បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុមកលើសន្តិសុខស្បៀងនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដោយផ្តោតជាពិសេសលើភាពងាយរងគ្រោះនៃដំណាំស្រូវ និងបន្លែផ្លែឈើចំពោះគ្រោះរាំងស្ងួត និងការកើនឡើងកម្តៅ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះអនុវត្ត និងវាយតម្លៃលើយុទ្ធសាស្រ្តបន្ស៊ាំ និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ជាច្រើន តាមរយៈក្របខ័ណ្ឌការអនុវត្តកសិកម្មឆ្លាតវៃធន់នឹងអាកាសធាតុ (CSA) ដែលស្រាវជ្រាវដោយវិទ្យាស្ថាន MARDI។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Flooded Rice Cultivation ការដាំដុះស្រូវក្នុងទឹកជន់លិចបែបប្រពៃណី |
កសិករធ្លាប់មានបទពិសោធន៍យូរអង្វែង ងាយស្រួលអនុវត្ត និងជួយគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃបានមួយកម្រិតដោយធម្មជាតិ។ | ត្រូវការបរិមាណទឹកច្រើន និងបង្កើតលក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីសែន (Anaerobic) ដែលបណ្តាលឱ្យមានការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ខ្ពស់ ជាពិសេសឧស្ម័នមេតាន។ | បញ្ចេញឧស្ម័ន CO2 eq/ton យ៉ាងច្រើន ដែលក្នុងនោះ ៧៦,៨៥% កើតចេញពីការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតានក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីសែន (ជាមធ្យម ២១៨,៨៩ គ.ក/ហិកតា/រដូវ)។ |
| Modified System of Rice Intensification (SRI) / Saturated Water Condition ប្រព័ន្ធពង្រីកដំណាំស្រូវដែលបានកែច្នៃ (SRI) ឬការដាំដុះក្នុងលក្ខខណ្ឌទឹកឆ្អែត |
ជួយសន្សំសំចៃទឹកបានយ៉ាងច្រើន កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន និងមិនមានការប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិត ឬជំងឺឡើយ។ | ទាមទារឱ្យមានការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងការវាស់ស្ទង់កម្រិតទឹកឱ្យបានច្បាស់លាស់ត្រឹមត្រូវ (-១០ ដល់ -១៥ kPa)។ | កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតានបានពី ៣០% ទៅ ៥៥% បើធៀបនឹងការដាំដុះក្នុងទឹកជន់លិចបែបប្រពៃណី។ |
| Microbial Rice Straw Degradation ការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណដើម្បីបំបែកចំបើង |
កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការដុតចំបើងចោល បង្កើនជីវជាតិដីដោយបន្ថយកម្រិត C/N និងជួយកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | ត្រូវការចំណេះដឹងផ្នែកអតិសុខុមជីវសាស្ត្រ និងការចំណាយលើការផលិត/ចែកចាយមេរោគផ្សិតដល់កសិករយកទៅប្រើប្រាស់។ | ការប្រើប្រាស់ Trichoderma sp. បានកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) ក្នុងទម្រង់ជាឧស្ម័នមេតានបានចំនួន ១០,១៤% នៅលើវាលស្រែ។ |
| Marker-Assisted Selection (MAS) for Drought-Tolerant Varieties ការបង្កាត់ពូជធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតដោយប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់ (MAS) |
