បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺស្វិតស្រពោនដោយបាក់តេរី (Bacterial wilt) ដែលបង្កឡើងដោយ Ralstonia solanacearum គឺជាបញ្ហាដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដែលបំផ្លាញដំណាំដំឡូងបារាំង និងប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលកសិកម្ម។ ការស្រាវជ្រាវនេះស្វែងរកភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តដើម្បីគ្រប់គ្រងជំងឺនេះដោយសុវត្ថិភាព ជំនួសការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការប្រមូលសំណាកដី និងឫសពីរុក្ខជាតិគ្មានជំងឺពី ១៨ ខេត្ត ដើម្បីញែកបាក់តេរីមានសក្តានុពល និងធ្វើតេស្តសមត្ថភាពប្រឆាំងនឹងមេរោគ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pre-disease Biological Control (Bacillus subtilis) ការគ្រប់គ្រងមុនពេលកើតជំងឺដោយប្រើបាក់តេរី Bacillus subtilis (ការការពារ) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការការពារការឆ្លងជំងឺ និងជួយបង្កើនទិន្នផលដំណាំដំឡូងបារាំងយ៉ាងកត់សម្គាល់ក្នុងលក្ខខណ្ឌវាលស្រែជាក់ស្តែង។ | តម្រូវឱ្យមានការអនុវត្តមុនពេលរុក្ខជាតិឆ្លងមេរោគ ឬមុនពេលបង្ហាញរោគសញ្ញា ទើបមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | អាចកាត់បន្ថយជំងឺបាន ២៣.៤ - ៨០% ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ និង ៦៦.៦ - ៨៥.៦% នៅលើកសិដ្ឋាន។ អ៊ីសូឡាត DOA.WB 4 បង្ហាញប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាងគេ។ |
| Post-disease Biological Control (Bacillus subtilis) ការគ្រប់គ្រងក្រោយពេលកើតជំងឺដោយប្រើបាក់តេរី Bacillus subtilis (ការព្យាបាល) |
ជាការសាកល្បងដើម្បីរកមើលសក្តានុពលក្នុងការព្យាបាលរុក្ខជាតិដែលបានឆ្លងជំងឺរួច។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពទាល់តែសោះក្នុងការទប់ស្កាត់ ឬព្យាបាលរុក្ខជាតិដែលបានបង្ហាញរោគសញ្ញាជំងឺរួចហើយ។ | មិនអាចគ្រប់គ្រងស្ថានភាពជំងឺក្រោយពេលឆ្លងបានឡើយ (បរាជ័យក្នុងការព្យាបាលរុក្ខជាតិដែលមានជំងឺស្រាប់)។ |
| Control / Untreated (Sterile Distilled Water) ការមិនប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត (ប្រើតែទឹកបិតធម្មតា) |
មិនចំណាយថវិកា និងពេលវេលាលើការបណ្តុះ ឬប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត (បាក់តេរី)។ | រុក្ខជាតិរងការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីជំងឺស្វិតស្រពោន និងបាត់បង់ទិន្នផលស្ទើរតែទាំងស្រុងនៅតំបន់ដែលមានមេរោគ។ | អត្រាឆ្លងជំងឺខ្ពស់រហូតដល់ ៨៦.៧% នៅក្នុងការធ្វើតេស្ត និងផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រកម្រិតមធ្យម ព្រមទាំងផ្ទះកញ្ចក់ និងដីកសិកម្មសម្រាប់ការសាកល្បងជាក់ស្តែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន ១៨ នៃប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើតំបន់ដែលមានការដាំដុះដំណាំដំឡូងបារាំង ប៉េងប៉ោះ និងម្ទេស។ ទិន្នន័យត្រូវបានប្រមូលពីប្រភេទដី និងអាកាសធាតុត្រូពិច ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ភាពស្រដៀងគ្នានៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនេះ ធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់ការយកមកអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជា ដោយមិនចាំបាច់មានការកែប្រែច្រើន។
វិធីសាស្រ្តប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត Bacillus subtilis នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីពុល។
