បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់អត្រាប្រេវ៉ាឡង់ កត្តាហានិភ័យ និងប្រភេទសេនេទិចនៃបរាសិត Cryptosporidium spp. នៅក្នុងសត្វគោទឹកដោះ ដែលអាចបង្កហានិភ័យចម្លងជំងឺដល់មនុស្ស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលគំរូលាមកគោចំនួន ៤០០ ពីកសិដ្ឋានចំនួន ៦០ ក្នុងខេត្តចំនួន ៣ នៃប្រទេសថៃ ដើម្បីធ្វើការវិភាគរកមេរោគ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| DMSO-modified acid-fast staining ការលាបពណ៌អាស៊ីត-ហ្វាសដែលបានកែច្នៃដោយ DMSO ដើម្បីរកមើលមីក្រូទស្សន៍ |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយតិច និងស័ក្តិសមសម្រាប់ការពិនិត្យបឋម ឬកាត់បន្ថយការចំណាយក្នុងការស្រាវជ្រាវទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ទាមទារអ្នកជំនាញដែលមានបទពិសោធន៍ក្នុងការពិនិត្យមីក្រូទស្សន៍ និងមានភាពរសើប (Sensitivity) ទាប ដែលអាចធ្វើឱ្យមើលរំលងអត្រាឆ្លង។ | រកឃើញអត្រាឆ្លងត្រឹមតែ ០,៥% (២ ក្នុងចំណោម ៤០០ គំរូ)។ |
| Nested PCR-RFLP ការវិភាគម៉ូលេគុល Nested PCR-RFLP លើហ្សែន SSU-rDNA |
មានភាពរសើបនិងភាពជាក់លាក់ខ្ពស់បំផុត ព្រមទាំងអាចបែងចែកប្រភេទសេនេទិច (Genotype) របស់បរាសិតបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | មានតម្លៃថ្លៃ ទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប និងអ្នកបច្ចេកទេសជំនាញផ្នែកជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុល។ | រកឃើញអត្រាឆ្លង ១,៣% (៥ ក្នុងចំណោម ៤០០ គំរូ) និងអាចកំណត់បានថាជាប្រភេទ Cryptosporidium parvum (bovine genotype)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទាំងផ្នែកមីក្រូជីវសាស្ត្រធម្មតា និងផ្នែកជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន ៣ ភាគខាងលិចប្រទេសថៃ (សរៈបុរី, កញ្ចនបុរី, និងនគរបឋម) ដោយផ្តោតលើពូជគោទឹកដោះ Holstein-Friesian ចំនួន ៤០០ ក្បាល និងមានតែគំរូកូនគោចំនួន ១០០ ក្បាលប៉ុណ្ណោះ។ ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា និងមានការនាំចូលពូជគោ ឬបច្ចេកទេសចិញ្ចឹមពីប្រទេសជិតខាង ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការវាយតម្លៃហានិភ័យនៃជំងឺឆ្លងពីសត្វមកមនុស្សនៅក្នុងបរិបទប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងវិស័យបសុពេទ្យ និងសុខភាពសាធារណៈនៅកម្ពុជា។
ការបំពាក់បំប៉នមន្ទីរពិសោធន៍ក្នុងស្រុកជាមួយនឹងបច្ចេកទេសម៉ូលេគុលដូចក្នុងអត្ថបទនេះ នឹងជួយពង្រឹងសមត្ថភាពប្រព័ន្ធតាមដានជំងឺឆ្លងពីសត្វមកមនុស្ស (Zoonoses) នៅកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cryptosporidium parvum (គ្រីបតូស្ប៉ូរីឌីយ៉ូម ប៉ាវ៉ុម) | ជាប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីត (ប្រូតូហ្សូអ៊ែរ) ឯកកោសិកាដែលបង្កឱ្យមានជំងឺរាគរូសធ្ងន់ធ្ងរដល់មនុស្ស និងសត្វ (ជាពិសេសកូនគោ) ហើយអាចឆ្លងពីសត្វមកមនុស្សបានតាមរយៈការបរិភោគចំណីឬទឹកដែលប្រឡាក់លាមកមានមេរោគ។ | ដូចជាមេរោគសត្វល្អិតតូចៗបំផុតនៅក្នុងទឹកកខ្វក់ ដែលពេលយើងលែងសើចលេបចូលទៅក្នុងពោះវៀន វាធ្វើឱ្យយើងរាគមួលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ |
| Prevalence (អត្រាប្រេវ៉ាឡង់ / អត្រាឆ្លងសរុប) | ភាគរយ ឬចំនួនសរុបនៃសត្វឬមនុស្សដែលមានផ្ទុកមេរោគ ឬជំងឺណាមួយ នៅក្នុងតំបន់ជាក់លាក់មួយ និងក្នុងពេលវេលាកំណត់ណាមួយ។ | ដូចជាការរាប់មើលថា ក្នុងចំណោមសិស្ស ១០០នាក់នៅក្នុងថ្នាក់ តើមានប៉ុន្មាននាក់ដែលកំពុងឈឺផ្តាសាយនៅថ្ងៃនេះ។ |
| Zoonotic (ជំងឺឆ្លងពីសត្វមកមនុស្ស) | សំដៅលើមេរោគ បាក់តេរី ឬប៉ារ៉ាស៊ីត ដែលមានសមត្ថភាពអាចចម្លងពីសត្វទៅកាន់មនុស្សតាមបែបធម្មជាតិ តាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ ឬតាមរយៈបរិស្ថាន។ | ដូចជាជំងឺឆ្កែឆ្កួត ដែលសត្វឆ្កែមានជំងឺ ហើយអាចខាំចម្លងមេរោគនោះមកកាន់មនុស្សយើងបាន។ |
| Genotyping (ការកំណត់ប្រភេទសេនេទិច / ការវិភាគហ្សែន) | ដំណើរការក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីពិនិត្យមើលលំដាប់ DNA របស់មេរោគ ដើម្បីបែងចែកប្រភេទរងរបស់វាឱ្យបានច្បាស់លាស់ (ឧ. បែងចែកថាវាជាប្រភេទដែលអាចឆ្លងតែមនុស្ស ឬប្រភេទដែលអាចឆ្លងពីសត្វមកមនុស្ស)។ | ដូចជាការស្កេនស្នាមមេដៃរបស់ឧក្រិដ្ឋជន ដើម្បីដឹងឱ្យច្បាស់ថាគាត់ជានរណាឱ្យពិតប្រាកដក្នុងចំណោមជនសង្ស័យរាប់រយនាក់។ |
| Polymerase chain reaction restriction fragment length polymorphism / PCR-RFLP (បច្ចេកទេសម៉ូលេគុល PCR-RFLP) | ជាបច្ចេកទេសម៉ូលេគុលដោយប្រើប្រាស់ PCR ដើម្បីពង្រីកចំនួន DNA របស់មេរោគឱ្យច្រើន រួចប្រើប្រាស់អង់ស៊ីម (Restriction enzyme) ដើម្បីកាត់ DNA នោះជាបំណែកៗ ដើម្បីមើលទម្រង់ភាពខុសគ្នានៃហ្សែន។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារមួយសន្លឹកឱ្យបានរាប់ពាន់សន្លឹក រួចយកកន្ត្រៃមកកាត់តាមគំនូសជាក់លាក់ ដើម្បីយកបំណែកក្រដាសទាំងនោះមកប្រៀបធៀបគ្នារកមើលចំណុចខុសប្លែក។ |
| DMSO-modified acid-fast stain technique (បច្ចេកទេសលាបពណ៌អាស៊ីត-ហ្វាសកែច្នៃដោយ DMSO) | វិធីសាស្ត្រលាបពណ៌គីមីទៅលើគំរូលាមកដើម្បីឱ្យពង (Oocysts) របស់ប៉ារ៉ាស៊ីតចាប់ពណ៌ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវងាយស្រួលមើលឃើញពួកវាក្រោមមីក្រូទស្សន៍។ | ដូចជាការលាបពណ៌ទឹកហ្វឺតពណ៌ក្រហមទៅលើវត្ថុថ្លាៗដែលលាក់ខ្លួនក្នុងភក់ ដើម្បីឱ្យយើងងាយស្រួលមើលឃើញវានៅពេលឆ្លុះភ្លើង។ |
| Oocysts (អូអូស៊ីស / ពងប៉ារ៉ាស៊ីត) | ជាទម្រង់រឹងមាំ ឬស៊ុតរបស់ប៉ារ៉ាស៊ីត (ដូចជា Cryptosporidium) ដែលមានស្រទាប់ការពារក្រាស់ អាចរស់នៅធន់នឹងបរិស្ថានខាងក្រៅរាប់ខែ និងជាទម្រង់ចម្បងដែលអាចចម្លងជំងឺបាន។ | ដូចជាគ្រាប់រុក្ខជាតិដែលមានសំបកក្រាស់ការពារ ទោះបីជាត្រូវថ្ងៃក្តៅឬត្រជាក់ ក៏វាមិនងាយងាប់ ហើយអាចដុះពន្លកនៅពេលវាចូលទៅដល់ក្នុងដី ឬក្នុងក្រពះពោះវៀនយើង។ |
| Reservoir host (សត្វផ្ទុកមេរោគ / ជម្រកផ្ទុកមេរោគ) | សត្វដែលផ្ទុកមេរោគ ឬប៉ារ៉ាស៊ីតនៅក្នុងខ្លួន ហើយបន្តបញ្ចេញមេរោគនោះទៅក្នុងបរិស្ថាន ដោយវាអាចមាន ឬមិនមានរោគសញ្ញាឈឺថ្កាត់ធ្ងន់ធ្ងរខ្លួនឯង ប៉ុន្តែវាជាប្រភពចម្លងមេរោគទៅសត្វផ្សេងទៀតឬមនុស្ស។ | ដូចជាធុងស្តុកទឹក ដែលផ្ទុកទឹកមានមេរោគសម្រាប់បង្ហូរចែកចាយទៅកន្លែងផ្សេងៗ ដោយធុងនោះខ្លួនឯងមិនរងផលប៉ះពាល់អ្វីឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
