បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះផ្តោតលើបញ្ហាប្រឈមធំៗដែលទីក្រុងនានាកំពុងជួបប្រទះក្នុងការថែរក្សាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចនិងភាពប្រកួតប្រជែង ខណៈពេលដែលត្រូវទប់ទល់នឹងផលប៉ះពាល់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការថយចុះនៃធនធានធម្មជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ឯកសារនេះធ្វើការវិភាគស៊ីជម្រៅលើទំនាក់ទំនងរវាងនគរូបនីយកម្ម កំណើនសេដ្ឋកិច្ចទីក្រុង និងផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យនិងការស្រាវជ្រាវរបស់អង្គការ OECD ដើម្បីស្នើឡើងនូវក្របខ័ណ្ឌគោលនយោបាយរួមបញ្ចូលគ្នា។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថាទីក្រុងគឺជាក្បាលម៉ាស៊ីននៃកំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ប៉ុន្តែក៏ជាតំបន់ដែលងាយរងគ្រោះបំផុតពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុផងដែរ។ ការវិនិយោគជាមុនលើការបន្ស៊ាំ និងការកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលអាកាសធាតុ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពដែលចំណាយតិចជាងការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចដែលបណ្តាលមកពីការមិនចាត់វិធានការដោះស្រាយទាល់តែសោះ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ដានអេកូឡូស៊ី និងទំហំនៃការប្រើប្រាស់ធនធាន (Ecological Footprint) | ទីក្រុងប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ និងបញ្ចេញកាកសំណល់លើសពីទំហំផ្ទៃដីភូមិសាស្ត្ររបស់ខ្លួនឆ្ងាយណាស់ ដែលធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសកលទទួលរងសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំង។ | របាយការណ៍បានលើកឧទាហរណ៍ថា ទីក្រុងឡុងដ៍មានដានអេកូឡូស៊ីធំជាងទំហំទីក្រុងខ្លួនឯងដល់ទៅ ១២៥ដង និងស្មើនឹងពីរដងនៃផ្ទៃដីចក្រភពអង់គ្លេសទាំងមូល។ |
| ភាពងាយរងគ្រោះនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទីក្រុង (Urban Infrastructure Vulnerability) | បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ ជាពិសេសការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ និងអាកាសធាតុខ្លាំងក្លា គំរាមកំហែងដោយផ្ទាល់ដល់ប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូន ថាមពល និងការផ្គត់ផ្គង់ទឹកនៅក្នុងទីក្រុង។ ប្រព័ន្ធហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធចាស់ៗមិនអាចទប់ទល់នឹងហានិភ័យថ្មីៗនេះបានទេ។ | គណៈកម្មការអន្តររដ្ឋាភិបាលស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (IPCC) ប៉ាន់ប្រមាណថាកម្ពស់ទឹកសមុទ្រនឹងកើនឡើងពី ៣០ ទៅ ៥០សង់ទីម៉ែត្រត្រឹមឆ្នាំ២១០០ ហើយជាង ៧០% នៃទីក្រុងធំៗនៅអឺរ៉ុបមានតំបន់ដែលមានកម្ពស់ទាបជាង ១០ម៉ែត្រពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ |
| ការខាតបង់ដោយសារការមិនចាត់វិធានការ (Cost of Inaction) | ការបរាជ័យក្នុងការធ្វើអន្តរាគមន៍លើការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ នឹងនាំឱ្យមានការខាតបង់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ទាំងទៅលើទ្រព្យសម្បត្តិរូបវន្ត និងផលិតភាពសេដ្ឋកិច្ចរួម ដោយការចំណាយក្នុងការស្តារឡើងវិញមានទំហំធំធេងជាងការចំណាយលើការបង្ការ។ | ជាឧទាហរណ៍ ខ្យល់ព្យុះ Katrina នៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានបង្កការខូចខាតគិតជាទឹកប្រាក់ជិត ១១ពាន់លានដុល្លារ ទៅលើតែហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរុករកប្រេង និងបំពង់បង្ហូរប្រេងនៅឈូងសមុទ្រម៉ិកស៊ិកតែមួយប៉ុណ្ណោះ។ |
