បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅចង្រៃនៅក្នុងការដាំដុះសណ្តែកបាយ និងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងស្មៅ និងកម្រិតដង់ស៊ីតេដំណាំដែលសមស្របបំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សាឆ្នាំ ១៩៨៨ ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍បែប Factorial នៅក្នុង RCB ដោយធ្វើតេស្តលើវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងស្មៅ និងដង់ស៊ីតេដើមសណ្តែកបាយផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Herbicide application (Metolachlor) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ (Metolachlor ២៤០ ក្រាមសកម្ម/រ៉ៃ) |
ងាយស្រួលនិងចំណាយពេលតិចក្នុងការអនុវត្តការងារ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយស្មៅចង្រៃ។ | ទាមទារការចំណាយថវិកាលើសារធាតុគីមី និងអាចបន្សល់ទុកនូវផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានប្រសិនបើប្រើប្រាស់លើសកម្រិត។ | ទម្ងន់ស្ងួតរបស់ស្មៅធ្លាក់ចុះ ហើយទិន្នផលសណ្តែកបាយកើនឡើងប្រហាក់ប្រហែលនឹងការអនុវត្តការដកស្មៅដោយដៃ ២ ដង។ |
| Hand weeding ការដកស្មៅដោយដៃ (នៅថ្ងៃទី១៥ និង ៣០ ក្រោយដាំ) |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលមានសុវត្ថិភាពបំផុតសម្រាប់បរិស្ថាន (កសិកម្មសរីរាង្គ) និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅដោយផ្ទាល់។ | ត្រូវការប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មមនុស្សច្រើន និងចំណាយពេលវេលាយូរដែលធ្វើឱ្យថ្លៃដើមផលិតកម្មអាចកើនឡើង។ | ផ្តល់លទ្ធផលទម្ងន់ស្ងួតរបស់ស្មៅទាបបំផុត (ត្រឹមតែ ៣.១៧ គ.ក្រ/តោន ក្នុងរដូវប្រាំង) និងរក្សាទិន្នផលសណ្តែកបាយបានល្អ។ |
| No weeding (Control) ការមិនដកស្មៅទាល់តែសោះ (សំណាកត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើកម្លាំងពលកម្ម ឬការទិញថ្នាំគីមីសម្លាប់ស្មៅឡើយ។ | ស្មៅដុះប្រជែងខ្លាំងជាមួយដំណាំក្នុងការស្រូបយកពន្លឺ ទឹក និងជីវជាតិ ធ្វើឱ្យដំណាំក្រិននិងមិនសូវផ្លែ។ | ទម្ងន់ស្ងួតរបស់ស្មៅខ្ពស់បំផុត និងធ្វើឱ្យទិន្នផលសណ្តែកបាយធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងបំផុតធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រផ្សេងទៀត។ |
| Increasing crop population density ការបង្កើនដង់ស៊ីតេដើមសណ្តែកបាយ (រហូតដល់ ១២៨.០០០ ដើម/រ៉ៃ) |
ជួយកាត់បន្ថយការលូតលាស់របស់ស្មៅដោយធម្មជាតិ (បង្កើតស្រមោលបិទបាំង) និងជួយបង្កើនទិន្នផលសរុបក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី។ | អាចធ្វើឱ្យចំនួនផ្លែក្នុងមួយដើម និងទម្ងន់ស្ងួតក្នុងមួយដើមរបស់សណ្តែកបាយថយចុះដោយសារការប្រកួតប្រជែងគ្នារវាងដំណាំនិងដំណាំ។ | ទម្ងន់ស្ងួតស្មៅថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ខណៈទិន្នផលសរុបកើនឡើងរហូតដល់ ៧១,១% បើធៀបនឹងដង់ស៊ីតេទាប។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគជាចម្បងលើបរិមាណគ្រាប់ពូជ កម្លាំងពលកម្ម និងធាតុចូលកសិកម្មផ្សេងៗទៀតទៅតាមជម្រើសនៃការគ្រប់គ្រង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការខេត្តជ័យនាទ ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៨។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រភេទដីកសិកម្មនៅតំបន់នោះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះមានតម្លៃអាចយកមកអនុវត្ត និងប្រៀបធៀបបាន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ទិន្នន័យនេះមានអាយុកាលចាស់ ដែលទាមទារការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពលើប្រភេទពូជសណ្តែកបាយថ្មីៗដែលកំពុងពេញនិយមនៅកម្ពុជា