ផ្តល់លទ្ធភាពក្នុងការបញ្ចូលហ្សែនធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត (QTLs) ទៅក្នុងពូជស្រូវដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បានយ៉ាងរហ័ស និងច្បាស់លាស់ ដោយកម្ចាត់ចោលនូវខ្សែស្រឡាយដែលមិនចង់បាន។ | ទាមទារធនធានហិរញ្ញវត្ថុខ្ពស់ មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប និងអ្នកជំនាញផ្នែកបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រ ដើម្បីអនុវត្តការស្រាវជ្រាវរយៈពេលវែង។ | រកឃើញពូជ MRQ76 ដែលមានហ្សែនធន់គ្រោះរាំងស្ងួតដល់ទៅ ៣ និងបង្កើតបានខ្សែស្រឡាយថ្មី BC3F3 ដែលលូតលាស់និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ក្នុងលក្ខខណ្ឌខ្វះខាតទឹក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាជាក់លាក់ក៏ដោយ ក៏គម្រោងអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្មឆ្លាតវៃ (CSA) ទាំងនេះតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគយ៉ាងសំខាន់លើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្រាវជ្រាវ មន្ទីរពិសោធន៍ និងការគាំទ្រមូលនិធិពីរដ្ឋាភិបាល (តាមរយៈផែនការជាតិ) និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអាកាសធាតុ ពូជស្រូវក្នុងស្រុក (MARDI varieties) និងលក្ខខណ្ឌដីនៅតាមតំបន់ផលិតស្រូវ (Granary និង Non-granary areas) របស់ម៉ាឡេស៊ី។ ចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះទោះបីជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើតេស្តបច្ចេកទេសទាំងនេះឡើងវិញ ជាមួយនឹងពូជស្រូវក្នុងស្រុក (ឧ. ផ្ការំដួល ស្រូវសែនក្រអូប) និងស្ថានភាពដីជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា។
បច្ចេកវិទ្យាកសិកម្មឆ្លាតវៃធន់នឹងអាកាសធាតុ (CSA) ទាំងនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងស័ក្តិសមបំផុតក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៃប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការសម្របបច្ចេកទេស CSA ពីប្រទេសម៉ាឡេស៊ីមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា នឹងជួយពង្រឹងភាពធន់របស់សហគមន៍កសិករទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ព្រមទាំងគាំទ្រដល់គោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ដោយចីរភាពរបស់ជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Climate Smart Agriculture (កសិកម្មឆ្លាតវៃធន់នឹងអាកាសធាតុ) | វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នាក្នុងការគ្រប់គ្រងទេសភាពដាំដុះ ដី និងសត្វពាហនៈ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសន្តិសុខស្បៀង និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុព្រមៗគ្នា (តាមរយៈការបង្កើនផលិតភាព ការបន្ស៊ាំខ្លួន និងការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់)។ | ដូចជាការបំពាក់អាវក្រោះការពារកម្តៅនិងទឹកភ្លៀងដល់វិស័យកសិកម្ម ព្រមទាំងជួយកាត់បន្ថយផ្សែងពុលទៅក្នុងបរិយាកាសផងដែរ។ |
| System of Rice Intensification (ប្រព័ន្ធពង្រីកដំណាំស្រូវ) | បច្ចេកទេសដាំដុះស្រូវដែលផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រងរុក្ខជាតិ ដី ទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹម ដោយមិនចាំបាច់បញ្ចេញទឹកឱ្យលិចស្រែរហូតនោះទេ ដើម្បីបង្កើនទិន្នផល និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន។ | ដូចជាការឱ្យក្មេងផឹកទឹកនិងញ៉ាំអាហារតាមកម្រិតកំណត់ត្រឹមត្រូវ ជំនួសឱ្យការឱ្យហែលត្រាំក្នុងអាងទឹកពេញមួយថ្ងៃ ដែលជួយឱ្យគេលូតលាស់បានល្អជាងមុននិងមិនខ្ជះខ្ជាយទឹក។ |
