បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខស្បៀង និងការរស់នៅរបស់កសិករខ្នាតតូចនៅតំបន់ខ្ពង់រាបអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដោយសារការខ្វះខាតធនធាន និងការរិចរិលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រមូលទិន្នន័យតាមរយៈការរំលឹកអក្សរសិល្ប៍ និងការស្រាវជ្រាវដោយផ្ទាល់ជាមួយសហគមន៍កសិករនៅតំបន់ខ្ពង់រាប។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Climate-Smart Agriculture (CSA) កសិកម្មឆ្លាតវៃធន់នឹងអាកាសធាតុ |
ផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍៣យ៉ាង (Triple wins) គឺបង្កើនផលិតភាព បន្សាំទៅនឹងអាកាសធាតុ និងកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ ជួយអភិរក្សប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងធានាសន្តិសុខស្បៀងរយៈពេលវែង។ | អាចប្រឈមនឹងការបាត់បង់ប្រាក់ចំណូលក្នុងរយៈពេលខ្លី និងទាមទារដើមទុន ព្រមទាំងចំណេះដឹងថ្មីៗសម្រាប់ការអនុវត្ត។ | អាចបង្កើនទិន្នផលខ្ពស់ (ឧ. ការគ្រប់គ្រងក្រោយពេលប្រមូលផលស្រូវនៅម៉ាឡេស៊ីបង្កើនទិន្នផល ៣១១,៧៩២ តោន) និងរក្សាបាននូវចីរភាព។ |
| Intensive/Conventional Farming កសិកម្មបែបអាំងតង់ស៊ីតេ (ប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី និងភ្ជួររាស់ខ្លាំង) |
អាចទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ និងប្រាក់ចំណេញច្រើនក្នុងរយៈពេលខ្លី។ ការអនុវត្តងាយស្រួលដោយមិនទាមទារការគិតគូរពីបរិស្ថានច្រើន។ | ធ្វើឱ្យខូចគុណភាពដី បង្កើនការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ងាយរងគ្រោះដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងធ្វើឱ្យបាត់បង់ជីវចម្រុះ។ | ចូលរួមចំណែកបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់រហូតដល់ ១៤% ទៅ ៣០% (បើរួមបញ្ចូលការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ) នៃការបំភាយសរុប។ |
| Traditional/Subsistence Farming កសិកម្មបែបចិញ្ចឹមជីវិត ឬប្រពៃណី |
ចំណាយដើមទុនតិចតួចបំផុតក្នុងការចាប់ផ្តើម និងពឹងផ្អែកលើចំណេះដឹងក្នុងស្រុកដែលមានស្រាប់។ | ទិន្នផលទាប មិនអាចបំពេញតម្រូវការទីផ្សារធំ និងងាយរងគ្រោះពីគ្រោះធម្មជាតិ នាំឱ្យប្រឈមនឹងអសន្តិសុខស្បៀង។ | មិនមានសូចនាកររកប្រាក់ចំណេញច្បាស់លាស់ និងជារឿយៗនាំឱ្យកសិករធ្លាក់ចូលក្នុងបំណុលពេលមានគ្រោះរាំងស្ងួត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រកសិកម្មឆ្លាតវៃធន់នឹងអាកាសធាតុ (CSA) ទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគទាំងលើចំណេះដឹង ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត និងការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុដើម្បីទទួលបានជោគជ័យ។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើការវិភាគករណីសិក្សាចំនួន ៨៨ នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងការចុះស្រាវជ្រាវផ្ទាល់នៅតំបន់ខ្ពង់រាបស្រុកម៉ែចែម (Mae Chaem) ខេត្តឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ដែលផ្តោតលើសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច និងកសិករខ្នាតតូច។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ខ្ពង់រាប និងសហគមន៍ជនបទរបស់យើងមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នាទាំងផ្នែកភូមិសាស្ត្រ សង្គមសេដ្ឋកិច្ច និងការគំរាមកំហែងពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
យុទ្ធសាស្ត្រកសិកម្មឆ្លាតវៃទាំងនេះ មានភាពជាក់ស្តែង និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការធ្វើសមាហរណកម្មយុទ្ធសាស្ត្រ CSA ទាំង ១០ នេះ នឹងជួយកសិករកម្ពុជាឱ្យរួចផុតពីហានិភ័យអាកាសធាតុ ព្រមទាំងធានាបាននូវសន្តិសុខស្បៀង និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Climate-Smart Agriculture (កសិកម្មឆ្លាតវៃធន់នឹងអាកាសធាតុ) | ជាវិធីសាស្ត្រកសិកម្មដែលផ្ដោតលើគោលដៅ៣យ៉ាង (Triple wins) គឺបង្កើនផលិតភាពនិងប្រាក់ចំណូល បន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីវិស័យកសិកម្ម។ | ដូចជាការបំពាក់អាវក្រោះនិងអាវភ្លៀងឱ្យប្រព័ន្ធកសិកម្ម ដើម្បីអាចតទល់នឹងរដូវប្រាំងខុសធម្មតា ឬទឹកជំនន់ ព្រមទាំងមិនធ្វើឱ្យខូចបរិស្ថានជុំវិញខ្លួន។ |
