ឬ មិនអនុវត្ត) ដោយផ្អែកលើអថេរ ឬកត្តាជំរុញផ្សេងៗជាច្រើន (ដូចជា អាយុ, យេនឌ័រ, ទំហំដី, ការទទួលបានឥណទាន)។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ព័ត៌មានពីការខិតខំរៀនសូត្រ អវត្តមាន និងពិន្ទុប្រចាំខែ ដើម្បីទស្សន៍ទាយថាតើសិស្សម្នាក់នឹង "ប្រឡងជាប់" ឬ "ប្រឡងធ្លាក់"។ |
| Champion Farmers / Animators (កសិករគំរូ ឬអ្នកសម្របសម្រួល) | កសិករក្នុងស្រុកដែលបានអនុវត្តបច្ចេកទេសកសិកម្មថ្មីទទួលបានជោគជ័យ ហើយស្ម័គ្រចិត្តចែករំលែកចំណេះដឹង បង្រៀន និងលើកទឹកចិត្តកសិករដទៃទៀតនៅក្នុងសហគមន៍របស់ខ្លួនឱ្យធ្វើតាម។ | ដូចជាសិស្សពូកែប្រចាំថ្នាក់ដែលតែងតែជួយពន្យល់មេរៀន និងចែករំលែកតិចនិករៀនសូត្រដល់មិត្តភក្តិដទៃទៀតឱ្យឆាប់យល់។ |
| Minimum Soil Disturbance (ការកាត់បន្ថយការរំខានដល់ដី ឬការមិនភ្ជួររាស់) | គោលការណ៍ទី១នៃកសិកម្មអភិរក្ស ដោយការដាំដុះដោយមិនបាច់ភ្ជួររាស់ដីទាំងស្រុង គឺគ្រាន់តែចោះរន្ធ ឬភ្ជួរតែគន្លងតូចមួយសម្រាប់ដាក់គ្រាប់ពូជប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីការពារកុំឱ្យខូចរចនាសម្ព័ន្ធដី កាត់បន្ថយការហួតសំណើម និងការពារការហូរច្រោះ។ | ដូចជាការវះកាត់ដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យាចោះតូចៗ (Endoscopy) ដែលមិនធ្វើឱ្យរបួសធំ និងឆាប់ជាសះស្បើយ ជាជាងការវះកាត់បើកធំដែលធ្វើឱ្យខូចខាតជាលិកាច្រើន។ |
| Cover Crops / Green Manure (GM/CC) (ដំណាំគ្របដី ឬជីពង្រួស) | ការដាំដំណាំប្រភេទសណ្តែក ឬរុក្ខជាតិផ្សេងៗទៀតនៅចន្លោះដំណាំចម្បង ឬក្រោយពេលប្រមូលផល ដើម្បីគ្របដីការពារការហួតទឹក ទប់ស្កាត់ស្មៅចង្រៃ និងបន្ថែមសារធាតុចិញ្ចឹម (អាសូត) ទៅក្នុងដីនៅពេលវាពុកផុយ។ | ដូចជាការពាក់អាវរងាដើម្បីការពាររាងកាយពីភាពត្រជាក់និងខ្យល់ស្ងួត ព្រមទាំងផ្តល់ភាពកក់ក្តៅដល់រាងកាយផងដែរ។ |
| Independent Samples t-test (ការធ្វើតេស្ត t លើសំណាកឯករាជ្យ) | ជារង្វាស់ស្ថិតិសម្រាប់ប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមនៃក្រុមពីរផ្សេងគ្នាដាច់ដោយឡែកពីគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ទិន្នផលរបស់ក្រុមអ្នកធ្វើកសិកម្មអភិរក្ស និងក្រុមអ្នកមិនធ្វើ) ដើម្បីមើលថាតើលទ្ធផលពិតជាខុសគ្នាដោយសារបច្ចេកទេស ឬគ្រាន់តែដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ប្រៀបធៀបរវាងក្រុមអ្នកហាត់ប្រាណ និងក្រុមអ្នកមិនហាត់ប្រាណ ដើម្បីបញ្ជាក់តាមវិទ្យាសាស្ត្រថាការហាត់ប្រាណពិតជាធ្វើឱ្យស្រកទម្ងន់មែនឬអត់។ |
| Village Savings and Loan Associations (VSLA) (សមាគមសន្សំ និងឥណទានភូមិ) | ក្រុមសហគមន៍ក្រៅផ្លូវការដែលប្រជាជនប្រមូលប្រាក់សន្សំរួមគ្នាជារៀងរាល់ខែ ហើយអនុញ្ញាតឱ្យសមាជិកខ្ចីប្រាក់នោះក្នុងអត្រាការប្រាក់ទាប ដើម្បីយកទៅទិញធាតុចូលកសិកម្ម (ពូជ ជី) ឬប្រកបអាជីវកម្ម។ | ដូចជាការលេងតុងទីន ប៉ុន្តែមានច្បាប់ទម្លាប់ច្បាស់លាស់ មានការប្រជុំត្រឹមត្រូវ និងក្នុងគោលបំណងជួយគ្នាទៅវិញទៅមកដើម្បីយកលុយទៅពង្រីកមុខរបរកសិកម្ម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