និងភាពស៊ាំរបស់ស្មៅចង្រៃនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងស្មៅតាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរដង់ស៊ីតេដំណាំនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តិសមបំផុតសម្រាប់កសិករនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការដាំដុះក្នុងដង់ស៊ីតេខ្ពស់ និងការដកស្មៅដោយដៃកាលពីដំណាក់កាលដំបូង គឺជាជម្រើសដ៏មាននិរន្តរភាពសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជា ក្នុងការបង្កើនទិន្នផលដោយសុវត្ថិភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Factorial in RCB (ការរចនាពិសោធន៍បែប Factorial ក្នុងប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាទម្រង់នៃការរចនាប្លង់ពិសោធន៍ផ្នែកស្ថិតិ ដែលគេយកកត្តាពីរឬច្រើន (ឧទាហរណ៍៖ វិធីសាស្ត្រកម្ចាត់ស្មៅ និងកម្រិតដង់ស៊ីតេដំណាំ) មកសាកល្បងបញ្ចូលគ្នាក្នុងពេលតែមួយនៅលើឡូតិ៍ដែលបានបែងចែកជាប្លុកដោយចៃដន្យ ដើម្បីសិក្សាពីឥទ្ធិពលទោល និងឥទ្ធិពលរួមនៃកត្តាទាំងនោះ។ | ដូចជាការសាកល្បងរូបមន្តធ្វើនំដោយប្តូរទាំងបរិមាណស្ករនិងសីតុណ្ហភាពឡដុតក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីមើលថាតើការរួមបញ្ចូលគ្នាមួយណាធ្វើឲ្យនំឆ្ងាញ់ជាងគេ។ |
| Metolachlor (មេតូឡាក្លរ ឬ ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅមុនពន្លកដុះ) | ជាប្រភេទសារធាតុគីមីកម្ចាត់ស្មៅដែលគេបាញ់លើដីមុនពេលគ្រាប់ស្មៅដុះពន្លក។ វាមានតួនាទីរារាំងការលូតលាស់កោសិការបស់គ្រាប់ស្មៅ ធ្វើឲ្យស្មៅមិនអាចដុះចេញពីដីបាន ខណៈពេលដែលដំណាំគោលអាចលូតលាស់បានធម្មតា។ | ដូចជាការចាក់សាបការពារកុំឱ្យគ្រាប់ពូជស្មៅអាក្រក់ដុះចេញពីដីបាន ដោយទុកឱកាសឱ្យតែដំណាំរបស់យើងលូតលាស់។ |
| Weed Competition (ការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅចង្រៃ) | ជាបាតុភូតដែលស្មៅចង្រៃ និងដំណាំគោល ដណ្តើមគ្នាស្រូបយកធនធានចាំបាច់សម្រាប់រស់រានមានជីវិត ដូចជា ពន្លឺព្រះអាទិត្យ ទឹក និងជីវជាតិពីក្នុងដី ដែលកត្តានេះធ្វើឲ្យដំណាំលូតលាស់មិនបានល្អ និងធ្លាក់ចុះទិន្នផល។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់ដណ្តើមគ្នាហូបបាយមួយចាន បើអ្នកម្ខាងហូបបានច្រើន ម្ខាងទៀតប្រាកដជាមិនសូវឆ្អែតនិងស្គម។ |
| Plant Population Density (ដង់ស៊ីតេប្រជាករដំណាំ) | ចំនួនដើមដំណាំសរុបដែលត្រូវបានដាំនៅលើឯកតាផ្ទៃដីណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ ដើម/រ៉ៃ ឬ ដើម/ហិកតា)។ ការកំណត់ដង់ស៊ីតេសមស្របអាចជួយបង្កើនទិន្នផលសរុប និងបង្កើតជាម្លប់គ្របសង្កត់មិនឲ្យស្មៅដុះបាន។ | ដូចជាការរៀបចំចំនួនសិស្សអង្គុយក្នុងថ្នាក់រៀនមួយ បើតិចពេកសល់កន្លែងទំនេរ(ខាត) បើច្រើនពេកចង្អៀតរៀនមិនចូល។ |
| Dry Weight (ទម្ងន់ស្ងួត ឬ ជីវម៉ាស) | ជាទម្ងន់របស់រុក្ខជាតិ (ស្មៅ ឬ ដំណាំ) បន្ទាប់ពីត្រូវបានយកទៅសម្ងួតនៅក្នុងឡរហូតដល់ជាតិទឹកហួតអស់រលីង។ ទិន្នន័យនេះត្រូវបានប្រើដើម្បីវាស់ស្ទង់ពីការលូតលាស់ពិតប្រាកដ និងការសន្សំសំចៃសារធាតុសរីរាង្គរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការថ្លឹងត្រីងៀតដែលហាលស្ងួតល្អ ដើម្បីដឹងពីទម្ងន់សាច់ត្រីសុទ្ធ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលទម្ងន់ទឹកនៅក្នុងនោះ។ |
| Echinochloa colona (ស្មៅបែកក្បាល ឬ ស្មៅជើងក្រាស) | ជាប្រភេទស្មៅចង្រៃប្រចាំឆ្នាំ (Jungle rice) ដែលត្រូវបានរកឃើញជាទូទៅក្នុងដីកសិកម្ម។ វាមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមជីវជាតិជាមួយដំណាំទាំងនៅរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា។ | ដូចជាភ្ញៀវមិនបានអញ្ជើញដែលចូលមកដណ្តើមម្ហូបនៅក្នុងកម្មវិធីជប់លៀងរបស់យើងយ៉ាងសកម្ម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
