បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅទឹកដោះ (Euphorbia geniculata) និងផលប៉ះពាល់នៃគ្រោះរាំងស្ងួតរយៈពេលខ្លី ទៅលើការលូតលាស់និងទិន្នផលពោត នៅពេលដាំជាដំណាំទោល និងដាំចន្លោះជួរជាមួយសណ្តែកបាយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តក្នុងរដូវវស្សាឆ្នាំ១៩៩៣ ដោយប្រៀបធៀបរបបទឹកចំនួន២ប្រភេទ និងការដាំដុះក្នុងកម្រិតដង់ស៊ីតេផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sole Corn Cultivation ការដាំពោតជាដំណាំទោល |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង ថែទាំ និងប្រមូលផល។ ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់នៅពេលដែលគ្មានបញ្ហាស្មៅចង្រៃរំខាន។ | ងាយរងការរំខានពីស្មៅចង្រៃ ហើយទាមទារការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើកម្លាំងពលកម្ម ឬថ្នាំគីមីដើម្បីទប់ស្កាត់ការដុះស្មៅ។ | ទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់ពោតជាមធ្យម ៦៨៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (ប្រហែល ៤.២៧ តោន/ហិកតា) ក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានស្មៅ។ |
| Corn/Mungbean Intercropping (High Density - 80 plants/m2) ការដាំពោតចន្លោះជួរជាមួយសណ្តែកបាយ (កម្រិតដង់ស៊ីតេខ្ពស់) |
ជួយគ្រប់គ្រងស្មៅតាមបែបបរិស្ថានវិទ្យា (Ecological control) ដោយកាត់បន្ថយការលូតលាស់របស់ស្មៅបានល្អ។ មិនមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់ទិន្នផលពោតឡើយ។ | ត្រូវការចំណាយលើគ្រាប់ពូជសណ្តែកបាយច្រើន។ ក្នុងលក្ខខណ្ឌរាំងស្ងួតខ្លាំង ទិន្នផលសណ្តែកបាយអាចធ្លាក់ចុះដោយសារការប្រកួតប្រជែងទឹក។ | អាចកាត់បន្ថយចំនួនស្មៅទឹកដោះ (Euphorbia geniculata) បាន ៣០% ប៉ុន្តែទិន្នផលពោតនៅតែធ្លាក់ចុះ ១៦% ដោយសារការរំខានពីស្មៅដែលនៅសេសសល់។ |
| Sole Corn with Weed Infestation ការដាំពោតជាដំណាំទោលដែលមានការរំខានពីស្មៅទឹកដោះ |
មិនមានគុណសម្បត្តិទេ នេះគឺជាលក្ខខណ្ឌសាកល្បងដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតការខូចខាតដែលបង្កដោយស្មៅចង្រៃ។ | ស្មៅប្រកួតប្រជែងដណ្តើមយកទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹមយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេលរាំងស្ងួត ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ | ទិន្នផលពោតថយចុះរហូតដល់ ២១% (មកនៅត្រឹម ៥៤១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) ដោយសារវត្តមានស្មៅចំនួន ១៥៧ដើម/ម៉ែត្រការ៉េ ក្នុងអំឡុងពេលលូតលាស់សំខាន់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មស្តង់ដាររួមមានផ្ទៃដីចម្ការសាកល្បង ប្រព័ន្ធផ្តល់ទឹក និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការវាស់វែងកម្រិតលូតលាស់និងទិន្នផល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការខេត្តនគរសួគ៌ (Nakhon Sawan) ប្រទេសថៃ ដែលមានអាកាសធាតុនិងប្រភេទដីប្រហាក់ប្រហែលនឹងតំបន់ពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ទិន្នន័យនេះពឹងផ្អែកលើការប្រែប្រួលអាកាសធាតុជាក់លាក់ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ (មានការរាំងស្ងួត៣សប្តាហ៍) ដែលការឆ្លើយតបរបស់ដំណាំអាចមានភាពខុសគ្នាបើយកមកអនុវត្តក្នុងបរិបទបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុបច្ចុប្បន្ននៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការដាំដំណាំចន្លោះជួរដើម្បីគ្រប់គ្រងស្មៅតាមបែបធម្មជាតិនេះ គឺពិតជាមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់កសិករនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការដាំសណ្តែកបាយចន្លោះជួរពោតជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពដែលជួយទាំងការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃ និងការបង្កើនភាពធន់នៃប្រព័ន្ធកសិកម្មចំពោះអាកាសធាតុរាំងស្ងួត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Row intercropping (ការដាំដំណាំចន្លោះជួរ) | គឺជាប្រព័ន្ធដាំដុះកសិកម្មដែលគេដាំដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ និងនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដោយរៀបចំជាជួរដាច់ពីគ្នា ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីអន្តរកម្មរវាងដំណាំទាំងនោះ (ដូចជាការជួយបិទបាំងស្មៅ ឬផ្តល់ជាតិអាសូតពីសណ្តែកទៅដី)។ | ដូចជាការរៀបចំសិស្សពីរក្រុម (ឧទាហរណ៍ កម្ពស់ទាប និងខ្ពស់) ឱ្យឈរជាជួរឆ្លាស់គ្នា ដើម្បីឱ្យម្នាក់ៗអាចមើលឃើញច្បាស់ និងប្រើប្រាស់កន្លែងបានល្អបំផុត។ |
