បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) និងការបង្កើត "បំណុលកាបូន" ដែលបណ្តាលមកពីការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីធម្មជាតិ ដើម្បីដាំដុះដំណាំជីវឥន្ធនៈ (Biofuels) ឆ្លើយតបទៅនឹងគោលដៅថាមពលសកល។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់សេណារីយ៉ូវិភាគ (Scenario Analysis) ដើម្បីប៉ាន់ស្មានការប្រើប្រាស់ដីសរុប និងការបំភាយកាបូន ដោយផ្អែកលើគោលដៅនៃការជំនួសប្រេងឥន្ធនៈ ១០% នៅឆ្នាំ ២០៣០។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា ការដាំដុះដំណាំជីវឥន្ធនៈជំនាន់ទីមួយ (First-generation biofuels) ដើម្បីបំពេញគោលដៅថាមពលសកល នឹងទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីយ៉ាងធំធេង។ ការបំប្លែងដីព្រៃឈើ និងវាលស្មៅធម្មជាតិទៅជាដីកសិកម្មនេះ នឹងបញ្ចេញនូវឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់យ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ដែលបង្កើតបានជា "បំណុលកាបូន" ធ្វើឱ្យបាត់បង់អត្ថប្រយោជន៍នៃការកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| តម្រូវការដីដ៏ធំធេង (Massive Land Requirement) | ដើម្បីសម្រេចបានការជំនួសប្រេងឥន្ធនៈដឹកជញ្ជូនចំនួន ១០% នៅត្រឹមឆ្នាំ ២០៣០ វាទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់ផ្ទៃដីដាំដុះបន្ថែមពី ១១៨ ទៅ ៥០៨ លានហិកតា (អាស្រ័យលើប្រភេទដំណាំ និងទិន្នផល)។ | ទិន្នន័យពីរបាយការណ៍បង្ហាញថា ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងដូងប្រេង និងអំពៅត្រូវការដី ១១៨ លានហិកតា ខណៈសណ្តែកសៀង និងពោតត្រូវការរហូតដល់ ៥០៨ លានហិកតា។ |
| ការបំភាយឧស្ម័នកាបូនិកពីការបំប្លែងដី (CO2 Emissions from Land Conversion) | ការកាប់ឆ្ការព្រៃ និងបំប្លែងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិសម្រាប់ដាំដំណាំជីវឥន្ធនៈ បណ្តាលឱ្យមានការបំភាយឧស្ម័ន CO2 យ៉ាងច្រើនលើសលុប ដែលច្រើនជាងការសន្សំសំចៃកាបូនពីការប្រើប្រាស់ជីវឥន្ធនៈទៅទៀត។ | ការប៉ាន់ស្មានបង្ហាញថាការបំភាយឧស្ម័ន CO2 ប្រចាំឆ្នាំពីការបំប្លែងដី មានចន្លោះពី ៧៥៣ ទៅ ១៨២៥ លានតោន (Mt CO2) ក្នុងរយៈពេល ៣០ ឆ្នាំ។ |
| បំណុលកាបូនរយៈពេលយូរ (Long-term Carbon Debt) | ការកាប់បំផ្លាញទីជម្រកធម្មជាតិដែលសម្បូរកាបូន ដើម្បីយកដីដាំដំណាំជីវឥន្ធនៈ បង្កើតបានជា "បំណុលកាបូន" ដែលទាមទារពេលវេលារាប់ទសវត្សរ៍ ឬរាប់សតវត្សរ៍ទើបអាចសងរួច។ | ការបំប្លែងតំបន់ដីកោះពពុះព្រៃឈើ (Forest peatland) ទៅជាចម្ការដូងប្រេង បញ្ចេញកាបូន ៣៤៥២ តោន/ហិកតា ក្នុងរយៈពេល ៥០ ឆ្នាំ ដែលត្រូវការពេល ៤២៣ ឆ្នាំទើបអាចសងបំណុលកាបូននេះរួចរាល់។ |
| សក្តានុពលនៃដីខូចគុណភាព (Potential of Degraded Lands) | ដើម្បីទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពិតប្រាកដក្នុងការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដំណាំជីវឥន្ធនៈគួរតែត្រូវបានដាំដុះនៅលើដីដែលខូចគុណភាព (Degraded lands) ដីកសិកម្មដែលបោះបង់ចោល ឬប្រើប្រាស់សំណល់កសិកម្មដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ព្រៃឈើ។ | ការសិក្សាបញ្ជាក់ថាការផលិតជីវឥន្ធនៈតាមរបៀបដែលកាត់បន្ថយការបំប្លែងទីជម្រកធម្មជាតិ អាចជួយកាត់បន្ថយបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុបានពិតប្រាកដ។ |
