បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់អត្រាប្រេវ៉ាឡង់ និងកត្តាហានិភ័យនៃការឆ្លងមេរោគមីក្រូហ្វីឡារីយ៉ា (Dirofilaria immitis) លើសត្វចិញ្ចឹម (ឆ្កែ និងឆ្មា) នៅក្នុងខេត្តសុងក្លា និងខេត្តសាទុន ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ ដែលអាចជាប្រភពចម្លងជំងឺដល់មនុស្ស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ សំណាកឈាមពីសត្វឆ្កែ និងឆ្មាចំនួន ៤៨២ ក្បាល ត្រូវបានប្រមូល និងយកទៅវិភាគតាមរយៈការពិនិត្យដោយមីក្រូទស្សន៍ និងបច្ចេកទេសម៉ូលេគុល ដើម្បីរកមើល និងកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីតនេះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Microscopic Examination (ME) ការពិនិត្យដោយប្រើមីក្រូទស្សន៍ |
មានតម្លៃថោក ងាយស្រួលធ្វើ និងទទួលបានលទ្ធផលរហ័ស។ | មានភាពរសើប (Sensitivity) ទាប ពិបាកបែងចែកប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីត និងអាចរងឥទ្ធិពលពីសកម្មភាពពេលយប់របស់ដង្កូវ (Nocturnal behavior)។ | រកឃើញអត្រាវិជ្ជមានសរុបត្រឹមតែ ៧,៧% ប៉ុណ្ណោះ (ឆ្កែ ៨,៦% និងឆ្មា ៣,៤%)។ |
| Polymerase Chain Reaction (PCR) ប្រតិកម្មខ្សែសង្វាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស |
មានភាពរសើបនិងភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីតបានច្បាស់លាស់ និងអាចរកឃើញការឆ្លងទោះបីជាមានមេរោគតិចតួច (Low parasitemia) ក៏ដោយ។ | ទាមទារឧបករណ៍ទំនើប អ្នកជំនាញបច្ចេកទេស និងចំណាយថវិកាច្រើនជាងការពិនិត្យតាមមីក្រូទស្សន៍។ | រកឃើញអត្រាវិជ្ជមានសរុបរហូតដល់ ២៦,៣% (ឆ្កែ ២៤,១% និងឆ្មា ៣៦,៤%) ដែលបញ្ជាក់ថាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍វេជ្ជសាស្ត្រទំនើប និងសារធាតុគីមីមួយចំនួនសម្រាប់អនុវត្តបច្ចេកទេស PCR និងការពិនិត្យតាមមីក្រូទស្សន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តសុងក្លា និងសាទុន ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ ដោយប្រមូលសំណាកពីសត្វឆ្កែចំនួន ៣៩៤ ក្បាល និងឆ្មាចំនួន ៨៨ ក្បាល។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុតំបន់ត្រូពិចស្រដៀងគ្នា និងមានបញ្ហាសត្វអនាថាច្រើន ដែលជាប្រភពចម្លងមេរោគ Dirofilaria immitis (ជំងឺដង្កូវបេះដូង) តាមរយៈសត្វមូស។
វិធីសាស្ត្រ PCR និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការលើកកម្ពស់វិស័យសុខភាពសត្វ និងសុខភាពសាធារណៈនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តការធ្វើតេស្ត PCR សម្រាប់ការរកឃើញ Dirofilaria immitis នឹងជួយលើកកម្ពស់ស្តង់ដារនៃការព្យាបាលសត្វ និងការទប់ស្កាត់ជំងឺឆ្លងនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Dirofilaria immitis (ប៉ារ៉ាស៊ីតដង្កូវបេះដូង) | ជាប្រភេទដង្កូវមូលម្យ៉ាងដែលលូតលាស់និងរស់នៅក្នុងបេះដូង ព្រមទាំងសរសៃឈាមសួតរបស់សត្វឆ្កែ និងឆ្មា។ វាត្រូវបានចម្លងតាមរយៈមូសខាំ និងអាចបង្កឱ្យមានជំងឺបេះដូងធ្ងន់ធ្ងររហូតដល់បាត់បង់ជីវិតដល់សត្វ។ | ដូចជាសត្វល្អិតដែលចូលទៅទំពារបំផ្លាញម៉ាស៊ីនបូមទឹក (បេះដូង) ធ្វើឱ្យចរន្តទឹក (ឈាម) ដើររអាក់រអួលទាល់តែម៉ាស៊ីនគាំង។ |
