បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមទ្វេដងនៃសន្តិសុខស្បៀង និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើភាពចាំបាច់បន្ទាន់ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរវិស័យកសិកម្មដើម្បីបំពេញតម្រូវការស្បៀងអាហារដែលកំពុងកើនឡើង ខណៈពេលដែលត្រូវកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីក្របខ័ណ្ឌរួមបញ្ចូលគ្នា (Holistic framework) តាមរយៈការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងណែនាំពីកម្មវិធីអន្តរាគមន៍នានារបស់អង្គការ FAO ដើម្បីគាំទ្រដល់ការផ្លាស់ប្តូរនេះ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះគូសបញ្ជាក់ពីភាពចាំបាច់បន្ទាន់ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទៅរកកសិកម្មវៃឆ្លាតឆ្លើយតបនឹងអាកាសធាតុ (Climate-Smart Agriculture) ដើម្បីបំពេញតម្រូវការស្បៀងអាហារសកលដែលកំពុងកើនឡើង ព្រមទាំងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងបន្ស៊ាំទៅនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។ វាសង្កត់ធ្ងន់លើអភិក្រមប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងការទាមទារឱ្យមានការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុនិងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធយ៉ាងសកម្ម។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| កំណើនតម្រូវការស្បៀងអាហារសកល (Global Food Demand Growth) | ផលិតកម្មកសិកម្មត្រូវតែកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីបំពេញតម្រូវការប្រជាជនពិភពលោកដែលកំពុងកើនឡើង ខណៈដែលបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុកំពុងគំរាមកំហែងដល់ផលិតភាពនេះ។ | យោងតាមរបាយការណ៍ ផលិតកម្មកសិកម្មសកលនឹងត្រូវកើនឡើង ៧០% នៅត្រឹមឆ្នាំ ២០៥០ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងទំហំប្រជាជនសកល។ |
| ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីវិស័យកសិកម្ម (Agricultural GHG Emissions) | វិស័យកសិកម្មមិនត្រឹមតែរងគ្រោះពីអាកាសធាតុប៉ុណ្ណោះទេ តែវាក៏ជាប្រភពចម្បងមួយនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) ផងដែរ រួមទាំងផលប៉ះពាល់ពីការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី។ | វិស័យកសិកម្មរួមចំណែកដោយផ្ទាល់ ១៤% នៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សកល ហើយការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការរិចរិលដី (ជាលទ្ធផលនៃកសិកម្ម) បន្ថែម ១៧% ទៀត។ |
| សសរស្តម្ភទាំងបីនៃកសិកម្មវៃឆ្លាត (Three Pillars of Climate-Smart Agriculture) | អភិក្រមកសិកម្មវៃឆ្លាតផ្តោតលើគោលដៅសំខាន់បីដើម្បិធានាចីរភាពនៃការអភិវឌ្ឍ។ | សសរស្តម្ភទាំងបីនោះគឺ៖ ១. ការបង្កើនផលិតភាព និងប្រាក់ចំណូល ២. ការពង្រឹងភាពធន់នៃជីវភាព និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ៣. ការកាត់បន្ថយ និងលុបបំបាត់ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ |
| ភាពអាចរកបាននៃឧបករណ៍វាយតម្លៃ (Availability of Assessment Tools) | អង្គការ FAO បានបង្កើតឧបករណ៍ជាក់ស្តែងជាច្រើនដើម្បីគាំទ្រដល់ការធ្វើផែនការ និងការអនុវត្តកសិកម្មវៃឆ្លាតប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ | ឧបករណ៍ EX-ACT ត្រូវបានសាកល្បងនិងកំពុងប្រើប្រាស់ក្នុង ១៩ ប្រទេស ដើម្បីវាយតម្លៃតុល្យភាពកាបូន ខណៈកម្មវិធី MICCA ជួយក្នុងការវិភាគវដ្តជីវិត និងសក្តានុពលនៃការកាត់បន្ថយឧស្ម័ន។ |