របាយការណ៍នេះផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រនៃការផលិតជីវឥន្ធនៈ ដោយផ្តោតលើនិរន្តរភាព និងជៀសវាងការបំផ្លាញប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ត្រូវបង្កើតនិងអនុវត្តច្បាប់ហាមឃាត់ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើធម្មជាតិ និងតំបន់ដីសើម ដើម្បីបំប្លែងទៅជាចម្ការដំណាំជីវឥន្ធនៈឬដំណាំសេដ្ឋកិច្ចកសិ-ឧស្សាហកម្ម។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | ត្រូវវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យាជីវឥន្ធនៈជំនាន់ទី២ (Second-generation biofuels) ដែលប្រើប្រាស់សំណល់កសិកម្ម ស្មៅ ឬកាកសំណល់ឈើ ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ដំណាំស្បៀងអាហារ។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ (Research Institutions) | ត្រូវធ្វើការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (Life Cycle Assessment - LCA) ឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងការបំភាយកាបូនដោយប្រយោលពីការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី (Indirect Land-Use Change) មុនពេលអនុម័តគម្រោងថាមពលជីវៈ។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្ម និងមានការកើនឡើងនូវការផ្តល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ដំណាំកសិ-ឧស្សាហកម្ម (ដូចជាដូងប្រេង កៅស៊ូ ដំឡូងមី)។ ការពង្រីកផ្ទៃដីកសិកម្មដោយកាប់ឆ្ការព្រៃឈើ អាចធ្វើឱ្យកម្ពុជាប្រឈមនឹងការកើនឡើងឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងប៉ះពាល់ដល់ការប្តេជ្ញាចិត្តកាត់បន្ថយកាបូនថ្នាក់ជាតិ (NDC)។
ដើម្បីធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព កម្ពុជាត្រូវតែបញ្ចៀសការលះបង់ព្រៃឈើធម្មជាតិដើម្បីបម្រើឱ្យការដាំដុះដំណាំថាមពល ដោយត្រូវងាកទៅរកការប្រើប្រាស់កាកសំណល់កសិកម្ម និងធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវការគ្រប់គ្រងដីធ្លី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Land-use change (LUC) | ការផ្លាស់ប្តូរប្រភេទនៃការប្រើប្រាស់ដី ឧទាហរណ៍ពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដើម (ដូចជាព្រៃឈើ ឬវាលស្មៅ) ទៅជាដីកសិកម្មសម្រាប់ដាំដំណាំជីវឥន្ធនៈ ដែលសកម្មភាពនេះជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់យ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ | ប្រៀបដូចជាការកាប់ឆ្ការព្រៃដែលធ្លាប់តែជាជម្រកសត្វព្រៃ និងជាកន្លែងស្រូបកាបូន យកមកធ្វើជាចម្ការ ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់តុល្យភាពធម្មជាតិ។ |