| Greenhouse gases (ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់) | ជាប្រភេទឧស្ម័ន (ដូចជា កាបូនឌីអុកស៊ីត មេតាន និងនីត្រូសអុកស៊ីត) ដែលរក្សាកម្តៅនៅក្នុងបរិយាកាសផែនដី ធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពពិភពលោកកើនឡើង ដែលភាគច្រើនបញ្ចេញពីសកម្មភាពមនុស្សរួមទាំងការភ្ជួររាស់ ដុតព្រៃ និងការចិញ្ចឹមសត្វ។ | ដូចជាការដណ្ដប់ភួយក្រាស់ៗជុំវិញផែនដី ដែលធ្វើឱ្យកម្តៅមិនអាចភាយចេញទៅក្រៅបាន និងធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកម្តៅខុសប្រក្រតី។ |
| Agroforestry (កសិ-រុក្ខកម្ម ឬការដាំដុះដំណាំកសិកម្មលាយជាមួយព្រៃឈើ) | ជាប្រព័ន្ធដាំដុះដែលរួមបញ្ចូលដើមឈើធំៗ (ជាពិសេសឈើព្រៃ) ទៅក្នុងដីកសិកម្ម ឬវាលស្មៅចិញ្ចឹមសត្វ ដើម្បីជួយរក្សាសំណើមដី ទាញយកកាបូនពីបរិយាកាស និងផ្តល់ទិន្នផលចម្រុះដល់កសិករ។ | ដូចជាការបង្កើតសួនច្បារពហុជាន់ ដែលមានទាំងឈើហូបផ្លែ ឈើទាលផ្តល់ម្លប់ និងបន្លែដុះលាយឡំគ្នានៅលើផ្ទៃដីតែមួយ។ |
| Zero tillage (ការដាំដុះដោយមិនភ្ជួររាស់) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មសន្សំសំចៃថាមពល (Energy smart) ដែលកសិករដាំគ្រាប់ពូជដោយផ្ទាល់ទៅក្នុងដីដោយមិនបាច់ភ្ជួររាស់ ដើម្បីរក្សាសំណើម កាត់បន្ថយការខូចខាតរចនាសម្ព័ន្ធដី និងរក្សាសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងដី។ | ដូចជាការចាក់ថ្នាំបញ្ចូលទៅក្នុងស្បែកដោយផ្ទាល់ ដោយមិនបាច់វះកាត់ស្បែកឱ្យរបួសធំឡើយ ដែលជួយឱ្យដីឆាប់ជាសះស្បើយនិងរក្សាបាននូវជីវជាតិ។ |
| Shifting cultivation (កសិកម្មពនេចរ ឬការកាប់ឆ្ការដុតព្រៃធ្វើចម្ការ) | ជាទម្លាប់កសិកម្មបែបប្រពៃណីនៅតំបន់ខ្ពង់រាប ដែលកសិករកាប់និងដុតព្រៃដើម្បីយកដីដាំដុះមួយរយៈ មុននឹងបោះបង់ចោលទៅរកកន្លែងថ្មីពេលដីអស់ជីវជាតិ ដែលបង្កឱ្យមានការបាត់បង់ព្រៃឈើ និងសំណឹកដីធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាការជួលផ្ទះគេស្នាក់នៅ ពេលប្រើប្រាស់រហូតដល់ផ្ទះខូចខាតនិងកខ្វក់ខ្លាំង ក៏រើចេញទៅរកជួលផ្ទះថ្មីទៀតដោយមិនព្រមជួសជុលឬសម្អាត។ |
| Anaerobic digestion (ការរំលាយដោយមិនប្រើអុកស៊ីសែន / ការផលិតជីវឧស្ម័ន) | ជាដំណើរការដែលបាក់តេរីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ ឬកាកសំណល់អាហារ) នៅក្នុងបរិយាកាសបិទជិតដែលគ្មានអុកស៊ីសែន ដើម្បីបង្កើតជាថាមពលជីវឧស្ម័ន (Biogas) សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជំនួសឧស្ម័នចំហេះ។ | ដូចជាក្រពះរបស់មនុស្សយើងដែលកិនរំលាយអាហារដោយមិនត្រូវការខ្យល់អាកាស ហើយបញ្ចេញជាថាមពលមកវិញសម្រាប់ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ |
| Khok Nong Na model (គំរូកសិកម្ម គោក ស្រះ ស្រែ) | ជាទម្រង់រៀបចំដីកសិកម្មបែបសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់គ្រាន់ (Water smart) ដោយបែងចែកផ្ទៃដីជា ៣០% ជីកស្រះ ៣០% ធ្វើស្រែ ៣០% ដាំដំណាំចម្រុះ និង ១០% សម្រាប់លំនៅដ្ឋាននិងចិញ្ចឹមសត្វ ដើម្បីធានាសន្តិសុខស្បៀងពេលមានគ្រោះរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់។ | ដូចជាការបែងចែកប្រាក់ខែជាកញ្ចប់ៗសម្រាប់សន្សំ ចាយវាយ និងវិនិយោគ ដើម្បីធានាថាមានលុយចាយគ្រប់គ្រាន់ទោះក្នុងកាលៈទេសៈបន្ទាន់ណាក៏ដោយ។ |
| Ecosystem services (សេវាកម្មប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី) | ជាអត្ថប្រយោជន៍ទាំងឡាយដែលមនុស្សទទួលបានពីប្រព័ន្ធធម្មជាតិ ដូចជាការផ្តល់ចំណីអាហារ ទឹកស្អាត ការស្រូបយកកាបូនពីបរិយាកាស សំណឹកដី និងការបង្កកំណើតកូនរុក្ខជាតិដោយសត្វល្អិត។ | ដូចជារោងចក្រផលិតរបស់របរប្រើប្រាស់ឥតគិតថ្លៃ ដែលធម្មជាតិបង្កើតឡើងសម្រាប់ទ្រទ្រង់ចិញ្ចឹមជីវិតមនុស្ស និងសត្វនៅលើផែនដីជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
