បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកើនឡើងការប្រើប្រាស់ថាមពល និងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) នៅក្នុងប្រព័ន្ធផលិតកម្មកសិកម្ម ពិសេសដំណាំពោត ដែលចាំបាច់ត្រូវមានការវាយតម្លៃដើម្បីអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវិភាគលើសក្ដានុពលថាមពល និងសក្តានុពលនៃការឡើងកម្ដៅផែនដី (GWP) សម្រាប់ប្រព័ន្ធផលិតកម្មគ្រាប់ពោត និងដើមពោត ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យស្ថិតិរបស់ក្រសួងកសិកម្មអ៊ីរ៉ង់ចន្លោះឆ្នាំ២០១១-២០១៦ ក្នុងតំបន់ Karaj។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Corn Grain Production System Assessment ការវាយតម្លៃប្រព័ន្ធផលិតកម្មគ្រាប់ពោត |
ផ្ដោតលើការផលិតគ្រាប់ពោតដែលជាផលិតផលកសិកម្មមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ និងតម្រូវការទីផ្សារធំ។ | ប្រើប្រាស់ធាតុចូលថាមពលច្រើន (ជាពិសេសជីអាសូត) មានប្រសិទ្ធភាពថាមពលទាប និងបង្កើតឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ខ្ពស់។ | បង្កើតសក្តានុពលកម្ដៅផែនដី (GWP) សរុប ៣៧៨២,៩៥ kg CO2-eq/ha និងមានប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ថាមពលត្រឹមតែ ៤,៣៤។ |
| Corn Stover Production System Assessment ការវាយតម្លៃប្រព័ន្ធផលិតកម្មដើមពោត |
ទទួលបានថាមពលបញ្ចេញ (Output energy) ខ្ពស់ជាង មានប្រសិទ្ធភាពថាមពលល្អប្រសើរ និងបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ទាបជាងបន្តិច។ | ដើមពោតមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចទាបជាងគ្រាប់ពោត និងទាមទារការប្រមូលផលច្រើនដំណាក់កាល។ | បង្កើតសក្តានុពលកម្ដៅផែនដី (GWP) សរុប ៣៥២៩,៦០ kg CO2-eq/ha និងមានប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ថាមពលខ្ពស់រហូតដល់ ១៣,០៦។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកចម្បងលើការប្រមូលទិន្នន័យស្ថិតិពីកសិករ និងការគណនាដោយប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រទូទៅ ដោយមិនទាមទារឧបករណ៍ ឬធនធានបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញឡើយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ Karaj ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួត (Semi-arid) និងផ្អែកលើទិន្នន័យចន្លោះឆ្នាំ២០១១-២០១៦។ ទោះបីជាប្រភេទដី អាកាសធាតុ និងការអនុវត្តកសិកម្មនៅទីនោះមានភាពខុសគ្នាពីប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចក្ដៅសើមក៏ដោយ ក៏វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនេះអាចយកមកប្រែសម្រួលនិងអនុវត្តបានយ៉ាងល្អ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃតុល្យភាពថាមពល និងឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នេះគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីជួយអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ការវាយតម្លៃនេះផ្ដល់ជាឧបករណ៍គោលមួយក្នុងការជួយរដ្ឋាភិបាល និងកសិករកម្ពុជាធ្វើការសម្រេចចិត្តក្នុងការបង្កើនទិន្នផល កាត់បន្ថយការចំណាយថាមពល និងចូលរួមកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Global warming potential (សក្តានុពលនៃការឡើងកម្ដៅផែនដី) | ជារង្វាស់ដែលវាស់ស្ទង់ថាតើឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នីមួយៗ (ដូចជា CO2, N2O, CH4) ស្រូបកម្ដៅនៅក្នុងបរិយាកាសបានកម្រិតណាធៀបនឹងឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបថាតើភួយប្រភេទណា (ឧស្ម័នផ្សេងៗ) ដែលអាចរក្សាកម្ដៅបានល្អជាងគេ បើធៀបនឹងភួយស្តង់ដារមួយ (CO2)។ |
| Agro-ecosystem (ប្រព័ន្ធកសិ-អេកូឡូស៊ី) | ជាប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមនុស្សក្នុងគោលបំណងផលិតកម្មកសិកម្ម ដែលរួមបញ្ចូលអន្តរកម្មរវាងភាវៈរស់ (ដំណាំ សត្វល្អិត មីក្រូសារពាង្គកាយ) និងបរិស្ថាន (ដី ទឹក អាកាសធាតុ)។ | ដូចជាសហគមន៍ធម្មជាតិមួយដែលមានទាំងរុក្ខជាតិ សត្វ និងដី តែត្រូវបានរៀបចំនិងមើលថែដោយកសិករដើម្បីយកទិន្នផល។ |
| Energy use efficiency (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ថាមពល) | ជាអនុបាតរវាងថាមពលដែលទទួលបានពីផលដំណាំ (Output energy) ធៀបនឹងថាមពលសរុបដែលបានចំណាយក្នុងការផលិត (Input energy ដូចជា ជី ប្រេង ទឹក)។ តម្លៃកាន់តែខ្ពស់ បង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពកាន់តែល្អ។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើយើងចំណាយទុន (កម្លាំងនិងធនធាន) ប៉ុន្មាន ដើម្បីទទួលបានប្រាក់ចំណេញ (ទិន្នផល) មកវិញ បើចំណាយតិចចំណេញច្រើន នោះមានន័យថាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ |
| Corn stover (សំណល់ដើមពោត) | ជាផ្នែកនៃដើមពោតដែលនៅសេសសល់ក្នុងចម្ការក្រោយពេលប្រមូលផលគ្រាប់រួច ដែលរួមមាន ស្លឹក ដើម និងស្នូលពោត ដែលអាចប្រើជាចំណីសត្វ ឬកែច្នៃជាថាមពលជីវម៉ាស។ | ដូចជាចំបើងដែលនៅសល់ក្រោយពេលច្រូតស្រូវរួច ដែលគេមិនបោះចោលតែអាចយកទៅប្រើប្រាស់បន្តបាន។ |
| Net energy (ថាមពលសុទ្ធ) | ជាបរិមាណថាមពលដែលនៅសល់ ក្រោយពីយកថាមពលដែលបញ្ចេញពីទិន្នផលកសិកម្ម (Output energy) ដកនឹងថាមពលដែលបានប្រើប្រាស់ជាធាតុចូល (Input energy)។ បើវាមានតម្លៃវិជ្ជមាន មានន័យថាប្រព័ន្ធនោះផលិតថាមពលបានចំណេញ។ | ដូចជាប្រាក់ចំណេញសុទ្ធដែលនៅសល់ ក្រោយពីយកប្រាក់ចំណូលសរុបដកនឹងការចំណាយដើមទុនទាំងអស់។ |
| Specific energy (ថាមពលជាក់លាក់) | ជាបរិមាណថាមពលដែលត្រូវចំណាយ (គិតជាមេហ្គាហ្ស៊ូល MJ) ដើម្បីផលិតបានកសិផលចំនួន ១គីឡូក្រាម។ តម្លៃកាន់តែធំ មានន័យថាការផលិតនោះស៊ីថាមពលកាន់តែច្រើន។ | ដូចជាការវាស់ថាតើឡានមួយប្រើសាំងប៉ុន្មានលីត្រ ដើម្បីអាចដឹកអីវ៉ាន់បានទម្ងន់ ១គីឡូក្រាម។ |
| Indirect energy (ថាមពលប្រយោល) | ជាថាមពលដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការផលិត ដឹកជញ្ជូន និងកែច្នៃធាតុចូលកសិកម្ម (ដូចជា ជីគីមី ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត គ្រាប់ពូជ) មុនពេលយកមកប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងលើដីចម្ការ។ | ដូចជាកម្លាំងនិងថាមពលដែលគេចំណាយដើម្បីធ្វើចបកាប់និងនង្គ័ល មុនពេលដែលកសិករទិញវាយកមកភ្ជួររាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