| Ecological weed control (ការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃតាមបែបបរិស្ថានវិទ្យា) | ជាវិធីសាស្ត្រទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ស្មៅចង្រៃដោយមិនប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី ប៉ុន្តែប្រើប្រាស់យន្តការធម្មជាតិ ដូចជាការដាំដំណាំឱ្យញឹកដើម្បីដណ្តើមពន្លឺ ទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹមពីស្មៅ។ | ដូចជាការហៅមិត្តភក្តិល្អៗមកអង្គុយពេញតុ ដើម្បីកុំឱ្យមានកន្លែងទំនេរសម្រាប់អ្នកដែលយើងមិនចង់ឱ្យអង្គុយជាមួយ។ |
| Economic threshold (កម្រិតប្រកាសអាសន្នសេដ្ឋកិច្ច ឬកម្រិតសេដ្ឋកិច្ច) | គឺជាចំណុចនៃចំនួនដង់ស៊ីតេស្មៅ ឬសត្វល្អិតចង្រៃ ដែលនៅពេលវាឈានដល់កម្រិតនេះ កសិករត្រូវតែចាត់វិធានការកម្ចាត់ចោល ព្រោះបើទុកបន្ត វាមានន័យថាការខាតបង់ទិន្នផលនឹងមានទំហំធំជាងការចំណាយលើការកម្ចាត់ទៅទៀត។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តយកឡានទៅជួសជុលនៅពេលដែលកម្រិតនៃការខូចខាតចាប់ផ្តើមធ្វើឱ្យស៊ីសាំងខ្លាំងជាងលុយដែលត្រូវបង់ឱ្យជាងជួសជុល។ |
| Split-plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split-plot) | ជាប្រភេទប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្មដែលបែងចែកកត្តាសិក្សាជាពីរថ្នាក់ គឺកត្តាធំ (Main plot) ដែលពិបាកផ្លាស់ប្តូរ (ឧ. របបទឹក) និងកត្តាតូច (Sub plot) ដែលងាយស្រួលអនុវត្ត (ឧ. កម្រិតដង់ស៊ីតេគ្រាប់ពូជ) ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រងការសាកល្បង។ | ដូចជាការសាកល្បងដុតនំដោយប្រើឡពីរខុសគ្នា (Main plot) ហើយក្នុងឡនីមួយៗមាននំដែលមានរសជាតិ៣ខុសគ្នា (Sub plot) ដើម្បីប្រៀបធៀបលទ្ធផល។ |
| Intraspecific competition (ការប្រកួតប្រជែងរវាងរុក្ខជាតិប្រភេទដូចគ្នា) | គឺជាបាតុភូតដែលកើតឡើងនៅពេលរុក្ខជាតិប្រភេទដូចគ្នា (ឧទាហរណ៍ សណ្តែកបាយ និងសណ្តែកបាយ) ដុះជិតគ្នាពេក ហើយចាប់ផ្តើមដណ្តើមទឹក ពន្លឺ និងជីជាតិគ្នាឯង ធ្វើឱ្យការលូតលាស់ថយចុះ។ | ដូចជាបងប្អូនបង្កើតពីរនាក់ដណ្តើមប្រដាប់ក្មេងលេងតែមួយ ដែលខុសពីការដណ្តើមជាមួយក្មេងដទៃ។ |
| Anthesis (ដំណាក់កាលចេញផ្កា) | ជារយៈពេលដែលផ្ការបស់រុក្ខជាតិរីកពេញលេញ និងត្រៀមខ្លួនរួចរាល់សម្រាប់ការបង្កកំណើត។ ចំពោះពោត គឺជាពេលដែលវាចេញកន្សោមផ្កាឈ្មោល និងចេញសក់។ នេះជាដំណាក់កាលដែលដំណាំងាយរងគ្រោះនឹងការខ្វះទឹកបំផុត។ | ដូចជាវ័យពេញវ័យរបស់មនុស្សដែលរាងកាយមានការប្រែប្រួលខ្លាំង និងត្រូវការការថែទាំចំណីអាហារត្រឹមត្រូវបំផុត។ |
| Water regime (របបទឹក) | ជាកម្រិត ប្រេកង់ និងបរិមាណនៃទឹកដែលត្រូវបានផ្តល់ដល់ដំណាំកំឡុងពេលលូតលាស់ មិនថាតាមរយៈទឹកភ្លៀងធម្មជាតិ ឬការស្រោចស្រពបន្ថែម ដើម្បីសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃការផ្គត់ផ្គង់ទឹកខុសៗគ្នាទៅលើទិន្នផល។ | ដូចជាកាលវិភាគនៃការញ៉ាំទឹករបស់អត្តពលិក (អ្នកខ្លះផឹកតែពេលស្រេក អ្នកខ្លះផឹករៀងរាល់១៥នាទី) ដើម្បីមើលថាតើមួយណាធ្វើឱ្យរត់បានលឿនជាង។ |
| Painted Spurge / Euphorbia geniculata (ស្មៅទឹកដោះ) | ជាប្រភេទស្មៅចង្រៃស្លឹកធំមួយប្រភេទដែលមានជ័រពណ៌សដូចទឹកដោះ ដែលតែងតែដុះប្រកួតប្រជែងយ៉ាងខ្លាំងជាមួយដំណាំកសិកម្ម (ដូចជាពោត) ក្នុងការស្រូបយកទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹមពីដី។ | ដូចជាសត្វបញ្ញើក្អែកដែលតោងបឺតជញ្ជក់អាហារពីរុក្ខជាតិផ្សេង ធ្វើឱ្យម្ចាស់ដើមចុះខ្សោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