| បាតុភូតកោះកម្តៅទីក្រុង (Urban Heat Island Effect) | ការសាងសង់អគារក្រាស់ឃ្មឹកដែលស្រូបកម្តៅបានធ្វើឱ្យទីក្រុងមានសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ជាងតំបន់ជុំវិញ ដែលជំរុញឱ្យមានតម្រូវការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនត្រជាក់កាន់តែច្រើន និងបន្តបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់បន្ថែមទៀត បង្កើតជាវដ្តអវិជ្ជមានមួយ។ | ការទប់ទល់បាតុភូតនេះ ទាមទារឱ្យមានការបញ្ជ្រាបគោលនយោបាយហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបៃតង ដូចជាការដំបូលបៃតង (Green Roofs) និងការរចនាអគារចំណាំងផ្លាតកម្តៅ ដើម្បីកាត់បន្ថយតម្រូវការថាមពល។ |
របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗដែលផ្តោតលើការធ្វើសមាហរណកម្មគោលនយោបាយកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងការបន្ស៊ាំទៅនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ តាមរយៈការប្រើប្រាស់យន្តការទីផ្សារ និងអភិបាលកិច្ចជួរឈរ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិ និងរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិ (National and Sub-national Governments) | ត្រូវបញ្ជ្រាបការគិតគូរពីហានិភ័យអាកាសធាតុទៅក្នុងបទដ្ឋានសំណង់ (Building Codes) ការរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់ដីធ្លី និងការរចនាប្រព័ន្ធហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យអនាគតជាជាងទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ។ | ខ្ពស់ (High) |
| រដ្ឋាភិបាល និងវិស័យឯកជន (Government and Private Sector) | ត្រូវអនុវត្តនិងចូលរួមក្នុងឧបករណ៍គោលនយោបាយផ្អែកលើទីផ្សារ (Market-based instruments) ដូចជា ការយកពន្ធលើកាបូន ប្រព័ន្ធពាណិជ្ជកម្មកូតាបញ្ចេញឧស្ម័ន (Cap-and-trade) និងការលើកទឹកចិត្តសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញ។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នអន្តរជាតិ និងរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិ (International Bodies and National Governments) | ត្រូវបង្កើតយន្តការហិរញ្ញប្បទាន និងគាំទ្រការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាដល់តំបន់ ឬប្រទេសក្រីក្រ ព្រោះប្រជាជនដែលមានប្រាក់ចំណូលទាប គឺងាយរងគ្រោះបំផុត និងខ្វះខាតធនធានក្នុងការបន្ស៊ាំខ្លួន។ | មធ្យម (Medium) |
| អង្គភាពរដ្ឋបាលក្រុង (Municipal Authorities) | ជំរុញភាពជាដៃគូរវាងរដ្ឋនិងឯកជន (PPP) ក្នុងការវិនិយោគលើប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនសាធារណៈដែលបញ្ចេញកាបូនទាប ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ និងការផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាតប្រកបដោយចីរភាព។ | ខ្ពស់ (High) |
ប្រទេសកម្ពុជាកំពុងឆ្លងកាត់ដំណើរការនគរូបនីយកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស ខណៈដែលប្រទេសនេះត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាប្រទេសងាយរងគ្រោះខ្ពស់ពីគ្រោះទឹកជំនន់ និងរលកកម្តៅ។ ក្របខ័ណ្ឌនៅក្នុងរបាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ សម្រាប់ជួយកម្ពុជារក្សាតុល្យភាពរវាងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចទីក្រុង និងភាពធន់នឹងអាកាសធាតុ។
ការបញ្ជ្រាបយុទ្ធសាស្ត្របន្ស៊ាំ និងកាត់បន្ថយបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុទៅក្នុងរបៀបវារៈនៃការអភិវឌ្ឍទីក្រុងរបស់កម្ពុជា មិនត្រឹមតែជាកាតព្វកិច្ចបរិស្ថានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាយុទ្ធសាស្ត្រស្នូល ដើម្បីធានាបាននូវការទាក់ទាញវិនិយោគ និងភាពប្រកួតប្រជែងសេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលវែងសម្រាប់ទីក្រុងនានា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ecological Footprint | រង្វាស់នៃការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិរបស់មនុស្ស ដោយប្រៀបធៀបទំហំផ្ទៃដីនិងទឹកដែលចាំបាច់ដើម្បីផលិតធនធានដែលទីក្រុងមួយប្រើប្រាស់ និងដើម្បីស្រូបយកកាកសំណល់ដែលទីក្រុងនោះបង្កើត។ នៅក្នុងបរិបទគោលនយោបាយ ទីក្រុងត្រូវតែវាស់វែងកម្រិតនេះដើម្បីគ្រប់គ្រងធនធានប្រកបដោយចីរភាព និងការពារកុំឱ្យរំលោភលើប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការគណនាថា តើយើងត្រូវការដីប៉ុន្មានហិកតាដើម្បីដាំដំណាំចិញ្ចឹមមនុស្សម្នាក់ៗ និងត្រូវការកន្លែងប៉ុន្មានដើម្បីចោលសំរាមរបស់ពួកគេ។ |
