បញ្ហា (The Problem)៖ ការលូតលាស់នៃស្មៅចង្រៃបង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ទិន្នផលពោតបន្លែ ឬពោតសៀង (Zea mays L.) ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាស្វែងរកកម្រិតដង់ស៊ីតេដាំដុះ និងវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងស្មៅដែលសមស្របបំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍លើទីវាលដោយប្រើប្រាស់ប្លង់រៀបចំដោយចៃដន្យ (Randomized Complete Block Design - RCBD) ជាមួយនឹងការបែងចែកជា ៣ ជុំ (Replications)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Low Density + No Weeding (D1 + NW) ដង់ស៊ីតេទាប និងមិនដកស្មៅ (D1 + NW) |
មិនចំណាយប្រាក់កម្រៃ និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការដកស្មៅ។ | ស្មៅដុះច្រើនកាត់បន្ថយការលូតលាស់របស់ពោត សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹកតូច និងផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុតដោយសារការប្រកួតប្រជែងយកជីវជាតិ។ | ទិន្នផលពោតទទួលបានទាបបំផុតត្រឹមតែ ១,៣៥ តោន/ហិកតាប៉ុណ្ណោះ។ |
| Optimum Density + Hand Weeding Once (D3 + HW1) ដង់ស៊ីតេសមស្រប (១១១.១១១ ដើម/ហិកតា) និងដកស្មៅ ១ ដង |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងជួយសន្សំសំចៃកម្លាំងពលកម្មបាន ៥០% បើធៀបនឹងការដកស្មៅ ២ ដង។ | នៅតែទាមទារកម្លាំងពលកម្មពិតប្រាកដសម្រាប់ដកស្មៅនៅពេលវេលាជាក់លាក់ (ដំណាក់កាលពោតចេញស្លឹកទី៣-៤)។ | ជាចំណុចល្អប្រសើរបំផុត (Optimum) ដែលទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់រហូតដល់ ២,០១ តោន/ហិកតា។ |
| High Density + Hand Weeding Twice (D3/D4 + HW2) ដង់ស៊ីតេខ្ពស់ និងដកស្មៅ ២ ដង (D3/D4 + HW2) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ស្មៅចង្រៃ និងទទួលបានទម្ងន់ជីវម៉ាសបៃតងខ្ពស់។ | ចំណាយកម្លាំងពលកម្មនិងពេលវេលាច្រើនក្នុងការដកស្មៅដល់ទៅ២ដង ខណៈទិន្នផលកើនឡើងតិចតួចមិនសមនឹងការចំណាយ។ | ប្រសិទ្ធភាពគ្រប់គ្រងស្មៅ (WCE) ខ្ពស់រហូតដល់ ៨៧,២% តែទិន្នផលមិនខុសគ្នាខ្លាំងពីវិធីសាស្ត្រដកស្មៅ១ដងឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាឬឧបករណ៍ស្មុគស្មាញឡើយ ប៉ុន្តែពឹងផ្អែកជាចម្បងលើកម្លាំងពលកម្មមនុស្ស និងធាតុចូលកសិកម្មស្តង់ដារ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅឯទីវាលពិសោធន៍ក្នុងទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម ក្នុងរដូវផ្ការីកដែលសំបូរភ្លៀងធ្លាក់ និងប្រើប្រាស់ពូជពោតវៀតណាមឈ្មោះ LVN23។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រភេទដី របាយទឹកភ្លៀង និងពូជស្មៅចង្រៃតាមតំបន់អាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងជាក់ស្តែងបន្ថែមដើម្បីតម្រូវតាមបរិបទមូលដ្ឋាន។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងស័ក្តិសមសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់កសិករខ្នាតតូច។