របាយការណ៍នេះផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យមានចំណាត់ការបន្ទាន់ និងមានការសម្របសម្រួលឆ្លងវិស័យ ដើម្បីពង្រីកការអនុវត្តកសិកម្មវៃឆ្លាត និងធានាបាននូវការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុចាំបាច់នានា។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងអ្នករៀបចំគោលនយោបាយ (Government and Policymakers) | ត្រួតពិនិត្យ និងធ្វើសមាហរណកម្មគោលនយោបាយថ្នាក់ជាតិឱ្យស្របគ្នា ដោយប្រើប្រាស់អភិក្រមប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី (Ecosystem approach) ដែលភ្ជាប់វិស័យកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងជលផល។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ និងដៃគូអភិវឌ្ឍន៍ (Financial Institutions and Development Partners) | បង្កើតយន្តការហិរញ្ញវត្ថុដែលអាចសម្របសម្រួលកញ្ចប់ថវិកាចម្រុះ (រដ្ឋ ឯកជន និងហិរញ្ញប្បទានអាកាសធាតុ) ដើម្បីវិនិយោគលើកសិកម្មវៃឆ្លាតនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងភ្នាក់ងារពង្រីកបច្ចេកទេសកសិកម្ម (Research Institutions and Extension Services) | ធ្វើអន្តរាគមន៍ផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា ដូចជាការព្យាករណ៍អាកាសធាតុ ប្រព័ន្ធប្រកាសអាសន្នជាមុន (Early warning systems) និងធានារ៉ាប់រងហានិភ័យ ដល់ប្រជាកសិករខ្នាតតូច។ | មធ្យម (Medium) |
សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម ដែលងាយរងគ្រោះបំផុតពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដូចជា គ្រោះទឹកជំនន់ និងគ្រោះរាំងស្ងួត។ ការផ្លាស់ប្តូរទៅរកកសិកម្មវៃឆ្លាតមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការធានាសន្តិសុខស្បៀងជាតិ លើកកម្ពស់ជីវភាពប្រជាជនជនបទ និងសម្រេចបាននូវការប្តេជ្ញាចិត្តផ្នែកអាកាសធាតុ (NDC) របស់ខ្លួន។
តាមរយៈការធ្វើសមាហរណកម្មឧបករណ៍វាយតម្លៃអាកាសធាតុដូចជា EX-ACT និងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងហានិភ័យគ្រោះមហន្តរាយរបស់ FAO កម្ពុជាអាចទាក់ទាញហិរញ្ញប្បទានអាកាសធាតុប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងកសាងវិស័យកសិកម្មដែលធន់ទ្រាំនឹងគ្រោះមហន្តរាយរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Climate-smart agriculture | ជាអភិក្រមអភិវឌ្ឍន៍និងរៀបចំគោលនយោបាយកសិកម្មដែលមានគោលដៅ៣ចម្បង៖ បង្កើនផលិតភាពនិងប្រាក់ចំណូលកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព ពង្រឹងភាពធន់ទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (ការបន្ស៊ាំ) និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីការធ្វើកសិកម្ម។ | ប្រៀបដូចជាការធ្វើកសិកម្មបែបទំនើបដែលមិនត្រឹមតែជួយកសិករឱ្យទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងចេះការពារបរិស្ថាន និងទប់ទល់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត ឬទឹកជំនន់បានយ៉ាងល្អ។ |
| Ecosystem approach | ជាការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិបែបចម្រុះនិងរួមបញ្ចូលគ្នា ក្នុងការតាក់តែងគោលនយោបាយដោយគិតគូរពីទំនាក់ទំនងរវាងរុក្ខជាតិ សត្វ មនុស្ស និងបរិស្ថានជុំវិញ ក្នុងគោលបំណងរក្សាតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជារួម។ | ដូចជាការថែរក្សាផ្ទះមួយទាំងមូលឱ្យមានសណ្តាប់ធ្នាប់ គឺយើងមិនត្រឹមតែមើលថែបន្ទប់មួយទេ តែត្រូវគិតគូរពីគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់នៃផ្ទះ (ដី ទឹក ព្រៃឈើ និងសត្វ) ឱ្យដំណើរការជាមួយគ្នាបានល្អ។ |
