បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺស្រូវនៅតំបន់ទីទួល ដោយស្វែងរកវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងមេរោគបង្កជំងឺតាមបែបជីវសាស្ត្រ ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមីកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការសាកល្បងដោយប្រើប្រាស់បាក់តេរី Bacillus subtilis ចំនួនពីរប្រភេទ ដើម្បីទប់ស្កាត់មេរោគបង្កជំងឺស្រូវទាំងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ផ្ទះកញ្ចក់ និងនៅវាលស្រែផ្ទាល់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Non-bacteria treated (Control) មិនប្រើប្រាស់បាក់តេរី (វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យ) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត មិនទាមទារការចំណាយពេលវេលា និងថវិកាលើការរៀបចំបាក់តេរី។ | អត្រានៃការកើតជំងឺមានកម្រិតខ្ពស់ ជាពិសេសជំងឺខ្លោចស្លឹក ជំងឺរលួយស្រទប និងជំងឺអុចត្នោត។ | អត្រាឆ្លងជំងឺខ្លោចស្លឹក (Blast) ខ្ពស់រហូតដល់ ១០០% នៅថ្ងៃទី ២១ បន្ទាប់ពីព្រោះ។ |
| Soil incorporated with bacteria before seeding ការរោយម្សៅបាក់តេរីលាយជាមួយដីមុនពេលព្រោះ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺនៅដំណាក់កាលដំបូង (៧ ទៅ ១៤ ថ្ងៃ) និងជួយកាត់បន្ថយប្រភពមេរោគនៅក្នុងដី។ | តម្រូវឱ្យមានការរៀបចំម្សៅបាក់តេរីជាមុន និងប្រើប្រាស់បរិមាណច្រើន (១០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) សម្រាប់ការរោយលើដី។ | មិនមានជំងឺនៅថ្ងៃទី ៧ និងអត្រាជំងឺខ្លោចស្លឹកធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ១៥% នៅថ្ងៃទី ១៤។ |
| Bacteria was sprayed on the leaves ការបាញ់សូលុយស្យុងបាក់តេរីលើស្លឹកស្រូវ |
អាចគ្រប់គ្រងជំងឺបានក្នុងកម្រិតមធ្យម និងអាចអនុវត្តបានជាប្រចាំ (រៀងរាល់ ៧ ថ្ងៃម្តង) ដើម្បីទប់ស្កាត់ការរាលដាល។ | ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ជំងឺមិនសូវខ្ពស់ដូចការរោយក្នុងដីមុនពេលព្រោះនោះទេ ប្រសិនបើប្រើប្រាស់តែឯង។ | អត្រាជំងឺខ្លោចស្លឹក (Blast) ថយចុះមកនៅកម្រិតមធ្យម (៥៥% នៅថ្ងៃទី ១៤ និង ៦៧% នៅថ្ងៃទី ២១)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារឱ្យមានការរៀបចំបន្ទប់ពិសោធន៍ដើម្បីបណ្តុះមេបាក់តេរី និងឧបករណ៍សម្រាប់ផលិតជាទម្រង់ម្សៅ ដែលទាមទារធនធានបច្ចេកទេស និងសម្ភារៈមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវក្នុងស្រុករបស់ថៃ និងផ្តោតលើលក្ខខណ្ឌដាំដុះនៅតំបន់ទីទួល (Upland Condition)។ ទោះបីជាអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏ប្រភេទដី ពូជស្រូវ និងអាកាសធាតុប្រែប្រួលអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងបន្ថែមនៅក្នុងបរិបទដីកសិកម្មកម្ពុជា ដើម្បីធានាបាននូវប្រសិទ្ធភាពអតិបរមា។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងជំងឺតាមបែបជីវសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់ Bacillus subtilis គឺជាដំណោះស្រាយដែលមាននិរន្តរភាព ចំណាយតិចក្នុងរយៈពេលវែង និងអាចជួយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថានពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីពុលលើដំណាំស្រូវនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biological Control (ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | គឺជាវិធីសាស្ត្រកសិកម្មដែលប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិ ឬអតិសុខុមប្រាណដែលមានប្រយោជន៍ ដើម្បីកម្ចាត់ និងទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃសត្វល្អិតចង្រៃ ឬមេរោគបង្កជំងឺដល់ដំណាំ ដោយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមី។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជំនួសឱ្យការប្រើថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាព។ |
