បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស្វែងរកវិធីសាស្ត្រអភិរក្សពូជអ័រគីដេព្រៃដ៏កម្រ Dendrobium gratiosissimum Rchb.f. ដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងផុតពូជ តាមរយៈបច្ចេកទេសរក្សាទុកក្នុងសីតុណ្ហភាពទាបបំផុត (Cryopreservation)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្ររុំព័ទ្ធនិងការសម្ងួតទឹក (Encapsulation-dehydration) ដោយសាកល្បងជាមួយកំហាប់ផ្សេងៗគ្នានៃស៊ុយក្រូស និងអាស៊ីត Abscisic (ABA)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Encapsulation-dehydration with ABA Preculture បច្ចេកទេសរុំព័ទ្ធនិងសម្ងួតទឹកដោយប្រើប្រាស់សូលុយស្យុងអាស៊ីត Abscisic (ABA) ជាមុន |
បង្កើនភាពធន់ទ្រាំទៅនឹងការបាត់បង់ជាតិទឹក និងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំងបានយ៉ាងល្អប្រសើរ។ វាជួយកាត់បន្ថយការខូចខាតភ្នាសកោសិកាពេលបង្កក។ | ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការបណ្ដុះជាមុន (៧ ថ្ងៃ) និងតម្រូវឱ្យមានការកំណត់កំហាប់អរម៉ូនលូតលាស់ឲ្យបានត្រឹមត្រូវបំផុត ដើម្បីចៀសវាងការរារាំងការលូតលាស់។ | ផ្តល់អត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៦៧% បន្ទាប់ពីរក្សាទុកក្នុងអាសូតរាវរយៈពេល ១ ម៉ោង។ |
| Encapsulation-dehydration with Sucrose Preculture បច្ចេកទេសរុំព័ទ្ធនិងសម្ងួតទឹកដោយប្រើប្រាស់ស៊ុយក្រូស (Sucrose) ជាមុន |
ស៊ុយក្រូសជួយការពារភ្នាសកោសិកា និងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ប្រតិកម្មគីមីក្នុងកោសិកា ក៏ដូចជាជួយជំរុញដំណើរការកកជាកញ្ចក់ (Vitrification)។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ពូជអ័រគីដេ Dendrobium gratiosissimum នេះទេ ដោយសារកម្រិតជាតិទឹកក្នុងកោសិកានៅតែមានកម្រិតខ្ពស់ ដែលបណ្តាលឱ្យកើតមានក្រាមទឹកកកបំផ្លាញកោសិកា។ | ផ្តល់អត្រារស់រានមានជីវិតទាបត្រឹមតែ ៩% ប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់ពីទាញយកចេញពីអាសូតរាវ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារឱ្យមានបន្ទប់ពិសោធន៍បណ្ដុះជាលិការុក្ខជាតិស្តង់ដារ និងបរិក្ខារឯកទេសសម្រាប់រក្សាទុកក្នុងសីតុណ្ហភាពទាបបំផុតរួមមានអាសូតរាវ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយសាកលវិទ្យាល័យខនកែន (Khon Kaen University) ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតសំខាន់ទៅលើពូជអ័រគីដេព្រៃ Dendrobium gratiosissimum ដែលមាននៅតាមតំបន់ធម្មជាតិ។ លទ្ធផលនៃកំហាប់អរម៉ូន និងរយៈពេលសម្ងួត ប្រហែលជាមានភាពជាក់លាក់តែចំពោះពូជនេះ ហើយអាចនឹងតម្រូវឱ្យមានការកែតម្រូវបន្តិចបន្តួចសម្រាប់ពូជអ័រគីដេផ្សេងទៀត។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីបច្ចេកទេសមូលដ្ឋាននេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការអភិរក្សពូជអ័រគីដេព្រៃកម្រក្នុងស្រុកដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីការបាត់បង់ជម្រកធម្មជាតិ។
បច្ចេកទេសរក្សាទុកក្នុងសីតុណ្ហភាពទាបបំផុត (Cryopreservation) នេះមានសារៈប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការអនុវត្តកម្មវិធីអភិរក្សជីវចម្រុះរុក្ខជាតិរយៈពេលយូរដោយសន្សំសំចៃទំហំទីតាំង។
