បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការស្វែងរកថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ដើម្បីកម្ចាត់ដង្កូវយោលទោង (Diamondback moth) ដែលបំផ្លាញដំណាំកសិកម្ម ដោយធ្វើការសិក្សាទៅលើបាក់តេរី Bacillus thuringiensis ស្រឡាយ JC 590។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសវិភាគម៉ូលេគុលដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងតំណលំដាប់នៃសែនដែលផលិតប្រូតេអ៊ីនពុលប្រឆាំងសត្វល្អិត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| PCR with universal primers ប្រតិកម្ម PCR ដោយប្រើ Universal Primers (នុយក្លេអូទីតចម្លងទូទៅ) |
អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណក្រុមសែន cry ធំៗបានយ៉ាងរហ័ស ដោយផ្អែកលើទំហំនៃផលិតផល PCR។ | មិនអាចបញ្ជាក់ឲ្យច្បាស់លាស់ពីប្រភេទសែនរង (Sub-genes) នីមួយៗជាក់លាក់បានទេ។ | បានរកឃើញបំណែក DNA ទំហំ 1600 bp និង 1400 bp ដែលបញ្ជាក់ពីវត្តមាននៃក្រុមសែន cry នៅក្នុងក្រូម៉ូសូមនិងប្លាស្មីត។ |
| PCR with specific primers ប្រតិកម្ម PCR ដោយប្រើ Specific Primers (នុយក្លេអូទីតចម្លងជាក់លាក់) |
ផ្តល់លទ្ធភាពកំណត់អត្តសញ្ញាណសែននីមួយៗបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ (ឧទាហរណ៍៖ cry1Ab, cry1C) ដែលមានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់សត្វល្អិត។ | តម្រូវឲ្យដឹងពីលំដាប់តំណ DNA (Sequence) ជាមុន ដើម្បីអាចរចនា Primer ជាក់លាក់បានត្រឹមត្រូវ។ | បានកំណត់អត្តសញ្ញាណសែនចំនួន ៨ ក្នុងក្រូម៉ូសូម (cry1Ab, cry1C, cry1D, cry1E, cry1I, cry2A, cry12, cry14) និង ៦ ក្នុងប្លាស្មីត។ |
| PCR walking and DNA Sequencing បច្ចេកទេស PCR Walking និងការស្វែងរកលំដាប់តំណ DNA (Sequencing) |
អាចទាញយកនិងវិភាគលំដាប់តំណ DNA ពេញលេញ (Full-length sequence) សម្រាប់ការសិក្សាពីទម្រង់ប្រូតេអ៊ីន និងការផ្ទេរសែន។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរ មានភាពស្មុគស្មាញផ្នែកបច្ចេកទេស និងចំណាយខ្ពស់ជាង PCR ធម្មតា។ | ទទួលបានលំដាប់តំណ DNA ពេញលេញនៃសែន cry1C ទំហំ ៣,៥០៧ bp (ក្រូម៉ូសូម) និង ៣,៤៥០ bp (ប្លាស្មីត) ដែលមានភាពដូចគ្នាខ្ពស់ទៅនឹងទិន្នន័យ NCBI។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឲ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍ម៉ូលេគុលជីវវិទ្យាដែលមានបរិក្ខារទំនើប កម្មវិធីកុំព្យូទ័រវិភាគជីវព័ត៌មាន និងអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់។
ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើបាក់តេរី Bacillus thuringiensis ស្រឡាយ JC 590 ដែលបានបំបែកចេញពីដីនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើការកម្ចាត់ដង្កូវយោលទោង (Diamondback moth)។ នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះយើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ស្ថានភាពដី និងបញ្ហាសត្វល្អិតបំផ្លាញដំណាំស្រដៀងគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឲ្យយើងអាចអនុវត្តលទ្ធផលនេះបានដោយផ្ទាល់។
របកគំហើញនៃសែនដែលមានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់សត្វល្អិតនេះ មានសារៈប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ការស្វែងយល់និងទាញយកប្រយោជន៍ពីសែន cry ទាំងនេះ គឺជាជំហានដំបូងដ៏រឹងមាំឆ្ពោះទៅរកការផលិតថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ឈានទៅកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមីនាំចូលនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bacillus thuringiensis (បាក់តេរី បាស៊ីលូសធូរីងហ្គីអ៊ិនស៊ីស) | ជាប្រភេទបាក់តេរីក្រាមវិជ្ជមានទម្រង់ជាស្ព័រ ដែលមានសមត្ថភាពផលិតប្រូតេអ៊ីនគ្រីស្តាល់មានជាតិពុល សម្រាប់សម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃនៅពេលវាធ្វើស្ព័រកម្ម (Sporulation)។ វាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រ។ | ដូចជារោងចក្រតូចមួយនៅក្នុងដីដែលផលិតថ្នាំពុលធម្មជាតិសម្រាប់កម្ចាត់សត្វល្អិតដែលស៊ីបំផ្លាញដំណាំ។ |