| Carbon debt | បរិមាណឧស្ម័នកាបូនិកយ៉ាងច្រើនដែលភាយចេញទៅក្នុងបរិយាកាសនៅពេលគេកាប់ឆ្ការ ឬដុតព្រៃដើម្បីយកដីដាំដំណាំ ដែលទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់ជីវឥន្ធនៈ (ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើសាំង) ជាច្រើនទសវត្សរ៍ ឬរាប់សតវត្សរ៍ ទើបអាចទូទាត់សងបរិមាណកាបូនដែលបានបញ្ចេញនោះត្រឡប់មកវិញ។ | ប្រៀបដូចជាការខ្ចីបំណុលធនាគារយ៉ាងច្រើនដើម្បីទិញឡានរត់តាក់ស៊ី ដោយអ្នកត្រូវចំណាយពេលជាច្រើនឆ្នាំរមូរទើបអាចរកប្រាក់ចំណេញមកសងបំណុលដើមនោះរួច។ |
| Indirect land-use change | បាតុភូតនៃការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីដោយប្រយោល កើតឡើងនៅពេលដែលដីកសិកម្មសម្រាប់ដាំស្បៀងអាហារត្រូវបានបង្វែរទៅដាំដំណាំថាមពល ដែលរុញច្រានឱ្យមានការកាប់ឆ្ការព្រៃឈើនៅតំបន់ផ្សេងទៀត ដើម្បីដាំស្បៀងអាហារជំនួសឱ្យទិន្នផលដែលបានបាត់បង់នោះ។ | ប្រៀបដូចជាពេលដែលយើងលក់ដីស្រែទៅសាងសង់រោងចក្រ ហើយបន្ទាប់មកយើងត្រូវបង្ខំចិត្តទៅកាប់ព្រៃនៅលើភ្នំដើម្បីយកដីធ្វើស្រែជំនួសវិញ។ |
| First-generation biofuels | ឥន្ធនៈជីវៈដែលផលិតចេញពីដំណាំកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ដែលប្រើប្រាស់ជាអាហាររបស់មនុស្ស ឬសត្វ ដូចជា ពោត អំពៅ ដូងប្រេង ឬសណ្តែកសៀង ដែលមានហានិភ័យបង្កឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងជាមួយសន្តិសុខស្បៀង និងការប្រើប្រាស់ដីធ្លី។ | គឺការយកស្រូវ ពោត ដំឡូង ឬប្រេងឆា ដែលយើងទទួលទានរាល់ថ្ងៃ ទៅកែច្នៃធ្វើជាប្រេងសាំង ឬម៉ាស៊ូតសម្រាប់ចាក់យានយន្ត។ |
| Lignocellulosic feedstocks | វត្ថុធាតុដើមសម្រាប់ផលិតជីវឥន្ធនៈជំនាន់ទី២ ដែលបានមកពីរុក្ខជាតិមិនមែនអាហារ ដូចជាប្រភេទស្មៅធំៗ កាកសំណល់កសិកម្ម (ចំបើង កាកអំពៅ) ឬកាកសំណល់ឈើ ដែលការប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើមទាំងនេះអាចកាត់បន្ថយសម្ពាធលើការបំប្លែងដីព្រៃឈើថ្មីៗ។ | គឺការយកកាកសំណល់ដែលគេបោះបង់ចោលដូចជា ចំបើង ឬកាកអំពៅ មកកែច្នៃធ្វើជាប្រេងឥន្ធនៈ ដែលមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការខ្វះខាតម្ហូបអាហារ។ |
| Life cycle approach (LCA) | វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃជាប្រព័ន្ធពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន ឬការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ តាំងពីដំណាក់កាលចាប់ផ្តើមដាំដុះ ការប្រមូលផល ការកែច្នៃ ការដឹកជញ្ជូន រហូតដល់ការប្រើប្រាស់ចុងក្រោយនៃផលិតផលជីវឥន្ធនៈ។ | ប្រៀបដូចជាការកត់ត្រា និងគណនាចំណាយដើមទុនទាំងអស់តាំងពីពេលចាប់ផ្តើមទិញគ្រាប់ពូជ រហូតដល់ពេលប្រមូលផលយកទៅលក់នៅទីផ្សារ ដើម្បីដឹងថាចំណេញ ឬខាតពិតប្រាកដ។ |
| Greenhouse gas (GHG) emissions | ការភាយចេញនូវឧស្ម័ននានា (ដូចជា CO2 មេតាន និងនីត្រាតអុកស៊ីត) ទៅក្នុងបរិយាកាស តាមរយៈសកម្មភាពរំកិលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ ការដុតព្រៃ និងការប្រើប្រាស់ជីគីមីក្នុងការដាំដុះដំណាំជីវឥន្ធនៈ ដែលរួមចំណែកដល់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | គឺផ្សែង ឬឧស្ម័នដែលភាយចេញពីការដុតព្រៃ និងការធ្វើកសិកម្ម ដែលហោះទៅគ្របដណ្តប់បរិយាកាសផែនដី និងធ្វើឱ្យអាកាសធាតុកាន់តែក្តៅខ្លាំង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
