បញ្ហា (The Problem)៖ អាហារស្រាប់ដែលដាក់លក់តាមដងផ្លូវ (Ready-To-Eat food) ផ្តល់នូវភាពងាយស្រួលនិងមានតម្លៃសមរម្យ ប៉ុន្តែវាអាចបង្កហានិភ័យខ្ពស់ដល់សុខភាពសាធារណៈ ដោយសារការចម្លងរោគមីក្រូជីវសាស្ត្រដែលបណ្តាលមកពីកង្វះអនាម័យ និងការរក្សាទុកមិនបានត្រឹមត្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃគុណភាពមីក្រូជីវសាស្ត្រនៃសំណាកអាហារស្រាប់ចំនួន ១០០ សំណាក ដែលប្រមូលបានពីតំបន់ផ្សារចំនួន ៥ ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសពង្រាវនិងពាសមេរោគ (Serial dilution and spread plate techniques)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Serial Dilution and Spread Plate on MacConkey agar ការរាប់ចំនួនបាក់តេរីតាមរយៈការបណ្តុះលើ MacConkey agar |
ងាយស្រួលកំណត់អត្តសញ្ញាណបាក់តេរី E. coli ដោយសារវាមានសមត្ថភាពរំលាយឡាក់តូស ហើយបង្កើតជាកូឡូនីពណ៌ផ្កាឈូកយ៉ាងច្បាស់។ | ទាមទារពេលវេលាបណ្តុះមេរោគរយៈពេល ២៤ម៉ោង ព្រមទាំងត្រូវការបរិយាកាសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគ្មានមេរោគជ្រៀតជ្រែក។ | អាចរកឃើញវត្តមាន E. coli ៨៨% នៃសំណាកសរុប (១០០% នៅក្នុងសំណាកទឹកអំពៅ និងបុកល្ហុង)។ |
| Serial Dilution and Spread Plate on Salmonella-shigella agar ការរាប់ចំនួនបាក់តេរីតាមរយៈការបណ្តុះលើ Salmonella-shigella agar |
មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការញែករកបាក់តេរី Salmonella spp. តាមរយៈការបង្កើតពណ៌ខ្មៅ ដោយសារការផលិតឧស្ម័ន H2S។ | ចាំបាច់ត្រូវមានការបញ្ជាក់បន្ថែមតាមរយៈការធ្វើតេស្តរូបរាងសាស្ត្រ (Morphological confirmation) ដូចជាការលាបពណ៌ Gram និង Catalase test ដើម្បីឱ្យប្រាកដ១០០%។ | អាចរកឃើញវត្តមាន Salmonella spp. ៦០% នៃសំណាកសរុប (រហូតដល់ ៩៦% នៅក្នុងបុកល្ហុង)។ |
| Statistical Analysis using One-way ANOVA ការវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិដោយប្រើប្រាស់ One-way ANOVA ក្នុងកម្មវិធី SPSS |
ផ្តល់នូវការប្រៀបធៀបកម្រិតនៃការចម្លងមេរោគរវាងប្រភេទអាហារផ្សេងៗគ្នា និងទីតាំងផ្សារនីមួយៗបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ និងមានលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ (p < 0.05)។ | ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើចំនួនទំហំសំណាក (Sample size) ដែលបានប្រមូល បើសំណាកតូចពេក លទ្ធផលអាចនឹងមិនតំណាងឱ្យភាពទូទៅបានល្អនោះទេ។ | បង្ហាញពីភាពខុសគ្នាយ៉ាងមានអត្ថន័យនៃកម្រិតមេរោគរវាងទីតាំងផ្សារនីមួយៗ ដោយផ្សារចម្ការដូងមានកម្រិតមេរោគក្នុងលៀសហាលខ្ពស់ជាងគេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រដែលបំពាក់ដោយឧបករណ៍ស្តង់ដារ សារធាតុគីមីសម្រាប់បណ្តុះមេរោគ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតតែលើសំណាកអាហារស្រាប់ចំនួន ១០០ សំណាក ពីផ្សារក្នុងស្រុកចំនួន ៥ ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ នាកំឡុងខែកក្កដា ដល់ កញ្ញា ឆ្នាំ២០១៩។ ដោយសារទំហំសំណាកនៅមានកម្រិត និងផ្តោតតែលើទីក្រុងមួយ ទិន្នន័យនេះអាចនឹងមិនតំណាងឱ្យស្ថានភាពអនាម័យចំណីអាហារនៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាទាំងស្រុងនោះទេ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាបង្ហាញពីហានិភ័យដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយដែលកម្ពុជាត្រូវតែយកចិត្តទុកដាក់ ដោយសារប្រជាជនភាគច្រើននិយមបរិភោគអាហារតាមដងផ្លូវប្រចាំថ្ងៃ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះគឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកទៅអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធានការអប់រំ និងការត្រួតពិនិត្យអនាម័យជាក់ស្តែងដោយផ្អែកលើទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្របែបនេះ នឹងជួយកាត់បន្ថយការផ្ទុះឡើងនូវជំងឺឆ្លងតាមចំណីអាហារនៅក្នុងសហគមន៍បានយ៉ាងប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ready-to-eat (RTE) food | ជាប្រភេទអាហារ ឬភេសជ្ជៈដែលត្រូវបានរៀបចំរួចរាល់ និងអាចបរិភោគបានភ្លាមៗដោយមិនចាំបាច់មានការចម្អិន កម្ដៅ ឬកែច្នៃបន្ថែមទៀត។ | ដូចជាការទិញនំ ឬភេសជ្ជៈពីហាងហើយអាចញ៉ាំបានភ្លាមៗនៅតាមផ្លូវ ដោយមិនបាច់យកមកចម្អិននៅផ្ទះ។ |
| Escherichia coli | ជាប្រភេទបាក់តេរីដែលរស់នៅក្នុងពោះវៀនមនុស្សនិងសត្វ ហើយវត្តមានរបស់វានៅក្នុងចំណីអាហារគឺជាសូចនាករដែលបញ្ជាក់ថាអាហារនោះមានការចម្លងរោគពីលាមក ឬប្រព័ន្ធអនាម័យខ្សោយ។ | ដូចជាសញ្ញាព្រមានមួយដែលប្រាប់យើងថា អាហារនោះត្រូវបានរៀបចំដោយអ្នកលក់ដែលមិនបានលាងដៃសម្អាតបានល្អបន្ទាប់ពីចេញពីបន្ទប់ទឹក។ |
| Salmonella spp. | ជាក្រុមបាក់តេរីបង្កជំងឺដែលអាចចម្លងតាមរយៈសាច់សត្វ ស៊ុត ឬការចម្លងកាត់ ហើយជាភ្នាក់ងារចម្បងដែលបណ្តាលឱ្យមានជំងឺរលាកក្រពះពោះវៀនធ្ងន់ធ្ងរ គ្រុនពោះវៀន ឬរាគរូស។ | ដូចជាសត្រូវលាក់មុខក្នុងអាហារឆៅ ដែលចាំតែវាយប្រហារក្រពះពោះវៀនយើងនៅពេលដែលយើងបរិភោគវាចូលទៅ។ |
| Serial dilution | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលកាត់បន្ថយកំហាប់នៃសំណាកជាបន្តបន្ទាប់ (តាមលំដាប់លំដោយ) ដើម្បីបន្ថយចំនួនបាក់តេរីឱ្យនៅតិចល្មមដែលអាចរាប់បាន។ | ដូចជាការយកទឹកស៊ីរ៉ូមួយស្លាបព្រាទៅលាយក្នុងទឹកមួយកែវ រួចយកទឹកមួយស្លាបព្រាពីកែវនោះទៅលាយក្នុងទឹកមួយកែវផ្សេងទៀតជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីឱ្យពណ៌វាប្រែជាស្រាល។ |
| Spread plate technique | ជាវិធីសាស្ត្រចាក់និងពាសសំណាករាវស្តើងៗទៅលើផ្ទៃជែលបណ្តុះមេរោគ (Agar) ដើម្បីឱ្យកោសិការបាក់តេរីដុះលូតលាស់ដាច់ៗពីគ្នាជាកូឡូនី (Colony) ដែលងាយស្រួលក្នុងការរាប់ចំនួន។ | ដូចជាការសាបព្រោះគ្រាប់ពូជឱ្យរាយស្មើៗគ្នានៅលើដី ដើម្បីឱ្យកូនរុក្ខជាតិដុះមកដាច់ៗពីគ្នា និងងាយស្រួលរាប់ថានៅលើដីនោះមានប៉ុន្មានដើម។ |
| MacConkey agar | ជាមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះមេរោគពិសេសមួយដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីរារាំងការលូតលាស់របស់បាក់តេរី Gram-positive និងអនុញ្ញាតឱ្យតែបាក់តេរី Gram-negative (ដូចជា E. coli) ដុះ ព្រមទាំងអាចបែងចែកពួកវាផ្អែកលើសមត្ថភាពរំលាយជាតិស្ករឡាក់តូស។ | ដូចជាកន្ត្រងពិសេសមួយដែលអនុញ្ញាតឱ្យតែមនុស្សពាក់អាវពណ៌ក្រហម (បាក់តេរីគោលដៅ) ដើរឆ្លងកាត់បាន ខណៈអ្នកផ្សេងត្រូវបានបញ្ឈប់។ |
| CFU (Colony Forming Unit) | ជារង្វាស់ដែលប្រើក្នុងមីក្រូជីវសាស្ត្រដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណចំនួនកោសិកាបាក់តេរី ឬផ្សិតដែលមានជីវិត និងមានសមត្ថភាពបន្តពូជបង្កើតជាកូឡូនីនៅលើចានបណ្តុះ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនគ្រួសារដែលរស់នៅក្នុងភូមិមួយ ជាជាងការដើររាប់សមាជិកម្នាក់ៗក្នុងគ្រួសារនីមួយៗផ្ទាល់។ |
| Cross-contamination | ជាដំណើរការដែលអតិសុខុមប្រាណបង្កជំងឺត្រូវបានផ្ទេរពីវត្ថុមួយ (ដូចជាអាហារឆៅ ដៃ ឬឧបករណ៍ប្រើប្រាស់) ទៅកាន់វត្ថុមួយទៀត (ដូចជាអាហារឆ្អិន ឬអាហារស្រាប់)។ | ដូចជាការយកកាំបិតដែលទើបតែហាន់សាច់ឆៅរួច ទៅហាន់ផ្លែឈើបន្តដោយមិនបានលាងសម្អាត ដែលធ្វើឱ្យមេរោគពីសាច់ឆ្លងទៅផ្លែឈើ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
