បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការខូចខាតដំណាំត្រសក់ដោយសារជំងឺផ្សិតចុះសន្សើម (Downy mildew) តាមរយៈការវាយតម្លៃភាពចម្រុះនៃសេនេទិចដើម្បីស្វែងរកនិងកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជត្រសក់ដែលធន់នឹងជំងឺនេះសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជនាពេលអនាគត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសវិភាគ DNA និងទិន្នន័យកសិ-សេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីវាយតម្លៃទំនាក់ទំនងសេនេទិចនៃបណ្តុំពូជត្រសក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| RAPD (Random Amplified Polymorphic DNA) Markers ការប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់ RAPD ដើម្បីវិភាគសេនេទិច |
ចំណាយតិច ងាយស្រួលធ្វើដោយពឹងផ្អែកលើបច្ចេកទេស PCR សាមញ្ញ អាចបង្កើតភាពចម្រុះបានខ្ពស់ និងមិនទាមទារការដឹងមុនពីលំដាប់លំដោយនៃ DNA ឡើយ។ | ជាសញ្ញាសម្គាល់ប្រភេទ Dominant ដែលមានតម្លៃ PIC អតិបរមាត្រឹមតែ ០.៥ ហើយពេលខ្លះភាពជាក់លាក់ និងស្ថិរភាពនៃការធ្វើម្តងទៀតមានកម្រិតទាប។ | សញ្ញាសម្គាល់ ២៦ អាចបង្កើតបំណែក DNA ចម្រុះ ១៤០ ដែលមានតម្លៃ PIC មធ្យម ០.២៧ និងអាចបែងចែកពូជត្រសក់ជាក្រុមធន់ និងងាយរងគ្រោះនឹងជំងឺផ្សិតចុះសន្សើម។ |
| ISSR (Inter Simple Sequence Repeat) Markers ការប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់ ISSR (ប្រៀបធៀបពីការសិក្សាមុន) |
ងាយស្រួល មិនទាមទារការដឹងលំដាប់ DNA មុន មានភាពចម្រុះខ្ពស់ និងជាទូទៅមានស្ថិរភាពក្នុងការធ្វើឡើងវិញបានល្អជាង RAPD បន្តិច។ | នៅតែជាសញ្ញាសម្គាល់ប្រភេទ Dominant ដែលផ្តល់ព័ត៌មានមិនពេញលេញដូចសញ្ញាសម្គាល់ Co-dominant (ឧ. SSR) នោះទេ ហើយមានតម្លៃ PIC អតិបរមាត្រឹមតែ ០.៥ ប៉ុណ្ណោះ។ | តាមការសិក្សាមុនលើបណ្តុំពូជដដែល វាផ្តល់តម្លៃ PIC មធ្យម ០.២៥ ដែលមានលទ្ធផលបែងចែកក្រុមស្រដៀងនឹង RAPD តែមានការដាក់ពូជខុសក្រុមខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលជាមូលដ្ឋាន សារធាតុគីមីប្រើប្រាស់បន្តបន្ទាប់ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យសេនេទិច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់បណ្តុំពូជត្រសក់ចំនួន ៣៨ ប្រភេទ ដែលមានប្រភពមកពីប្រទេសចិន ឥណ្ឌា និងថៃជាដើម។ ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងប្រទេសថៃ ព្រមទាំងមានការនាំចូលពូជបន្លែពីប្រទេសជិតខាង ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការយល់ដឹងពីប្រភពសេនេទិច និងភាពធន់នឹងជំងឺនៃពូជត្រសក់ដែលអាចមានវត្តមាននៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពល និងប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកសិកម្ម និងការអភិវឌ្ឍពូជដំណាំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការបោះជំហានទៅរកការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសម៉ូលេគុលបែបនេះ នឹងជំរុញឱ្យការវាយតម្លៃនិងជ្រើសរើសពូជដំណាំនៅកម្ពុជាកាន់តែមានភាពច្បាស់លាស់ លឿន និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ជាជាងការពឹងផ្អែកលើការសង្កេតលក្ខណៈរូបរាងខាងក្រៅតែមួយមុខ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Random Amplified Polymorphic DNA (RAPD) (បច្ចេកទេសសម្គាល់ឌីអិនអេពហុសណ្ឋានដោយចៃដន្យ) | ជាបច្ចេកទេសម៉ូលេគុលមួយប្រភេទដែលប្រើប្រាស់បំណែកនុយក្លេអូទីតខ្លីៗ (primers) ដើម្បីចម្លងនិងពង្រីកបំណែក DNA ផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងសេណូម (genome) របស់សារពាង្គកាយដោយចៃដន្យ ក្នុងគោលបំណងបង្កើតជាទម្រង់ក្រឡា (band pattern) សម្រាប់ស្វែងរកភាពខុសគ្នានៃសេនេទិចរវាងពូជឬប្រភេទរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់គំរូសោមួយដើម្បីចាក់សាកល្បងមើលថាតើមានទ្វារប៉ុន្មាននៅក្នុងផ្ទះដែលអាចបើកបាន ដើម្បីប្រៀបធៀបប្លង់ផ្ទះពីរផ្សេងគ្នា។ |