| Microfilaria (មីក្រូហ្វីឡារីយ៉ា ឬ កូនដង្កូវតូចៗ) | គឺជាដំណាក់កាលកូនដង្កូវតូចៗរបស់ប៉ារ៉ាស៊ីតហ្វីឡារីយ៉ា (ដូចជាដង្កូវបេះដូង) ដែលចរាចរនៅក្នុងចរន្តឈាមរបស់សត្វដែលផ្ទុកមេរោគ ដើម្បីរង់ចាំសត្វមូសបឺតយក និងនាំទៅចម្លងបន្តដល់សត្វ ឬមនុស្សផ្សេងទៀត។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជស្មៅអាក្រក់ដែលហូរតាមទឹកអូរ (សរសៃឈាម) រង់ចាំអ្នកដួសទឹក (មូស) យកទៅស្រោចសាចបន្តនៅកន្លែងផ្សេង។ |
| Polymerase chain reaction / PCR (ប្រតិកម្មខ្សែសង្វាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍វេជ្ជសាស្ត្រដែលប្រើដើម្បីចម្លង និងពង្រីកសំណាក DNA ចំនួនតិចតួចឱ្យទៅជាចំនួនច្រើនរាប់លានដង ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការរកមើលវត្តមានមេរោគ ឬប៉ារ៉ាស៊ីតជាក់លាក់ណាមួយ ទោះបីជាវាមានចំនួនតិចតួចបំផុតក្នុងឈាមក៏ដោយ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនកូពី (Photocopy) ដ៏ពូកែមួយ ដែលអាចថតចម្លងឯកសារតែមួយសន្លឹក (DNA) ឱ្យបានរាប់លានសន្លឹក ដើម្បីឱ្យយើងងាយស្រួលមើលឃើញនិងចាប់កំហុស។ |
| Zoonoses (ជំងឺឆ្លងសត្វ-មនុស្ស) | ជាប្រភេទជំងឺឆ្លងដែលអាចចម្លងពីសត្វទៅមនុស្ស ឬពីមនុស្សទៅសត្វវិញ តាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ ឬតាមរយៈភ្នាក់ងារចម្លងផ្សេងៗដូចជា មូស ដង្កែ ឬសត្វល្អិតខាំ។ | ដូចជាភ្លើងឆេះព្រៃ (ជំងឺ) ដែលរាលដាលពីតំបន់ព្រៃភ្នំ (សត្វ) ឆ្លងរាលដាលមកឆេះដល់ភូមិអ្នកស្រុក (មនុស្ស)។ |
| Reservoirs (សត្វផ្ទុកមេរោគ ឬ អាងស្តុកមេរោគ) | សំដៅលើភាវៈរស់ (ដូចជាសត្វឆ្កែ ឆ្មាអនាថា) ដែលផ្ទុកមេរោគ ឬប៉ារ៉ាស៊ីតនៅក្នុងខ្លួនដោយមិនបង្ហាញរោគសញ្ញាឈឺធ្ងន់ធ្ងរ ប៉ុន្តែពួកវាដើរតួជាប្រភពចម្បងក្នុងការចម្លងមេរោគនោះទៅកាន់ភ្នាក់ងារចម្លង (មូស) និងបន្តទៅសត្វផ្សេង ឬមនុស្ស។ | ដូចជាអាងស្តុកទឹកសម្ងាត់មួយ ដែលបន្តបង្ហូរទឹកកខ្វក់ (មេរោគ) ចូលទៅក្នុងប្រឡាយរួមដោយគ្មានអ្នកចាប់អារម្មណ៍។ |
| Endemic (ជំងឺប្រចាំតំបន់) | ស្ថានភាពដែលជំងឺ ឬមេរោគណាមួយមានវត្តមានជានិច្ចកាល និងជាប្រចាំនៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រ ឬក្នុងចំណោមប្រជាជនណាមួយជាក់លាក់ ដោយមិនបាត់ទៅណាឡើយ ហើយតែងតែមានអត្រាឆ្លងជាហូរហែ។ | ដូចជាស្មៅដែលដុះជាប្រចាំនៅក្នុងសួនច្បារយើង ទោះជាខំដកយ៉ាងណាក៏វានៅតែបន្តដុះនៅរដូវក្រោយៗទៀតដដែល។ |
| DNA sequencing (ការវិភាគលំដាប់ DNA) | បច្ចេកទេសសម្រាប់អាន និងកំណត់លំដាប់លំដោយនៃកូដហ្សេនទិច (A, T, C, G) នៅក្នុងម៉ូលេគុល DNA បន្ទាប់ពីធ្វើតេស្ត PCR រួច ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់និងបញ្ជាក់ឱ្យច្បាស់លាស់ពីប្រភេទមេរោគ ឬប៉ារ៉ាស៊ីតនោះ ថាតើវាជាប្រភេទអ្វីពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការស្កេនអានបាកូដ (Barcode) នៅលើផលិតផល ដើម្បីដឹងច្បាស់ថាវាជាទំនិញអ្វី ផលិតនៅឆ្នាំណា និងមកពីរោងចក្រណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
