បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការស្វែងរកទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និងប្រភេទជីដែលស័ក្តិសមបំផុតដើម្បីទទួលបានទិន្នផល និងបរិមាណសារធាតុសម្លាប់សត្វល្អិត (Rotenone) ខ្ពស់ពីរុក្ខជាតិ Derris elliptica សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតធម្មជាតិជំនួសសារធាតុគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់ទ្រង់ទ្រាយពិសោធន៍នៅទីតាំងចំនួន ៣ ផ្សេងគ្នា ដោយបែងចែកជាឡូតិ៍សាកល្បងនិងប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រព្យាបាលខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Compost Fertilizer ការប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុស |
ផ្តល់ទិន្នផលឫសស្រស់ខ្ពស់បំផុត និងបរិមាណសារធាតុរ៉ូតេណូន (Rotenone) ច្រើន ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលមានដីសំណើមល្អ។ វាជួយកែលម្អគុណភាពដី និងជាជម្រើសល្អសម្រាប់កសិកម្មសរីរាង្គ។ | ទាមទារការរៀបចំជីក្នុងបរិមាណច្រើន ហើយប្រសិទ្ធភាពអាចប្រែប្រួលទៅតាមលក្ខខណ្ឌដីនីមួយៗ (ឧទាហរណ៍៖ មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពច្បាស់លាស់នៅខេត្ត Petchaburi)។ | នៅខេត្ត Chantaburi ទទួលបានទិន្នផលឫសស្រស់ខ្ពស់បំផុត ៧៥១.៩៤ គ.ក្រ/រ៉ៃ និងបរិមាណរ៉ូតេណូន ៤.៧៦%។ |
| Chemical Fertilizer (15-15-15) ការប្រើប្រាស់ជីគីមី (រូបមន្ត ១៥-១៥-១៥) |
ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមលឿន និងស្តង់ដារដល់រុក្ខជាតិ ដែលជួយជំរុញបរិមាណរ៉ូតេណូនបានល្អប្រហាក់ប្រហែលនឹងជីកំប៉ុសនៅតំបន់អំណោយផល។ | ទិន្នផលឫសស្រស់មានកម្រិតទាបជាងការប្រើជីកំប៉ុស ហើយការប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរអាចធ្វើឱ្យខូចគុណភាពដី ព្រមទាំងបង្កើនថ្លៃដើមផលិត។ | នៅខេត្ត Chantaburi ទទួលបានបរិមាណរ៉ូតេណូន ៤.៧៥% ប៉ុន្តែទិន្នផលឫសស្រស់បានត្រឹមតែ ៥១៥.៩០ គ.ក្រ/រ៉ៃ ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Check (No Fertilizer) ការមិនប្រើប្រាស់ជី (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើការទិញ ឬផលិតជី ងាយស្រួលក្នុងការថែទាំ។ | ការលូតលាស់មានកម្រិតទាប ផ្តល់ទិន្នផលឫស និងបរិមាណសារធាតុសម្លាប់សត្វល្អិតទាបជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់ដែលមានដីមានជីវជាតិល្អរួចហើយ។ | បរិមាណរ៉ូតេណូនទាបបំផុតគឺ ៣.៧៣% (នៅខេត្ត Chantaburi) និងផ្តល់ទិន្នផលឫសស្រស់ជាមធ្យមត្រឹម ៥២២.៥៧ គ.ក្រ/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីការចំណាយជាថវិកានោះទេ ប៉ុន្តែបានបង្ហាញពីតម្រូវការធាតុចូលកសិកម្ម និងឧបករណ៍វិភាគមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតលើទីតាំងភូមិសាស្ត្រចំនួន ៣ ក្នុងប្រទេសថៃ (Chantaburi, Petchaburi និង Chumphon) ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីខុសៗគ្នា។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារខេត្តជាប់មាត់សមុទ្រ និងតំបន់ជួរភ្នំរបស់យើងមានលក្ខខណ្ឌដី និងអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលនឹងតំបន់គោលដៅទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការដាំដុះ និងការជ្រើសរើសជីនេះ គឺមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការជំរុញការស្រាវជ្រាវ និងការដាំដុះរុក្ខជាតិវល្លិ៍ហាងឡៃក្រហមនេះ អាចជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានសក្តានុពលមួយសម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមីពុល និងលើកកម្ពស់កសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Rotenone (សារធាតុរ៉ូតេណូន) | ជាសមាសធាតុគីមីធម្មជាតិដែលមាននៅក្នុងឫសនៃរុក្ខជាតិមួយចំនួនដូចជា វល្លិ៍ហាងឡៃ ដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការសម្លាប់សត្វល្អិតដោយរារាំងដំណើរការដកដង្ហើម និងការផលិតថាមពលនៅក្នុងកោសិការបស់ពួកវា។ | ដូចជាការកាត់ផ្តាច់ប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់អុកស៊ីសែននិងថាមពលរបស់សត្វល្អិត ដែលធ្វើឱ្យពួកវាមិនអាចរស់រានមានជីវិតបាន។ |