| Polymorphic Information Content (PIC) (មាតិកាព័ត៌មានពហុសណ្ឋាន) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃភាពខុសគ្នា (polymorphism) ដែលផ្តល់ដោយសញ្ញាសម្គាល់សេនេទិច (genetic marker) ណាមួយ។ តម្លៃ PIC កាន់តែខ្ពស់ បង្ហាញថាសញ្ញាសម្គាល់នោះមានសមត្ថភាពកាន់តែច្បាស់ក្នុងការបែងចែកភាពខុសគ្នារវាងពូជរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាពិន្ទុដែលប្រាប់យើងថា ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់មួយអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងបែងចែកភាពខុសគ្នារវាងមនុស្សពីរនាក់បានច្បាស់កម្រិតណា។ |
| Germplasm (បណ្តុំសេនេទិចរុក្ខជាតិ / បណ្តុំពូជ) | ជាប្រភពនៃធនធានសេនេទិចរបស់សារពាង្គកាយ (ជាធម្មតាជាគ្រាប់ពូជ ស្លឹក ឬជាលិកាផ្សេងៗ) ដែលត្រូវបានប្រមូល និងថែរក្សាទុកនៅក្នុងធនាគារពូជ សម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ការអភិរក្ស ឬការទាញយកហ្សែនល្អៗដើម្បីបង្កាត់ពូជនាពេលអនាគត។ | ដូចជាបណ្ណាល័យដែលរក្សាទុកនូវសៀវភៅគ្រប់ប្រភេទ (តំណាងឱ្យពូជរុក្ខជាតិផ្សេងៗ) ដើម្បីកុំឱ្យបាត់បង់ និងសម្រាប់យកមកអានឬកែច្នៃនៅថ្ងៃក្រោយ។ |
| Dendrogram (គំនូសបំព្រួញមែកធាងឋានានុក្រម) | ជាដ្យាក្រាមរាងដូចមែកធាង ដែលបង្កើតឡើងតាមរយៈកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ដើម្បីបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងភាពស្រដៀងគ្នា ឬភាពខុសគ្នានៃសេនេទិចរវាងក្រុមនៃសារពាង្គកាយដែលត្រូវបានសិក្សា ដោយផ្អែកលើការវិភាគទិន្នន័យម៉ូលេគុល។ | ដូចជាតារាងពង្សាវតារគ្រួសារ ដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាអ្នកណាជាបងប្អូនជីដូនមួយនឹងអ្នកណា និងមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធប៉ុនណា។ |
| Downy mildew (ជំងឺផ្សិតចុះសន្សើម) | ជាជំងឺរុក្ខជាតិមួយប្រភេទបង្កដោយមេរោគផ្សិត Pseudoperonospora cubensis ដែលវាយប្រហារនិងបំផ្លាញស្លឹកត្រសក់ឬដំណាំអម្បូរត្រឡាចផ្សេងៗ ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រជាក់និងសើម ធ្វើឱ្យស្លឹកមានស្នាមអុចពណ៌លឿង ស្ងួត និងងាប់ ដែលបណ្តាលឱ្យធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាជំងឺផ្តាសាយធ្ងន់ធ្ងរដែលឆ្លងចូលសួតរបស់រុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យស្លឹករបស់វាមិនអាចដកដង្ហើមនិងផលិតអាហារបាន។ |
| Principal Component Analysis (PCA) (ការវិភាគសមាសភាគចម្បង) | ជាបច្ចេកទេសស្ថិតិមួយដែលបំប្លែងទិន្នន័យដ៏ស្មុគស្មាញនិងមានអថេរច្រើន ឱ្យមកជាទិន្នន័យសាមញ្ញជាង (ជាធម្មតាជាទម្រង់ក្រាហ្វិក 2D ឬ 3D) ដើម្បីងាយស្រួលមើលឃើញពីការប្រមូលផ្តុំ ឬការបែងចែកក្រុមនៃសំណាកដែលបានសិក្សា។ | ដូចជាការថតរូបវត្ថុ 3D មួយពីមុំដ៏ល្អបំផុត ដើម្បីឱ្យមើលឃើញរាងរៅច្បាស់នៅលើក្រដាសរូបថត 2D។ |
| Unweighted Pair Group Method with Arithmetic Mean (UPGMA) (វិធីសាស្ត្រចង្កោមគូមិនមានទម្ងន់ជាមួយមធ្យមនព្វន្ធ) | ជាក្បួនដោះស្រាយ (algorithm) សម្រាប់ការចងក្រងក្រុមតាមឋានានុក្រម (hierarchical clustering) ដើម្បីបង្កើតដ្យាក្រាមមែកធាង (dendrogram) ដោយធ្វើការផ្គូផ្គងសំណាកដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាបំផុតចូលជាក្រុមបន្តបន្ទាប់គ្នា ដោយផ្អែកលើមធ្យមភាគនៃចម្ងាយសេនេទិច។ | ដូចជាការរៀបចំសិស្សក្នុងថ្នាក់ជាក្រុមៗ ដោយចាប់ផ្តើមពីសិស្សដែលមានពិន្ទុប្រហាក់ប្រហែលគ្នាបំផុតចូលគ្នាមុនគេ រួចទើបបន្តចាប់ក្រុមធំៗបញ្ចូលគ្នាជាបន្តបន្ទាប់។ |
| Polymerase Chain Reaction (PCR) (ប្រតិកម្មច្រវាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស) | ជាបច្ចេកទេសនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើការផ្លាស់ប្តូរកម្តៅជាវដ្ត ដើម្បីបំបែកនិងចម្លងពង្រីកចំនួនបំណែក DNA គោលដៅជាក់លាក់មួយ ពីមួយទៅរាប់លានច្បាប់ចម្លងក្នុងរយៈពេលខ្លី ដើម្បីឱ្យមានបរិមាណគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការវិភាគបន្ត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនថតចម្លង (Photocopier) ដែលអាចថតចម្លងឯកសារមួយសន្លឹកទៅជារាប់លានសន្លឹកក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានម៉ោង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