សរុបមក ការស្វែងរកកម្រិតដង់ស៊ីតេដាំដុះដ៏ស័ក្តិសមរួមផ្សំនឹងការដកស្មៅដោយដៃប្រកបដោយយុទ្ធសាស្ត្រ គឺជាដំណោះស្រាយដែលមានការចំណាយតិច តែផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងរឹតតែងាយស្រួលសម្រាប់កសិករកម្ពុជាក្នុងការអនុវត្ត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Leaf Area Index (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | ជារង្វាស់ក្សេត្រសាស្ត្រមួយសម្រាប់គណនាទំហំផ្ទៃសរុបនៃស្លឹករុក្ខជាតិធៀបនឹងទំហំក្រឡាផ្ទៃដីដែលវាដុះ។ វាកំណត់ពីសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីធ្វើរស្មីសំយោគ បង្កើតជីវម៉ាស និងកាត់បន្ថយពន្លឺកុំឱ្យចាំងដល់ដីដើម្បីទប់ស្កាត់ការដុះស្មៅ។ | ប្រៀបដូចជាការវាស់ទំហំផ្ទាំងសូឡាសរុបដែលបានដាក់នៅលើដំបូលផ្ទះ ដើម្បីដឹងថាតើវាអាចស្រូបពន្លឺព្រះអាទិត្យបានកម្រិតណា។ |
| Weed control efficiency (ប្រសិទ្ធភាពនៃការគ្រប់គ្រងស្មៅ) | ជារូបមន្តគណនាដែលបង្ហាញពីកម្រិតភាគរយនៃការកាត់បន្ថយទម្ងន់ស្ងួត ឬការលូតលាស់របស់ស្មៅចង្រៃ តាមរយៈការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រកម្ចាត់ស្មៅណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ការដកស្មៅដោយដៃ) បើធៀបនឹងឡូត៍សាកល្បងដែលមិនបានកម្ចាត់ស្មៅសោះ។ | ប្រៀបដូចជាការគណនាថាតើថ្នាំពេទ្យមួយប្រភេទមានប្រសិទ្ធភាពប៉ុន្មានភាគរយក្នុងការសម្លាប់មេរោគក្នុងរាងកាយ បើធៀបនឹងអ្នកដែលមិនបានលេបថ្នាំ។ |
| Randomized Complete Block Design (ប្លង់ពិសោធន៍ដោយចៃដន្យជាប្លុក) | គឺជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ស្រាវជ្រាវស្ថិតិក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកតូចៗ ហើយចាត់តាំងការសាកល្បងផ្សេងៗ (ដូចជាកម្រិតដង់ស៊ីតេដាំដុះ) ដោយចៃដន្យទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នារបស់គុណភាពដីទៅលើលទ្ធផល។ | ប្រៀបដូចជាការចាប់ឆ្នោតចែកសិស្សពូកែ និងខ្សោយឱ្យចូលក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌ មិនលម្អៀង។ |
| Intra-specific competition (ការប្រកួតប្រជែងរវាងរុក្ខជាតិប្រភេទដូចគ្នា) | ជាការដណ្ដើមយកធនធានធម្មជាតិ (ដូចជា ទឹក ពន្លឺព្រះអាទិត្យ ជីជាតិ និងទីធ្លា) រវាងរុក្ខជាតិដែលមានពូជ ឬប្រភេទដូចគ្នា (ឧទាហរណ៍ ពោត និង ពោត) នៅពេលដែលវាត្រូវបានដាំក្នុងដង់ស៊ីតេញឹកឬកៀកគ្នាពេក ដែលអាចធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាមនុស្សមួយក្រុមដែលត្រូវដណ្ដើមគ្នាដកដង្ហើម និងយកម្ហូបអាហារនៅក្នុងបន្ទប់តូចមួយដែលចង្អៀតខ្លាំង។ |
| Dry matter weight (ទម្ងន់រូបធាតុស្ងួត) | គឺជាទម្ងន់ពិតប្រាកដរបស់រុក្ខជាតិ (ពោត ឬស្មៅ) បន្ទាប់ពីត្រូវបានយកទៅសម្ងួតនៅក្នុងទូសម្ងួត (សីតុណ្ហភាព ៨០ អង្សាសេ) រហូតដល់អស់ជាតិទឹកទាំងស្រុង។ វាជារង្វាស់ដ៏ជាក់លាក់ក្នុងការវាយតម្លៃពីការលូតលាស់ និងបរិមាណជីវជាតិដែលរុក្ខជាតិបានបង្កើត។ | ប្រៀបដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ត្រីងៀតដែលហាលស្ងួតល្អ ដើម្បីចង់ដឹងពីទម្ងន់សាច់ត្រីសុទ្ធដោយមិនរាប់បញ្ចូលទម្ងន់ទឹកនៅក្នុងសាច់។ |
| Vegetable corn (ពោតបន្លែ ឬពោតសៀង) | គឺជាពោតប្រភេទ (Zea mays L.) ដែលត្រូវបានគេប្រមូលផលនៅដំណាក់កាលវាចេញក្ដិបនៅឡើយ (មិនទាន់កកើតជាគ្រាប់) ដើម្បីយកមកបរិភោគជាបន្លែស្រស់ ដែលមានរសជាតិផ្អែម និងសំបូរទៅដោយវីតាមីនព្រមទាំងសារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់។ | ដូចជាការបេះផ្លែស្វាយខ្ចីយកមកញ៉ាំជាបន្លែ ជំនួសឱ្យការរង់ចាំរហូតដល់វាទុំមានគ្រាប់រឹង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