| cry genes (សែន cry) | ជាសែនរបស់បាក់តេរី Bacillus thuringiensis ដែលផ្ទុកព័ត៌មានហ្សែន (កូដ) សម្រាប់បញ្ជាឱ្យផលិតប្រូតេអ៊ីនគ្រីស្តាល់ (Crystal proteins) ដែលមានជាតិពុលប្រឆាំងនឹងសត្វល្អិត។ | ដូចជាសៀវភៅរូបមន្តសម្ងាត់ដែលប្រាប់បាក់តេរីពីរបៀបលាយថ្នាំបំពុលសត្វល្អិតចង្រៃ។ |
| Insecticidal crystal protein / δ-endotoxin (ប្រូតេអ៊ីនគ្រីស្តាល់សម្លាប់សត្វល្អិត) | ជាប្រូតេអ៊ីនពុលដែលបង្កើតឡើងដោយបាក់តេរី Bt។ វានឹងក្លាយជាជាតិពុលសកម្មនៅពេលដែលសត្វល្អិតស៊ីវាចូលទៅក្នុងក្រពះ ដែលធ្វើឱ្យខូចជញ្ជាំងពោះវៀន បង្កើតជារន្ធ (Pores) និងបណ្តាលឱ្យសត្វល្អិតងាប់។ | ដូចជាគ្រាប់បែកបង្កប់ដែលនឹងផ្ទុះឡើងបំផ្លាញក្រពះសត្វល្អិត ពេលដែលវាស៊ីរុក្ខជាតិមានផ្ទុកប្រូតេអ៊ីននេះចូលទៅ។ |
| Polymerase chain reaction / PCR (ប្រតិកម្មច្រវាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ម៉ូលេគុលជីវវិទ្យា ដែលប្រើសម្រាប់ថតចម្លង ឬពង្រីកបំណែក DNA ជាក់លាក់មួយពីចំនួនតិចតួចឱ្យឡើងដល់រាប់លានច្បាប់ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសិក្សានិងកំណត់អត្តសញ្ញាណសែន។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនកូពី (Photocopy) ដ៏អស្ចារ្យមួយដែលអាចថតចម្លងឯកសារមួយសន្លឹកទៅជារាប់លានសន្លឹកក្នុងពេលដ៏ខ្លី។ |
| PCR walking technique (បច្ចេកទេសដើរតាម PCR) | ជាវិធីសាស្ត្រពង្រីក DNA មួយប្រភេទដែលប្រើសម្រាប់ស្វែងរក និងអានលំដាប់តំណ DNA (Sequences) ដែលនៅក្បែរៗ ឬនៅជាប់នឹងបំណែក DNA ដែលយើងបានដឹងរួចមកហើយ ដើម្បីបានលំដាប់ DNA ពេញលេញ (Full-length sequence)។ | ដូចជាការដើររាវរកផ្លូវក្នុងទីងងឹត ដោយឈរលើឥដ្ឋដែលយើងស្គាល់ រួចឈានជើងស្ទាបរកឥដ្ឋបន្ទាប់បន្តបន្ទាប់រហូតដល់ឃើញផ្លូវពេញលេញ។ |
| Plasmid DNA (ប្លាស្មីត DNA) | ជាម៉ូលេគុល DNA រាងជារង្វង់តូចៗដែលនៅក្រៅក្រូម៉ូសូមគោលរបស់បាក់តេរី វាមានសមត្ថភាពចម្លងខ្លួនឯងបាន និងច្រើនតែផ្ទុកសែនដែលផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍បន្ថែមដល់បាក់តេរី (ដូចជាសែនសម្លាប់សត្វល្អិត) ហើយងាយស្រួលក្នុងការផ្ទេរទៅបាក់តេរីផ្សេង។ | ដូចជាកាតាបស្ពាយបន្ថែមដែលបាក់តេរីយួរតាមខ្លួន ដែលក្នុងនោះមានផ្ទុកឧបករណ៍ពិសេសៗ (សែន) ដែលអាចដោះដូរគ្នាជាមួយបាក់តេរីផ្សេងទៀតបាន។ |
| BLAST search (ការស្វែងរកដោយប្រព័ន្ធ BLAST) | ជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ (Basic Local Alignment Search Tool) ប្រើប្រាស់សម្រាប់ប្រៀបធៀបលំដាប់តំណ DNA ឬប្រូតេអ៊ីនដែលយើងទើបរាវរកឃើញ ទៅនឹងទិន្នន័យដែលមានស្រាប់នៅក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យពិភពលោក (ដូចជា NCBI) ដើម្បីរកមើលភាពដូចគ្នានិងកំណត់អត្តសញ្ញាណ។ | ដូចជាការយកស្នាមម្រាមដៃទៅផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយទិន្នន័យក្នុងកុំព្យូទ័ររបស់ប៉ូលីស ដើម្បីស្វែងរកអត្តសញ្ញាណរបស់ជននោះ។ |
| Diamondback moth / Plutella xylostella (ដង្កូវយោលទោង) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃ (ជាពិសេសនៅដំណាក់កាលជាដង្កូវមេអំបៅ) ដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតមួយដែលតែងតែស៊ីបំផ្លាញដំណាំអម្បូរស្ពៃ ហើយវាមានសមត្ថភាពឆាប់ស៊ាំទៅនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី ហេតុនេះទើបគេត្រូវការបាក់តេរី Bt ដើម្បីកម្ចាត់វា។ | ដូចជាចោរដែលពូកែគេចវេស និងឆាប់ចេះបង្កើតអាវក្រោះការពារខ្លួនពីអាវុធគីមីរបស់កសិករ ធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការកម្ចាត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