| Greenhouse gas emissions | ការបញ្ចេញឧស្ម័នពុល (ដូចជាឧស្ម័នកាបូនិក មេតាន) ទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលកើតចេញពីសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងៗរួមទាំងវិស័យកសិកម្ម (ការកាប់ព្រៃឈើ ការប្រើប្រាស់ជីគីមី ការចិញ្ចឹមសត្វ) ដែលជាមូលហេតុចម្បងធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកម្តៅ ដែលទាមទារឱ្យមានការរឹតបន្តឹងបទប្បញ្ញត្តិ។ | ដូចជាការបញ្ចេញផ្សែងពុលពីឡាន ឬរោងចក្រ ដែលហោះទៅគ្របដណ្តប់ផែនដី ធ្វើឱ្យកម្តៅមិនអាចភាយចេញក្រៅបាន ធ្វើឱ្យពិភពលោកយើងកាន់តែក្តៅ។ |
| Carbon sequestration | ដំណើរការនៃការចាប់យក និងស្តុកទុកឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ពីបរិយាកាសចូលទៅក្នុងដី ឬរុក្ខជាតិ ដើម្បីកាត់បន្ថយបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដែលជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយក្នុងការទទួលបានហិរញ្ញប្បទានអាកាសធាតុ។ | ប្រៀបដូចជាម៉ាស៊ីនបូមធូលីដែលបូមយកខ្យល់ពុល (កាបូន) ពីបរិយាកាសមកលាក់ទុកក្នុងដី ឬដើមឈើ ដើម្បីឱ្យខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធឡើងវិញ។ |
| Conservation agriculture | ប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលលើកកម្ពស់ការរក្សាគម្របដី ការកាត់បន្ថយការភ្ជួររាស់ និងការដាំដំណាំឆ្លាស់គ្នា ដើម្បីការពារការរិចរិលដី រក្សាសំណើម និងបង្កើនជីជាតិដី ដែលជាផ្នែកមួយនៃការអនុវត្តកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព។ | ដូចជាការធ្វើស្រែចម្ការដែលមិនកកាយដីខ្លាំងពេក និងយកស្លឹកឈើឬចំបើងមកគ្របដី ដើម្បីឱ្យដីត្រជាក់ សើម និងមានសត្វល្អិតជួយបំប៉នដីតាមបែបធម្មជាតិ។ |
| Agroforestry | ការអនុវត្តកសិកម្មដែលរួមបញ្ចូលការដាំដើមឈើលាយឡំជាមួយនឹងដំណាំកសិកម្ម ឬការចិញ្ចឹមសត្វនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍អេកូឡូស៊ី និងបង្កើនប្រភពចំណូលសេដ្ឋកិច្ចចម្រុះ។ | គឺការដាំបន្លែ ឬចិញ្ចឹមសត្វ នៅក្នុងចម្ការឈើហូបផ្លែ ឬព្រៃឈើ ដើម្បីឱ្យដើមឈើធំជួយផ្តល់ម្លប់ ការពារខ្យល់ និងរក្សាទឹកឱ្យដំណាំតូចៗ។ |
| EX-ACT (EX-Ante Carbon Balance Tool) | ជាឧបករណ៍វាយតម្លៃរបស់អង្គការ FAO ប្រើសម្រាប់គណនាទុកជាមុននូវបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលនឹងត្រូវបញ្ចេញ ឬស្រូបយក ដើម្បីជួយអ្នកធ្វើគោលនយោបាយវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថានមុននឹងអនុម័តគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្ម និងរុក្ខាប្រមាញ់។ | ប្រៀបដូចជាម៉ាស៊ីនគិតលេខពិសេសមួយ ដែលជួយអ្នកធ្វើគម្រោងដឹងមុនថា តើការដាំដុះរបស់ពួកគេនឹងបង្កើតខ្យល់ពុលប៉ុន្មាន ឬជួយកាត់បន្ថយខ្យល់ពុលបានប៉ុន្មាន មុនពេលពួកគេចាប់ផ្តើមធ្វើវាពិតប្រាកដ។ |
| Resilience | សមត្ថភាពនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី សហគមន៍ ឬមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិត ក្នុងការទប់ទល់ ឆ្លើយតប និងងើបឡើងវិញយ៉ាងឆាប់រហ័សពីផលប៉ះពាល់នៃគ្រោះមហន្តរាយ ឬការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលជាគោលដៅចម្បងនៃការកសាងបណ្តាញសុវត្ថិភាពសង្គម។ | ដូចជាទូកកៅស៊ូ ទោះបីជារលកបោកបក់ខ្លាំងយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏វានៅតែអាចអណ្តែត និងមិនងាយលិច ឬខូចខាតឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