| Derris elliptica Benth. (រុក្ខជាតិវល្លិ៍ហាងឡៃក្រហម) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិវល្លិ៍ម្យ៉ាងដែលគេនិយមដាំដុះដើម្បីយកឫសរបស់វាទៅចម្រាញ់ជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្ត្រ (ធម្មជាតិ) ដែលជាជម្រើសដ៏ល្អក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីពុលក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ | ប្រៀបដូចជារោងចក្រធម្មជាតិដែលផលិតថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតដោយខ្លួនឯង ហើយស្តុកទុកនៅក្នុងឫសរបស់វា។ |
| Randomized Complete Block Design - RCB (ការរចនាការពិសោធន៍តាមបែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ (ចំណែកៗ) ហើយអនុវត្តវិធីសាស្ត្រព្យាបាល (ដូចជាការដាក់ជីផ្សេងៗគ្នា) ដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដីទៅលើលទ្ធផលពិសោធន៍។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមតូចៗដែលមានសមត្ថភាពចម្រុះគ្នា រួចផ្តល់វិធីសាស្ត្របង្រៀនខុសៗគ្នាដោយចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធានាថាការវាយតម្លៃលទ្ធផលគឺយុត្តិធម៌និងមិនលម្អៀង។ |
| Bio-insecticide (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតជីវសាស្ត្រ) | ជាថ្នាំកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃដែលផលិតចេញពីប្រភពធម្មជាតិ ដូចជារុក្ខជាតិ សត្វ ឬមីក្រូសរីរាង្គ ដែលមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ចំពោះបរិស្ថាន មនុស្ស និងសត្វមានប្រយោជន៍ បើធៀបនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីសិប្បនិម្មិត។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ "ទាហានស៊ីឈ្នួលធម្មជាតិ" ដើម្បីទៅកម្ចាត់សត្រូវនៅក្នុងសួនច្បារ ដោយមិនបន្សល់ទុកសារធាតុពុលគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកបរិភោគ។ |
| Sandy clay loam (ដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋ) | ជាប្រភេទដីដែលមានល្បាយសមាមាត្រល្អរវាងខ្សាច់ ដីល្បាប់ និងដីឥដ្ឋ ដែលមានសមត្ថភាពរក្សាសំណើមនិងជីវជាតិបានល្អ ព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យទឹកជ្រាបចុះបានងាយស្រួល ស័ក្តិសមសម្រាប់ដំណាំដែលត្រូវការទឹកល្មមដូចជាវល្លិ៍ហាងឡៃក្រហម។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលសើមល្មម អាចរក្សាទឹកទុកឱ្យរុក្ខជាតិបឺតស្រូបយកបានដោយមិនធ្វើឱ្យឫសរលួយដោយសារជាំទឹកខ្លាំងពេក។ |
| Check / Control Plot (ឡូតិ៍ត្រួតពិនិត្យ ឬក្រុមមិនប្រើជី) | ជាក្រុម ឬឡូតិ៍ដីនៅក្នុងការពិសោធន៍ដែលមិនត្រូវបានទទួលការព្យាបាលអ្វីទាំងអស់ (ឧទាហរណ៍ មិនដាក់ជីកំប៉ុស ឬជីគីមី) ដើម្បីយកមកធ្វើជាបន្ទាត់គោលសម្រាប់ប្រៀបធៀបថាតើការព្យាបាលផ្សេងទៀតពិតជាមានប្រសិទ្ធភាពមែនឬអត់។ | ដូចជាការទុកមនុស្សម្នាក់ឱ្យនៅធម្មតាមិនផ្តល់ថ្នាំបំប៉ន ដើម្បីប្រៀបធៀបមើលថាតើអ្នកដែលញ៉ាំថ្នាំបំប៉នពិតជាលូតលាស់លឿនជាងមែនឬក៏អត់។ |
| Duncan's Multiple Range Test - DMRT (ការធ្វើតេស្តប្រៀបធៀបមធ្យមភាគរបស់ដុនខេន) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលប្រើប្រាស់ដើម្បីប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃលទ្ធផលពិសោធន៍លើសពីពីរក្រុម (ឧទាហរណ៍ ទិន្នផលពីការប្រើជី ៣ ប្រភេទខុសគ្នា) ដើម្បីកំណត់ថាតើលទ្ធផលទាំងនោះពិតជាមានភាពខុសគ្នាជាលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ ឬគ្រាន់តែខុសគ្នាដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាអាជ្ញាកណ្តាលដែលជួយពិនិត្យនិងសម្រេចថា តើអ្នករត់ប្រណាំង ៣ នាក់ពិតជាមានល្បឿនខុសគ្នាដាច់ស្រឡះពីគ្នា ឬគ្រាន់តែប្រកៀកប្រកិតគ្នាដែលអាចចាត់ទុកថាស្មើ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