សរុបមក ការអនុវត្តបច្ចេកទេស Cryopreservation តាមរយៈការព្យាបាលដោយ ABA គឺជាដំណោះស្រាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាព និងរឹងមាំមួយសម្រាប់ការអភិរក្សធនធានសេនេទិចរុក្ខជាតិកម្រនៅកម្ពុជាប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cryopreservation (ការរក្សាទុកក្នុងសីតុណ្ហភាពទាបបំផុត) | បច្ចេកទេសរក្សាទុកកោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំង (ជាធម្មតាក្នុងអាសូតរាវ ក្នុងសីតុណ្ហភាព -១៩៦ អង្សាសេ) ដើម្បីបញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពមេតាប៉ូលីសកោសិកា ក្នុងគោលបំណងអភិរក្សវាឱ្យនៅរស់រានមានជីវិតក្នុងរយៈពេលយូរអង្វែង។ | ដូចជាការដាក់សាច់ក្នុងទូទឹកកកកម្រិតត្រជាក់ខ្លាំងបំផុត ដើម្បីបង្កកវាគាំងនៅមួយកន្លែង និងអាចយកមកទម្លាយទឹកកកប្រើប្រាស់វិញបាននៅពេលក្រោយដោយមិនខូចគុណភាព។ |
| Protocorms (ប្រូតូកម / កូនអ័រគីដេដំណាក់កាលដំបូង) | ជាលិការាងដុំៗដែលលូតលាស់ចេញពីគ្រាប់អ័រគីដេ មុនពេលវាវិវត្តទៅជាស្លឹក ឬឫសពិតប្រាកដ។ ពួកវាត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅសម្រាប់ការបណ្ដុះជាលិកា និងការអភិរក្សពូជអ័រគីដេ។ | ដូចជាកូនពន្លកដំបូងបំផុតដែលទើបតែញាស់ចេញពីគ្រាប់ មុននឹងវាលូតលាស់ចេញជារូបរាងដើម ស្លឹក និងឫស។ |
| Encapsulation-dehydration (បច្ចេកទេសរុំព័ទ្ធនិងសម្ងួតទឹក) | វិធីសាស្ត្រដែលគេយកជាលិការុក្ខជាតិទៅរុំព័ទ្ធក្នុងគ្រាប់អាល់ជីណាត (Alginate beads) រួចសម្ងួតទាញយកជាតិទឹកចេញមុនពេលយកទៅបង្កក ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការកកជាក្រាមទឹកកកស្រួចៗដែលនាំឱ្យខូចខាតដល់ភ្នាសកោសិកា។ | ដូចជាការស្រោបស្ករគ្រាប់ពីក្រៅ ហើយសម្ងួតជាតិទឹកចេញមុននឹងយកទៅក្លាស្សេ ដើម្បីកុំឱ្យស្ករគ្រាប់នោះបែកប្រេះនៅពេលវាត្រជាក់ពេក។ |
| Abscisic acid (អាស៊ីតអាបស៊ីស៊ីក / ABA) | ជាអ័រម៉ូនរុក្ខជាតិដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងភាពតានតឹង (Stress) ដូចជាភាពរាំងស្ងួត ឬភាពត្រជាក់ ដោយវាជួយជំរុញឱ្យកោសិកាត្រៀមខ្លួនទប់ទល់នឹងការបាត់បង់ជាតិទឹក និងការពារភ្នាសកោសិកា។ | ដូចជាប្រព័ន្ធប្រកាសអាសន្ននៅក្នុងរាងកាយរុក្ខជាតិ ដែលប្រាប់កោសិកាឱ្យបិទទ្វាររក្សាទឹកទុកនៅពេលអាកាសធាតុប្រែប្រួលទៅជាស្ងួត ឬត្រជាក់ខ្លាំង។ |
| Electrolyte leakage (ការលេចធ្លាយអេឡិចត្រូលីត) | ការវាស់ស្ទង់បរិមាណអ៊ីយ៉ុងដែលលេចធ្លាយចេញពីកោសិកាទៅក្នុងទឹក ដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃការខូចខាតភ្នាសកោសិកាដែលបណ្តាលមកពីការបង្កកនិងរំលាយទឹកកក។ បើលេចធ្លាយច្រើន មានន័យថាកោសិកាខូចខាតខ្លាំង។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលថង់ទឹកកកមួយថាមានធ្លាយឬអត់ ដោយសង្កេតមើលលើបរិមាណទឹកដែលស្រក់ចេញមកក្រៅថង់។ |
| Vitrification (ដំណើរការកកជាកញ្ចក់) | ដំណើរការដែលទឹកនៅក្នុងកោសិកាប្រែក្លាយទៅជារូបរាងដូចកញ្ចក់ (គ្មានទម្រង់ជាក្រាមទឹកកកគ្រីស្តាល់) នៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពធ្លាក់ចុះយ៉ាងលឿន ដែលជួយការពារកោសិកាពីការត្រូវចាក់ទម្លុះដោយក្រាមទឹកកក។ | ដូចជាការធ្វើឱ្យទឹកស្ករកកភ្លាមៗក្លាយជាស្ករគ្រាប់រឹងរលោង ដោយមិនឱ្យវាឡើងជាដុំទឹកកកស្រួចៗដែលអាចមុតមាត់បាន។ |
| ex situ preservation (ការអភិរក្សក្រៅជម្រកដើម) | ការអភិរក្សពូជរុក្ខជាតិឬសត្វ ដោយយកពួកវាចេញពីជម្រកធម្មជាតិរបស់វា មកថែរក្សានៅកន្លែងសុវត្ថិភាពមួយផ្សេងទៀត ដូចជាសួនរុក្ខសាស្ត្រ ធនាគារគ្រាប់ពូជ ឬមន្ទីរពិសោធន៍បណ្ដុះជាលិកា។ | ដូចជាការចាប់សត្វកម្រពីព្រៃយកមកចិញ្ចឹមនិងថែរក្សាក្នុងសួនសត្វ ដើម្បីការពារកុំឱ្យពួកវាផុតពូជដោយសារការបរបាញ់ ឬបាត់បង់ព្រៃឈើ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