| Bacillus subtilis (បាក់តេរី Bacillus subtilis) | ជាប្រភេទបាក់តេរីល្អដែលរស់នៅក្នុងដី មានសមត្ថភាពផលិតសារធាតុប្រឆាំង និងទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ពពួកផ្សិត ឬបាក់តេរីផ្សេងៗដែលបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិ។ វាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយជាថ្នាំសម្លាប់សត្រូវរុក្ខជាតិបែបជីវសាស្ត្រ។ | ដូចជាទាហានការពារស្រុកដ៏រឹងមាំ ដែលឈរយាមនៅតាមឫសនិងស្លឹក ដើម្បីវាយបក និងរារាំងមិនឱ្យមេរោគអាក្រក់ចូលមកបំផ្លាញដើមស្រូវបាន។ |
| Xanthomonas campestris pv. oryzae (បាក់តេរីបង្កជំងឺ Xanthomonas campestris pv. oryzae) | គឺជាប្រភេទបាក់តេរីចង្រៃមួយប្រភេទដែលបង្កឱ្យមានជំងឺរលួយស្លឹក ឬខ្លោចស្លឹក (Bacterial Blight) យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅលើដំណាំស្រូវ ដែលធ្វើឱ្យស្លឹកប្រែពណ៌លឿង ស្ងួត និងប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាមេរោគផ្តាសាយធំដែលឆ្លងរាលដាលធ្វើឱ្យមនុស្សឈឺ តែនេះវាចូលចិត្តវាយប្រហារធ្វើឱ្យស្លឹកស្រូវខ្លោចនិងងាប់។ |
| Pathogen antagonist (អតិសុខុមប្រាណប្រឆាំង ឬ មេរោគប្រឆាំង) | សំដៅទៅលើភាវៈរស់តូចៗ (ដូចជាបាក់តេរី ឬផ្សិត) ដែលរស់នៅប្រកួតប្រជែង ដណ្តើមចំណី ឬបញ្ចេញសារធាតុពុល ដើម្បីរារាំង សម្លាប់ ឬបញ្ឈប់ការលូតលាស់របស់មេរោគដែលបង្កជំងឺដល់ដំណាំ។ | ដូចជាប៉ូលីសដែលចាំតាមចាប់ និងរារាំងចោរ (មេរោគបង្កជំងឺ) មិនឱ្យធ្វើសកម្មភាពបំផ្លិចបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកស្រុកបាន។ |
| Seed bacterization (ការប្រឡាក់គ្រាប់ពូជជាមួយបាក់តេរី) | គឺជាដំណើរការនៃការយកគ្រាប់ពូជដំណាំ (ដូចជាគ្រាប់ស្រូវ) ទៅលាយ ឬស្រោបជាមួយនឹងសូលុយស្យុងបាក់តេរីដែលមានប្រយោជន៍ មុនពេលយកទៅដាំដុះ ដើម្បីការពារគ្រាប់ពូជពីមេរោគក្នុងដី និងជំរុញការលូតលាស់។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំងការពារជំងឺដល់ទារកតាំងពីទើបនឹងកើត ដើម្បីឱ្យពួកគេធំឡើងមានសុខភាពល្អ និងអង់ទីគ័រប្រឆាំងនឹងជំងឺ។ |
| In vitro (នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ឬ ក្នុងកែវពិសោធន៍) | គឺជាការធ្វើតេស្ត ឬការពិសោធន៍ដែលត្រូវបានអនុវត្តនៅខាងក្រៅសព៌ាង្គកាយរស់នៅធម្មជាតិ ពោលគឺធ្វើឡើងនៅក្នុងចានជ័រ (Petri dish) ឬបំពង់កែវនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីសង្កេតមើលប្រតិកម្មនៅក្នុងបរិយាកាសដែលអាចគ្រប់គ្រងបាន។ | ដូចជាការហ្វឹកហាត់ទាហាននៅលើទីលានសប្បនិម្មិតក្នុងបន្ទប់បិទជិត មុនពេលបញ្ជូនពួកគេឱ្យទៅច្បាំងនៅសមរភូមិពិតប្រាកដ (នៅវាលស្រែ)។ |
| Inoculum (មេដំបែ ឬ វត្ថុសម្រាប់បណ្តុះមេរោគ) | គឺជាបរិមាណនៃកោសិកាអតិសុខុមប្រាណ (ដូចជាស្ព័របាក់តេរី ឬផ្សិត) ដែលត្រូវបានប្រមូល និងរៀបចំឡើងសម្រាប់យកទៅបណ្តុះបន្ត ឬយកទៅបាញ់បញ្ចូលទៅក្នុងដី និងរុក្ខជាតិ ដើម្បីបង្កឱ្យមានប្រតិកម្មការពារ ឬបង្កជំងឺ អាស្រ័យលើប្រភេទរបស់វា។ | ដូចជាមេដំបែដែលគេទិញទុកសម្រាប់យកទៅលាយជាមួយម្សៅ ដើម្បីធ្វើឱ្យនំប៉័ងឡើងប៉ោងល្អ។ |
| Upland Condition (លក្ខខណ្ឌដីទីទួល ឬ ការដាំដុះស្រូវចម្ការ) | សំដៅលើបរិស្ថាន ឬលក្ខខណ្ឌនៃការដាំដុះដំណាំ (ជាពិសេសស្រូវ) នៅលើផ្ទៃដីខ្ពស់ ដីចម្ការ ឬជម្រាលភ្នំ ដែលមិនមានការដក់ទឹកដូចនៅតាមវាលស្រែទំនាបឡើយ ហើយវាពឹងផ្អែកទាំងស្រុងទៅលើទឹកភ្លៀង។ | ដូចជាការដាំពោត ឬដាំដំឡូងនៅលើដីចម្ការ ដែលមិនមានទឹកលិចត្រាំជាប់រហូតដូចការធ្វើស្រែប្រាំងនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