ការទាញយកប្រយោជន៍ពីបាក់តេរីដែលមានក្នុងធម្មជាតិ (Antagonistic bacteria) ដើម្បីគ្រប់គ្រងជំងឺរុក្ខជាតិ គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយចីរភាព សុវត្ថិភាពខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការជំរុញកសិកម្មសរីរាង្គនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Antagonistic bacteria (បាក់តេរីប្រឆាំង ឬបាក់តេរីទប់ស្កាត់) | ជាប្រភេទបាក់តេរីមានប្រយោជន៍ដែលមានសមត្ថភាពផលិតសារធាតុអង់ទីប៊ីយ៉ូទិក ឬប្រកួតប្រជែងដណ្តើមចំណីនិងទីតាំង ដើម្បីទប់ស្កាត់ការលូតលាស់ ឬសម្លាប់បាក់តេរីផ្សេងទៀតដែលបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាទាហានការពារស្រុកដែលជួយកម្ចាត់ និងទប់ស្កាត់សត្រូវ(មេរោគ)មិនឱ្យមកបំផ្លាញទីក្រុង(ដំណាំ)។ |
| Biological control (ការគ្រប់គ្រងដោយជីវសាស្ត្រ) | គឺជានីតិវិធីក្នុងវិស័យកសិកម្មដែលប្រើប្រាស់ភាវៈរស់ដូចជា សត្វល្អិត បាក់តេរី ឬផ្សិតដែលមានប្រយោជន៍ ដើម្បីកម្ចាត់ ឬកាត់បន្ថយចំនួនភ្នាក់ងារចង្រៃនិងមេរោគ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីពុល។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលប៉ះពាល់សុខភាពមនុស្ស។ |
| Rhizoplane (ផ្ទៃឫសរុក្ខជាតិ) | ជាបរិវេណផ្ទៃខាងក្រៅបង្អស់នៃឫសរុក្ខជាតិដែលប៉ះផ្ទាល់ជាមួយដី ដែលជាកន្លែងសំបូរទៅដោយមីក្រូសរីរាង្គរស់នៅយ៉ាងកុះករ និងធ្វើអន្តរកម្មយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាស្បែករបស់យើងដែលជាកន្លែងប៉ះផ្ទាល់ជាមួយបរិស្ថានខាងក្រៅ និងមានបាក់តេរីល្អៗរស់នៅការពារមេរោគពីខាងក្រៅ។ |
| Thin-layer chromatography - TLC (ក្រូម៉ាតូក្រាហ្វីស្រទាប់ស្តើង) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍មួយប្រភេទសម្រាប់បំបែកសមាសធាតុគីមី ឬសារធាតុផ្សេងៗចេញពីគ្នា ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទបាក់តេរី (ដូចជា Bacillus subtilis) ដោយផ្អែកលើចលនានិងស្លាកស្នាមនៃសារធាតុលីពីតរបស់វានៅលើបន្ទះស្តើង។ | ដូចជាការន្តក់ទឹកថ្នាំពណ៌លើក្រដាសជូតមាត់ ហើយសង្កេតមើលពណ៌នោះរាលដាលបែកជាពណ៌ផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីដឹងថាទឹកថ្នាំនោះផ្សំពីធាតុអ្វីខ្លះ។ |
| Disc diffusion method (វិធីសាស្ត្រសាយភាយតាមបន្ទះឌីស) | ជាវិធីសាស្ត្រធ្វើតេស្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដោយដាក់បន្ទះក្រដាសតូចៗដែលជ្រលក់បាក់តេរីប្រឆាំង ទៅលើចានចិញ្ចឹមមេរោគ ដើម្បីវាស់វែងថាតើបាក់តេរីប្រឆាំងនោះអាចបញ្ឈប់ការលូតលាស់របស់មេរោគបានទំហំប៉ុនណា។ | ដូចជាការដាក់ធូបមូសនៅកណ្តាលបន្ទប់ ហើយវាស់មើលថាតើក្លិនវាអាចដេញមូសឱ្យថយឆ្ងាយបានចម្ងាយប៉ុន្មានម៉ែត្រ។ |
| Inhibition zone / Clear zone (តំបន់ទប់ស្កាត់ ឬរង្វង់ថ្លា) | ជារង្វង់ថ្លាដែលលេចឡើងនៅជុំវិញបន្ទះឌីស ឬដំណក់បាក់តេរីប្រឆាំងនៅលើចានពិសោធន៍ ដែលបញ្ជាក់ថាទីតាំងនោះមេរោគត្រូវបានសម្លាប់ ឬមិនអាចលូតលាស់បានដោយសារឥទ្ធិពលនៃសារធាតុទប់ស្កាត់។ | ដូចជាតំបន់សុវត្ថិភាពជុំវិញភ្លើងគប់ក្នុងព្រៃ ដែលសត្វសាហាវមិនហ៊ានចូលក្បែរ។ |
| Soil drenching (ការស្រោចគល់) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មក្នុងការចាក់បញ្ចូលសារធាតុរាវ (ដូចជាជី ថ្នាំ ឬសូលុយស្យុងបាក់តេរីមានប្រយោជន៍) ទៅក្នុងដីដោយផ្ទាល់នៅត្រង់គល់រុក្ខជាតិ ដើម្បីឱ្យឫសស្រូបយក និងការពារឫសពីមេរោគបង្កជំងឺក្នុងដី។ | ដូចជាការបញ្ចុកថ្នាំដោយផ្ទាល់ចូលទៅក្នុងពោះ ដើម្បីព្យាបាលជំងឺក្រពះពោះវៀនឱ្យចំគោលដៅ។ |
| Ralstonia solanacearum (បាក់តេរី រ៉ាល់ស្តូនៀ សូឡាណាសៀរ៉ុម) | ជាប្រភេទបាក់តេរីក្នុងដីដ៏កាចសាហាវ និងជាភ្នាក់ងារចម្បងដែលវាយប្រហារចូលតាមឫសរុក្ខជាតិ ចូលទៅស្ទះសរសៃទឹក (Xylem) ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិដូចជាដំឡូងបារាំង ប៉េងប៉ោះ និងម្ទេស ស្វិតស្រពោន និងងាប់យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ដូចជាកំណកឈាមដែលចូលទៅស្ទះសរសៃឈាមបេះដូង ធ្វើឱ្យមនុស្សគាំងបេះដូងភ្លាមៗដោយគ្មានរោគសញ្ញាប្រាប់ជាមុន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
