បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការប្រើប្រាស់ជីគីមីលើសកម្រិត និងចំណាយខ្ពស់ក្នុងការដាំដុះចេកពងមាន់ ដោយស្វែងរកប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គ (ជីលាមកមាន់) ជំនួសវិញនៅក្នុងតំបន់ដីដែលមានសារធាតុសរីរាង្គទាប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍រចនាសម្ព័ន្ធប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design - RCBD) ដែលមាន ៤ វិធីសាស្រ្ត និង ៣ ជម្រើសដដែលៗ លើដំណាំចេកពងមាន់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (No Fertilizer) វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យ (មិនប្រើជី) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើការទិញជី ឬកម្លាំងពលកម្មក្នុងការដាក់ជីនោះទេ។ | ដំណាំមានការលូតលាស់យឺត ទំហំដើមតូច និងផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុតដែលមិនអាចបំពេញតម្រូវការទីផ្សារបាន។ | ផ្តល់ទម្ងន់ស្និតទាបបំផុតត្រឹមតែ ០,៨ គីឡូក្រាម/ស្និត និងកម្ពស់ដើមបានត្រឹម ១៣៣,៥ សង់ទីម៉ែត្រ។ |
| Chicken Manure (1 kg/plant/month ) ការប្រើជីលាមកមាន់ (១ គីឡូក្រាម/ដើម ក្នុងមួយខែ) |
ចំណាយទាប ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនអតិសុខុមប្រាណល្អ ផ្តល់អរម៉ូនលូតលាស់ និងផ្តល់ទម្ងន់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត។ | តម្រូវឱ្យប្រើប្រាស់ក្នុងបរិមាណច្រើន (១គ.ក្រ/ដើម/ខែ) ដែលអាចទាមទារកម្លាំងពលកម្មខ្ពស់ក្នុងការដឹកជញ្ជូននិងអនុវត្តផ្ទាល់។ | ផ្តល់ទម្ងន់ស្និតខ្ពស់ជាងគេបំផុតគឺ ១,៦ គីឡូក្រាម/ស្និត និងមានបរិមាត្រដើមធំបំផុត (៦២ សង់ទីម៉ែត្រ)។ |
| Chemical Fertilizer (0.25 kg/plant/month ) ការប្រើជីគីមី (០,២៥ គីឡូក្រាម/ដើម ក្នុងមួយខែ) |
ងាយស្រួលក្នុងការទុកដាក់ ដឹកជញ្ជូន និងអនុវត្ត ព្រមទាំងជំរុញការលូតលាស់កម្ពស់ដើមបានលឿន។ | ចំណាយថ្លៃដើមផលិតខ្ពស់ និងអាចធ្វើឱ្យដីខូចគុណភាព ឬបាត់បង់ភាពមានជីជាតិប្រសិនបើប្រើប្រាស់លើសកម្រិតក្នុងរយៈពេលយូរ។ | ផ្តល់ទម្ងន់ស្និតមធ្យម (១,០ គីឡូក្រាម/ស្និត) និងកម្ពស់ដើម ១៨៨,២៥ សង់ទីម៉ែត្រ។ |
| Combination (Chicken Manure + Chemical Fertilizer) ការប្រើជីចម្រុះ (លាមកមាន់ + ជីគីមី) |
ជួយជំរុញកម្ពស់ដើមឱ្យលូតលាស់បានខ្ពស់ជាងគេបំផុត ដោយសារការរួមបញ្ចូលសារធាតុចិញ្ចឹមទាំងសរីរាង្គ និងគីមី។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់បំផុតដោយសារត្រូវបូកបញ្ចូលការទិញជីទាំងពីរប្រភេទ ខណៈដែលទិន្នផលមិនល្អស្មើការប្រើលាមកមាន់តែឯង។ | ផ្តល់កម្ពស់ដើមខ្ពស់ជាងគេ (១៩០ សង់ទីម៉ែត្រ) ប៉ុន្តែទម្ងន់ស្និតបានត្រឹម ១,២ គីឡូក្រាម/ស្និត តិចជាងការប្រើលាមកមាន់សុទ្ធ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះតម្រូវឱ្យមានធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ពិសេសលទ្ធភាពទទួលបានប្រភពជីសរីរាង្គនិងប្រព័ន្ធស្រោចស្រព។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្រុកវឌ្ឍនានគរ ខេត្តស្រះកែវ ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីរ่วนសាយលាយខ្សាច់ដែលមានបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គទាប។ ទីតាំងនេះមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ ភូមិសាស្ត្រ និងស្ថានភាពដីស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងខេត្តជាប់ព្រំដែនកម្ពុជា ដែលផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់ការយកទិន្នន័យនេះមកអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជាដោយទទួលបានលទ្ធផលប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ជីលាមកមាន់ជំនួសជីគីមីនេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការងាកមកប្រើប្រាស់ជីលាមកមាន់ក្នុងកម្រិត ១ គីឡូក្រាមក្នុងមួយដើមប្រចាំខែ គឺជាជម្រើសដ៏វៃឆ្លាតដើម្បីទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ កាត់បន្ថយចំណាយដើមទុន និងរក្សាគុណភាពដីបានយូរអង្វែងសម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Musa (AA group) (ចេកម៉្យូសា ក្រុម AA) | ជាចំណាត់ថ្នាក់វិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់ពូជចេកដែលតំណពូជមកពីចេកព្រៃ Musa acuminata សុទ្ធសាធ (មានក្រូម៉ូសូមប្រភេទ A ចំនួនពីរ) ដែលក្នុងនោះមានចេកពងមាន់ ('Kluai Khai') ជាប្រភេទចេកមានផ្លែតូចៗនិងសាច់ផ្អែមលឿង។ | វាប្រៀបដូចជាការបញ្ជាក់ពី "ពូជអម្បូរ" របស់មនុស្ស ដែលប្រាប់ថាយើងមានប្រភពដើមមកពីណា ដើម្បីដឹងពីលក្ខណៈពីកំណើតរបស់វា។ |
| Randomized Complete Block Design (RCBD) (ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ (ចំណែកៗ) រួចដាក់កម្មវត្ថុពិសោធន៍ (ដូចជាប្រភេទជីផ្សេងៗគ្នា) ដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដីទៅលើលទ្ធផល។ | ដូចជាការចែកសិស្សពូកែនិងខ្សោយឱ្យចូលក្នុងក្រុមនីមួយៗស្មើៗគ្នា មុននឹងសាកល្បងវិធីសាស្ត្របង្រៀនថ្មី ដើម្បីឱ្យការប្រៀបធៀបមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Pseudostem (ដើមបញ្ឆោត ឬតួដើមចេក) | ផ្នែកនៃដើមចេកដែលដុះឡើងលើផុតពីដី ដែលមើលទៅដូចជាដើមឈើពិតប្រាកដ ប៉ុន្តែតាមពិតវាគ្រាន់តែជាស្រទាប់ធាងស្លឹកដែលរុំខ្ចប់គ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងតឹងណែនប៉ុណ្ណោះ (ដើមពិតរបស់វាគឺនៅក្រោមដី)។ | វាដូចជាការរមូរក្រដាសច្រើនសន្លឹកជាន់គ្នាឱ្យក្លាយជាបំពង់រឹងមាំមួយ ដែលមើលទៅដូចជាសសរ ប៉ុន្តែខាងក្នុងមិនមែនជាឈើរឹងនោះទេ។ |
| Floral bud emergence (ការចេញត្រយូង) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ (ពិសេសដំណាំចេក) ដែលពន្លកផ្កា (ត្រយូង) ចាប់ផ្តើមលេចចេញមកក្រៅពីចុងកំពូលនៃដើមបញ្ឆោត ដែលជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីការបញ្ចប់ការលូតលាស់ដើម និងចាប់ផ្តើមការបង្កើតផ្លែ។ | វាប្រៀបដូចជាក្មេងជំទង់ដែលចាប់ផ្តើមពេញវ័យ និងបង្ហាញសញ្ញាថារាងកាយត្រៀមខ្លួនរួចរាល់សម្រាប់ការបង្កើតកូនចៅ។ |
| Hand weight (ទម្ងន់ស្និតចេក) | គឺជារង្វាស់ទម្ងន់នៃផ្លែចេកមួយស្និត (Hand) ដែលត្រូវបានកាត់ចេញពីស្ទង (Bunch)។ វារួមបញ្ចូលទម្ងន់សរុបនៃផ្លែចេកទាំងអស់ដែលដុះជាប់គ្នានៅលើខ្នងស្និតតែមួយ ដើម្បីវាស់ស្ទង់គុណភាពទិន្នផល។ | ប្រៀបដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់កូនសោរមួយចង្កោម ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើកូនសោរទាំងនោះមានទំហំធំ ឬធ្ងន់ប៉ុនណាជាមធ្យម។ |
| Organic Matter (OM) (សារធាតុសរីរាង្គ) | ជាកាកសំណល់នៃរុក្ខជាតិ និងសត្វដែលរលួយនៅក្នុងដី (ដូចជាស្លឹកឈើងាប់ លាមកសត្វ) ដែលជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនសមត្ថភាពរក្សាទឹក និងផ្តល់អាហារដល់អតិសុខុមប្រាណល្អៗនៅក្នុងដី។ | វាប្រៀបដូចជាអេប៉ុងបឺតទឹក និងជាឃ្លាំងផ្ទុកអាហារបម្រុងនៅក្នុងដី ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិអាចរស់រានមានជីវិតបានយូរទោះបីជាខ្វះទឹកក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