| Marker-Assisted Selection (ការជ្រើសរើសដោយមានជំនួយពីសញ្ញាសម្គាល់) | ដំណើរការនៃបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់ DNA (Marker) ដើម្បីជ្រើសរើសរុក្ខជាតិដែលមានហ្សែនល្អ (ដូចជាហ្សែនធន់គ្រោះរាំងស្ងួត) មកបង្កាត់ពូជដោយភាពច្បាស់លាស់និងឆាប់រហ័ស។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនស្កេនបាកូដ (Barcode) ដើម្បីស្វែងរកទំនិញដែលយើងចង់បានក្នុងឃ្លាំងដ៏ធំមួយយ៉ាងរហ័ស ដោយមិនបាច់បើកមើលម្តងមួយៗ។ |
| Quantitative Trait Locus (ទីតាំងហ្សែនកំណត់លក្ខណៈបរិមាណ) | ផ្នែកមួយនៃ DNA ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយលក្ខណៈពិសេសណាមួយរបស់រុក្ខជាតិ ដូចជាទិន្នផល ឬភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត ដែលត្រូវគេប្រើក្នុងកម្មវិធីបង្កាត់ពូជ (ក្នុងឯកសារនេះគឺសំដៅលើ QTLs ធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត)។ | ដូចជាអាសយដ្ឋានផ្ទះនៅលើផែនទី ដែលប្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឱ្យដឹងច្បាស់ថា "លក្ខណៈធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត" ស្ថិតនៅត្រង់កន្លែងណាខ្លះនៃកោសិការបស់ស្រូវ។ |
| Trichoderma sp. (ផ្សិតទ្រីកូដឺម៉ា) | ប្រភេទអតិសុខុមប្រាណ (មេរោគផ្សិតមានប្រយោជន៍) ដែលជួយពន្លឿនការរលួយនៃសំណល់កសិកម្ម (ដូចជាចំបើង) កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការដុត និងទប់ស្កាត់ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅពេលធ្វើការភ្ជួរលុបទៅក្នុងដី។ | ដូចជាក្រុមកម្មកររំលាយសំណល់ដ៏ពូកែ ដែលជួយកែច្នៃស្លឹកឈើឬចំបើងឱ្យក្លាយជាជីធម្មជាតិយ៉ាងរហ័ស ដោយមិនចាំបាច់ដុតចោលឱ្យហុយផ្សែង។ |
| Enteric fermentation (ការបន្ទុំអាហារក្នុងក្រពះពោះវៀនសត្វ) | ដំណើរការរំលាយអាហារនៅក្នុងក្រពះរបស់សត្វទំពារអៀង (ដូចជាគោ ក្របី) ដែលបង្កើតឱ្យមានឧស្ម័នមេតាន ហើយត្រូវបានបញ្ចេញមកក្រៅតាមរយៈការភើ ដែលជាប្រភពដ៏ធំមួយនៃការឡើងកម្តៅផែនដី។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនផលិតជីវឧស្ម័នដែលស្ថិតនៅក្នុងពោះគោ ដែលបំប្លែងស្មៅទៅជាកម្លាំង តែបញ្ចេញហ្គាសមេតានមកក្រៅជាសំណល់។ |
| Life Cycle Assessment (ការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត) | វិធីសាស្ត្រក្នុងការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដែលកើតចេញពីផលិតផល ឬសកម្មភាពណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ការដាំស្រូវ) ចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមដំបូង (រៀបចំដី) រហូតដល់ដំណាក់កាលចុងក្រោយ (ប្រមូលផល និងសំណល់)។ | ដូចជាការគណនាចំណាយប្រាក់តាំងពីចាប់ផ្តើមទិញឥដ្ឋសាងសង់ផ្ទះ រហូតដល់ផ្ទះនោះចាស់រុះរើចោល ដើម្បីដឹងថាតើវាពិតជាចំណាយអស់ប៉ុន្មានយ៉ាងពិតប្រាកដ។ |
| Greenhouse Gas mitigation (ការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់) | សកម្មភាព ឬយុទ្ធសាស្ត្រនានាដែលធ្វើឡើងដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬទប់ស្កាត់ការបញ្ចេញឧស្ម័នដែលធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកម្តៅ (ដូចជា ឧស្ម័នកាបូនិក ឧស្ម័នមេតាន) ចូលទៅក្នុងបរិយាកាស។ | ដូចជាការបន្ថយភ្លើងចង្ក្រានពេលកំពុងស្ងោរទឹក ដើម្បីកុំឱ្យចំហាយក្តៅភាយចេញមកក្រៅធ្វើឱ្យថប់ដង្ហើមពេញផ្ទះបាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