| Urban Heat Island Effect | បាតុភូតដែលសីតុណ្ហភាពនៅក្នុងទីក្រុងមានកម្រិតខ្ពស់ជាងតំបន់ជនបទជុំវិញ ដោយសារការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ (ដូចជាអគារបេតុង និងផ្លូវកៅស៊ូ) ដែលស្រូបយកនិងរក្សាកម្តៅបានយូរ ព្រមទាំងកង្វះលំហបៃតង។ គោលនយោបាយឆ្លើយតបទាមទារឱ្យមានការបង្កើតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបៃតងដើម្បីបញ្ចុះកម្តៅ។ | ដូចជាការឈរនៅកណ្តាលចំណតឡានក្រាលកៅស៊ូនៅពេលថ្ងៃត្រង់ ដែលក្តៅហប់ជាងការឈរនៅក្រោមម្លប់ដើមឈើក្នុងចម្ការ។ |
| Cost of Inaction | ការខាតបង់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងបរិស្ថានដែលនឹងកើតឡើង ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលមិនចាត់វិធានការដោះស្រាយបញ្ហាបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុពីឥឡូវ។ ការចំណាយទៅលើការខូចខាតនេះ ជាទូទៅមានទំហំធំធេងជាងការចំណាយលើការវិនិយោគទប់ស្កាត់ជាមុន។ | ដូចជាការមិនព្រមចំណាយលុយទិញថ្នាំលាបការពារច្រែះលាបលើទ្វារដែក ដែលយូរៗទៅទ្វារនោះពុកផុយ ហើយត្រូវចំណាយលុយច្រើនជាងមុនដើម្បីទិញទ្វារថ្មីទាំងមូល។ |
| Mitigation | យុទ្ធសាស្ត្រនិងគោលនយោបាយនានាដែលផ្តោតលើការកាត់បន្ថយ ឬទប់ស្កាត់ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ទៅក្នុងបរិយាកាស ដើម្បីកាត់បន្ថយការកើនឡើងកម្តៅផែនដី (ឧទាហរណ៍៖ ការផ្លាស់ប្តូរទៅប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញ ឬការតម្រូវឱ្យអគារសន្សំសំចៃថាមពល)។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តជិះកង់ ឬជិះឡានក្រុងជំនួសការបើកបរឡានផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីកាត់បន្ថយផ្សែងពុលហុយចូលទៅក្នុងខ្យល់។ |
| Adaptation | ការកែតម្រូវប្រព័ន្ធហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុដែលកំពុងកើតឡើង ឬរំពឹងថានឹងកើតឡើង ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយហានិភ័យនិងការខូចខាត (ឧទាហរណ៍៖ ការសាងសង់ទំនប់ការពារទឹកជំនន់ឱ្យខ្ពស់ជាងមុន)។ | ដូចជាការដឹងថានឹងមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង រួចហើយយើងនាំគ្នាលើកតម្កើងឥវ៉ាន់ឱ្យខ្ពស់ ឬរៀបចំបាវខ្សាច់ទប់ទឹក កុំឱ្យលិចចូលក្នុងផ្ទះ។ |
| Market-based Instruments | ឧបករណ៍គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាពន្ធកាបូន ឬប្រព័ន្ធជួញដូរកូតាបញ្ចេញឧស្ម័ន Cap-and-trade) ដែលប្រើប្រាស់យន្តការទីផ្សារដើម្បីលើកទឹកចិត្តឱ្យក្រុមហ៊ុនកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដោយមិនចាំបាច់ប្រើច្បាប់បញ្ជាផ្ទាល់។ | ដូចជាការពិន័យជាប្រាក់ចំពោះអ្នកដែលចោលសំរាមផ្តេសផ្តាស ដើម្បីឱ្យពួកគេភ្ញាក់រលឹកងាកមកចោលសំរាមក្នុងធុងវិញដោយខ្លួនឯង ដោយមិនបាច់មានអ្នកឈរចាំយាមគ្រប់ពេល។ |
| Infrastructure Vulnerability | ស្ថានភាពដែលប្រព័ន្ធហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត (ផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន ប្រព័ន្ធទឹក ប្រព័ន្ធអគ្គិសនី) មានភាពទន់ខ្សោយ និងងាយរងការខូចខាត ឬបាត់បង់មុខងារ ដោយសារឥទ្ធិពលនៃគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ និងអាកាសធាតុខ្លាំងក្លា។ | ដូចជាស្ពានឈើចាស់មួយដែលទ្រុឌទ្រោម និងងាយនឹងបាក់ស្រុតប្រេះស្រាំ នៅពេលដែលមានទឹកជំនន់ហូរខ្លាំងមកបុក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
