បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាការចម្លងរោគបាក់តេរី Escherichia coli និង Salmonella នៅក្នុងដី និងបន្លែ ដែលបណ្តាលមកពីការប្រើប្រាស់លាមកគោស្រស់ (មិនបានធ្វើកំប៉ុស) ជាជីសរីរាង្គ ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកបរិភោគយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានរៀបចំឡើងតាមទម្រង់ Split Plot ដោយបែងចែកជា ៣ ឡូត៍ (replications) ដើម្បីប្រៀបធៀបកម្រិតនៃការចម្លងរោគរវាងការប្រើប្រាស់ជីលាមកគោដែលបានធ្វើកំប៉ុស និងមិនបានធ្វើកំប៉ុស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Composted Cow Manure (CCM) ការប្រើប្រាស់លាមកគោដែលបានធ្វើកំប៉ុស (យ៉ាងតិច ៩៨ ថ្ងៃ) |
កាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ទាំងស្រុងនូវបាក់តេរីបង្កជំងឺ E. coli និង Salmonella។ ធ្វើឱ្យបន្លែមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់សម្រាប់ការបរិភោគ និងការនាំចេញ។ | ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការធ្វើកំប៉ុស (យ៉ាងតិច ៩៨ ថ្ងៃ) និងត្រូវការកម្លាំងពលកម្ម ព្រមទាំងទីតាំងសម្រាប់ថែទាំគំនរកំប៉ុស។ | មិនមានការរកឃើញបាក់តេរី E. coli និង Salmonella នៅក្នុងសំណាកដី និងបន្លែ (លើកលែងតែដីដាំទំពាំងបារាំងបន្តិចបន្តួចនៅថ្ងៃទី ៤៩)។ |
| Non-composted Cow Manure (NCCM) ការប្រើប្រាស់លាមកគោស្រស់ (មិនបានធ្វើកំប៉ុស) |
ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ ចំណេញពេលវេលា និងមិនត្រូវការកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមក្នុងការកែច្នៃ ឬធ្វើកំប៉ុស។ | បណ្តាលឱ្យមានការចម្លងរោគបាក់តេរីយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទៅក្នុងដី និងបន្លែ ដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពអ្នកបរិភោគ និងខូចខាតដល់ទីផ្សារនាំចេញ។ | រកឃើញការចម្លងរោគ E. coli កម្រិតខ្ពស់ក្នុងដីទាំងអស់ (៣,២៩ ដល់ ៤,៩៣ log MPN/g) និងក្នុងបន្លែភាគច្រើន (២,៧៨ ដល់ ៤,៣៨ log MPN/g) ព្រមទាំងមានវត្តមាន Salmonella។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្រ្ត សម្ភារៈដាំដុះ និងពេលវេលាសមស្របសម្រាប់ការធ្វើកំប៉ុស និងការវិភាគ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវកសិកម្ម Mae Hai ខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ក្នុងអំឡុងរដូវប្រាំង (ខែមករាដល់មេសា)។ លទ្ធផលនៃការចម្លងរោគអាចនឹងប្រែប្រួល ប្រសិនបើអនុវត្តនៅរដូវវស្សា ព្រោះទឹកភ្លៀងអាចជួយកាត់បន្ថយ ឬផ្សព្វផ្សាយមេរោគបានលឿនជាងមុន។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការពិចារណាលើកត្តាអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីក្នុងតំបន់ គឺមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការវាយតម្លៃពីការរស់រានរបស់បាក់តេរី។
វិធីសាស្ត្រនៃការចម្រាញ់លាមកសត្វទៅជាជីកំប៉ុសមុនពេលប្រើប្រាស់នេះ គឺមានសារៈប្រយោជន៍ និងចាំបាច់បំផុតសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ។
ការលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុសលាមកសត្វជំនួសលាមកសត្វស្រស់ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់ក្នុងការលើកកម្ពស់សុខភាពសាធារណៈ និងបង្កើនទំនុកចិត្តលើគុណភាពកសិផលកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Escherichia coli (អេស៊ឺរិចគា កូលី) | ជាប្រភេទបាក់តេរីដែលរស់នៅក្នុងពោះវៀនមនុស្សនិងសត្វ ហើយវត្តមានរបស់វានៅក្នុងដី ឬបន្លែ បង្ហាញពីការចម្លងរោគពីលាមកដោយផ្ទាល់ ឬប្រយោល ដែលអាចបង្កឱ្យមានជំងឺរាគរូសធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាសញ្ញាព្រមានពណ៌ក្រហមដែលប្រាប់យើងថា ទឹក ឬចំណីអាហារនោះមានប្រឡាក់លាមកសត្វ ឬមនុស្ស។ |
| Salmonella spp. (សាល់ម៉ូណែលឡា) | ជាពពួកបាក់តេរីបង្កជំងឺដែលអាចរស់រានមានជីវិតបានយូរក្នុងបរិស្ថាននិងលាមកសត្វ ដែលជាភ្នាក់ងារចម្បងបង្កជំងឺពុលអាហារ គ្រុនពោះវៀន និងរលាកក្រពះពោះវៀន។ | ដូចជាមេរោគលាក់មុខក្នុងសាច់ឆៅ ឬបន្លែប្រឡាក់ដី ដែលធ្វើឱ្យយើងឈឺពោះនិងរាគខ្លាំងក្រោយពេលបរិភោគដោយមិនបានចម្អិនឱ្យឆ្អិនល្អ។ |
| Composted cow manure (ជីកំប៉ុសលាមកគោ) | ជាលាមកគោដែលត្រូវបានផ្អាប់ទុកក្នុងលក្ខខណ្ឌមានខ្យល់ចេញចូល និងសំណើមសមស្រប ដើម្បីឱ្យមីក្រូសរីរាង្គបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ បង្កើតបានជាកម្តៅខ្ពស់ដែលអាចសម្លាប់មេរោគបង្កជំងឺបាន មុននឹងយកទៅប្រើប្រាស់។ | ដូចជាការយកសំរាមសរីរាង្គទៅចម្អិនឱ្យឆ្អិនតាមរយៈកម្តៅធម្មជាតិ ដើម្បីសម្លាប់មេរោគមុននឹងយកទៅដាក់ឱ្យរុក្ខជាតិស៊ី។ |
| Most probable number (MPN) (ចំនួនប៉ាន់ស្មានខ្ពស់បំផុត) | ជាបច្ចេកទេសវាយតម្លៃបរិមាណបាក់តេរីនៅក្នុងសំណាក ដោយប្រើវិធីសាស្ត្រពង្រាវជាច្រើនកម្រិត ហើយវិភាគតាមលក្ខណៈស្ថិតិ ដើម្បីទាញរកចំនួនប្រហាក់ប្រហែលនៃបាក់តេរីនោះ (គិតជា MPN/g)។ | ដូចជាការស្ទង់មតិលើមនុស្សមួយក្រុមតូច ដើម្បីទាយដឹងពីចំនួនមនុស្សសរុបនៅក្នុងទីក្រុងមួយដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា។ |
| Split plot design (ការរៀបចំឡូតិ៍ពិសោធន៍បំបែក) | ជាការរៀបចំផែនការពិសោធន៍កសិកម្មដែលមានកត្តាពីរ ដោយកត្តាមួយពិបាកផ្លាស់ប្តូរ (ឧទាហរណ៍ ប្រភេទបន្លែ) ត្រូវដាក់ក្នុងឡូតិ៍ធំ និងកត្តាមួយទៀតងាយផ្លាស់ប្តូរ (ឧទាហរណ៍ ប្រភេទជី) ត្រូវដាក់ក្នុងឡូតិ៍តូចៗបំបែកចេញពីឡូតិ៍ធំ។ | ដូចជាការបែងចែកដីសាលាជាដុំធំៗសម្រាប់ថ្នាក់នីមួយៗ រួចក្នុងថ្នាក់នីមួយៗបែងចែកជាក្រុមតូចៗបន្ថែមទៀតដើម្បីធ្វើការងារផ្សេងគ្នា។ |
| Thermophilic phase (ដំណាក់កាលកម្តៅខ្ពស់) | ជាដំណាក់កាលកំឡុងពេលធ្វើជីកំប៉ុស ដែលសីតុណ្ហភាពកើនឡើងខ្ពស់ខ្លាំង (៤៥ ទៅ ៧០ អង្សាសេ) ដោយសារសកម្មភាពបំបែកធាតុរបស់មីក្រូសរីរាង្គ ដែលមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការសម្លាប់បាក់តេរីបង្កជំងឺ និងគ្រាប់ស្មៅ។ | ដូចជាការពុះទឹកនៅក្នុងឆ្នាំងដើម្បីសម្លាប់មេរោគ គ្រាន់តែនេះជាកម្តៅដែលកើតចេញពីការរលួយនៃគំនរជី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
